16.11.2020, 19:30 Wersja do druku

Kraj. Andrzej Nowak laureatem Nagrody Mediów Publicznych w kategorii Słowo

Inne aktualności

Tegorocznym laureatem Nagrody Mediów Publicznych w kategorii Słowo został historyk, prof. Andrzej Nowak, nominowany przede wszystkim za cykl "Dzieje Polski" należący do "najważniejszych polskich książek ostatnich dziesięcioleci" - uzasadniła kapituła.

"Praca ta - rekomendował +Dzieje Polski+ do Nagrody Mediów Publicznych Ernest Bryll - jakby +niweluje+ potężną lukę braku myślenia o historii przez wiele lat. Oczywiście, mieliśmy wiele doskonałych prac historyków - ale jakby spychanych na bok przez dyskusje pełne łatwych teorii o +końcu historii+" - przypomniał w laudacji przewodniczący kapituły Krzysztof Masłoń.

Historia - jak wielokrotnie podkreślał prof. Andrzej Nowak, zwracając uwagę na greckie źródłosłowie - to doświadczenie i przekazywanie doświadczenia. "Bez tego, bez procesu przekazywania wspólnych doświadczeń, nazywanego historią, trudno wyobrazić sobie wspólnotę polityczną. W każdym razie taką, w której uczestniczą obywatele" - ocenił. Zauważył też, że owa nauka, której patronką jest boska Klio, potrafi budzić najżywsze emocje.

To historia - w ocenie profesora - pozwala ujrzeć siebie i swój czas z pewnego dystansu. "Możemy zastanowić się nad tym, czy się +rozwijamy+, czy +upadamy+. Możemy też porównywać +naszą historię+ z +innymi+. Czy jest +lepsza+, +gorsza+, +inna+, czy zawsze, obciążona niezmienną naturą ludzką, +taka sama+? To są pytania egzystencjalnie ważne" - stwierdził w książce pt. "Historia nie dla idiotów".

Andrzej Nowak urodził się 12 listopada 1960 r. w Krakowie. Przez pierwsze trzydzieści lat życia mieszkał na krakowskich Oleandrach - w miejscu historycznej zbiórki strzelców z I Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego. "Grałem na boisku szkoły pedagogicznej, sąsiadującej z moim domem. Piłka zawsze wypadała za mur i lądowała na postumencie zwalonego przez Niemców pomnika Grunwaldzkiego. To robiło na mnie wrażenie" - wspominał w tygodniku "Niedziela". Zapamiętał też, że sierpniu na przystanku tramwajowym przy ul. Oleandry, spotykali się staruszkowie legioniści.

Dziejami Polski zainteresował się m.in. dzięki pedagogowi i historykowi prof. Markowi Eminowiczowi, który przygotowywał go do olimpiad szkolnych z historii. Od wczesnych młodych lat wiedział, że Polska jest zniewolona przez Związek Sowiecki, kontakty z opozycją nawiązał w 1977 r. po śmierci Stanisława Pyjasa. "Wtedy też po raz pierwszy wymienialiśmy jakieś ulotki, w trakcie olimpiady historycznej. Czytałem również biuletyny KOR, ROPCiO. Czasem udało mi się zdobyć +Kulturę+ paryską. Ciągle słuchaliśmy Radia Wolna Europa" - opowiadał.

Opozycyjną kartę życiorysu Nowaka przedstawia Instytut Pamięci Narodowej - profesor zasiada w Kolegium IPN, złożonym z historyków i działaczy opozycji demokratycznej w PRL. "Od 1980 r. zaangażowany w niezależną działalność publicystyczną (współpracował m.in. z podziemną +Arką+, +Miesięcznikiem Małopolskim+, +Alternatywami+, +Tumultem+); w latach 1991-1994 redaktor naczelny +Arki+, a od 1995 r. do 2013 r. - dwumiesięcznika +Arcana+. W latach 1980-1981 członek Konwentu NZS na UJ. W stanie wojennym współorganizator tzw. Wolnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, prowadzącego wykłady z tematów zakazanych dla grup robotniczych; współpracownik Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, zorganizowanego przez ks. Kazimierza Jancarza w Mistrzejowicach-Nowej Hucie. W 1988 r. uczestnik I Międzynarodowej Konferencji Praw Człowieka w Nowej Hucie, a w 1990 roku II Konferencji - w Leningradzie. W 1989-1991 członek Komisji +Solidarności+ w Bibliotece Jagiellońskiej" - podaje Instytut.

Publikując w podziemnej "Arce" Andrzej Nowak stał się specjalistą od spraw sowieckich. W tym samym czasie, bo w 1982 r., rozpoczął studia doktoranckie w Instytucie Historii PAN w Warszawie. Promotorką jego pracy doktorskiej pt. "Rosja w publicystyce obozu demokratycznego Wielkiej Emigracji (1831-1849)", ukończonej w 1990 r., była prof. Wiktoria Śliwowska - specjalistka od historii Rosji i Polski w XIX w.

W pracy naukowej prof. Nowak zajmuje się głównie historią polityczną i myślą polityczną Europy Wschodniej XIX-XX w. Interesują go także studia porównawcze nad imperiami, pamięć kulturowa w Europie Wschodniej i geopolityka.

"Rosja spogląda na Polskę jako kraj, który albo może należeć do rosyjskiej strefy wpływów, jest podporządkowany Moskwie, albo jest wrogiem. Nie ma możliwości innego spojrzenia z rosyjskiej perspektywy na Polskę. To bardzo smutna lekcja historii. Nie udało się do tej pory stworzyć takich okoliczności, takich możliwości, żeby Rosja zmieniła w tym względzie swoje stanowisko" - ocenił podczas spotkania w Ambasadzie Polskiej w Berlinie w maju 2019 r.

Prof. Nowak kieruje pracami Zakładu Historii Europy Wschodniej w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ponadto kieruje Zakładem Historii Europy Wschodniej i Studiów nad Imperiami XIX i XX w. w Instytucie Historii PAN, którego głównym przedmiotem badań jest Imperium Rosyjskie i narody Europy Wschodniej; dziedzictwo imperium sowieckiego w Europie Wschodniej m.in. w aspekcie geopolitycznym oraz historia Polaków w Imperium Rosyjskim w XIX w. W latach 1991-94 Nowak był redaktorem naczelnym wywodzącego się z podziemnego ruchu wydawniczego czasopisma "Arka", a od 1994 do 2012 r. był redaktorem naczelnym dwumiesięcznika polityczno-kulturalnego "Arcana". Ponadto był prezesem Rady Nadzorczej Spółki Polskie Radio Kraków S.A. (1993-95); członkiem Rady Programowej Polskiego Radia S.A. w Warszawie (1997-2001).

Andrzej Nowak był także członkiem Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich 2005. Wielokrotnie uczestniczył w organizowanych przez prezydenta Kaczyńskiego seminariach w Lucieniu. W wyborach prezydenckich w 2010 r. udzielił poparcia Jarosławowi Kaczyńskiemu. W październiku 2015 r. został członkiem Narodowej Rady Rozwoju powołanej przez prezydenta Andrzeja Dudę.

Jest autorem ponad 30 książek m.in. "Polska i trzy Rosje. Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego", "Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 - zapomniany appeasement", "Dzieje Polski" i "Metamorfozy Imperium Rosyjskiego 1721-1921. Geopolityka, ody i narody" - wykładał gościnnie na wielu uczelniach m.in. w USA (Harvard), Wielkiej Brytanii (Cambridge), Kanadzie (University of Toronto), a także w Brnie, Tokio, Dublinie, Florencji.

Jest także laureatem wielu nagród, m.in. Nagrody Rektora UJ za wybitne osiągnięcia naukowe (2009 i 2010), trzykrotnie Nagrody KLIO za najlepszą książkę historyczną (w latach: 1995, 1998, 2001). Był także laureatem programu "Mistrz" Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w 2011 r. W 2012 r. wraz z amerykańskim historykiem Timothym Snyderem został laureatem Nagrody im. Jerzego Giedroycia, przyznawanej przez dziennik "Rzeczpospolita". W uzasadnieniu nagrody podano, ze została ona przyznana za "poszerzanie perspektywy geopolitycznej". "W jego osobie znajdujemy jednego z najznamienitszych historyków, łączących pracę naukową z zaangażowaniem w sprawy publiczne" - powiedział wówczas w laudacji historyk prof. Marek Kornat.

W czerwcu 2019 r. prof. Nowak został także laureatem Nagrody im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. "Nagrodziliśmy jednego z najwybitniejszych intelektualistów współczesnej Polski" - powiedział podczas uroczystości prezes PiS Jarosław Kaczyński. "Dążenie do prawdy i sprawiedliwości wobec naszej przeszłości, wobec nas samych i tych, którzy wokół nas żyją, wydaje mi się tym, co spaja historię, politykę, tym co buduje Rzeczpospolitą" - powiedział prof. Nowak, odbierając nagrodę. Dodał, że "tożsamość jest matką wspólnoty i społeczeństwa". "To właśnie lekcja historii, pamięci, nawracanie do niej, ożywianie przez kolejne wydarzenia, szczęśliwe i smutne, ale rozpatrywane właśnie w ciągu, który nadaje sens tożsamości - to jest coś, co naszą wspólnotę buduje i zapomnienie o czym sprawiłoby, że stalibyśmy się nikim" - podkreślił.

W 2019 r. prof. Andrzej Nowak znalazł się po raz pierwszy wśród pięciu nominowanych do Nagrody Mediów Publicznych w kategorii Słowo.

11 listopada 2019 r. został odznaczony przez prezydenta Andrzej Dudę Orderem Orła Białego. "Polskość oznacza także pewne granice, pewną ukształtowaną historycznie wspólnotę. Kiedy myślę o tym połączeniu wolności z granicami, w których służymy, pracujemy, przychodzi mi na myśl wizja gniazda. Bo orzeł, żeby wzlecieć, żeby swobodnie szybować, bujać w obłokach, ogarniać cały świat twórczą fantazją swego ducha () potrzebuje gniazda. Żeby miał gdzie wracać ten polski orzeł, który od 1050 lat jest, szybuje i wraca do gniazda" - mówił prof. Nowak, odbierając najwyższe polskie odznaczenie państwowe.

Źródło:

PAP