„Czuły taniec”

ECITE – European Contact Improvisation Teacher Exchange to wydarzenie, które w dniach 13–19 lipca 2025 roku zgromadziło w Warszawie nauczycieli, praktyków i badaczy Contact Improvisation z różnych części Europy. Piszą Marek Zadłużny i Marta Seredyńska.

fot. mat. organizatora

Organizatorem spotkania była Fundacja Artystyczna PERFORM, od lat konsekwentnie rozwijająca w Polsce nurt tańca oparty na uważności, relacji i cielesnym dialogu. Contact Improvisation, obecna w jej działaniach nie jako styl, lecz jako postawa wobec ruchu i drugiego człowieka, została tu potraktowana jako praktyka głęboko zakorzeniona w humanistycznym myśleniu o ciele, wspólnocie i odpowiedzialności.

Tegoroczna edycja ECITE miała charakter szczególny. Została pomyślana jako przestrzeń badań prowadzonych poprzez praktykę ruchową, cielesne doświadczenie i refleksję osadzoną w działaniu. Warszawskie spotkanie nie było festiwalem ani pokazem umiejętności. Było raczej intensywnym laboratorium, w którym taniec stawał się narzędziem rozpoznawania procesów zachodzących pomiędzy ciałami, w grupie oraz w relacji z otaczającym światem. W centrum uwagi znalazł się fizyczny i improwizacyjny rdzeń Contact Improvisation, rozumiany jako katalizator budowania zasobów zarówno osobistych, jak i zbiorowych. Wspólna praktyka otwierała pytania o odporność psychiczną i somatyczną, o kreatywność rodzącą się z uważnego reagowania oraz o zdolność do bycia w kontakcie bez dominacji i bez wycofania. Taniec nie był tu celem samym w sobie, lecz procesem pozwalającym doświadczać relacji w sposób bezpośredni, cielesny, a zarazem niezwykle subtelny.

Uczestnicy i uczestniczki wydarzenia podejmowali refleksję nad naturą Contact Improvisation jako formy, która rozwija nie tylko sprawność fizyczną, lecz także kompetencje psychologiczne i społeczne. Praktyka ruchu stawała się polem ćwiczenia empatii, zaufania i współodpowiedzialności. W tym sensie „czuły taniec” nie oznaczał delikatności rozumianej powierzchownie, lecz gotowość do uważności wobec sygnałów płynących z własnego ciała i ciał innych osób, a także wobec kontekstów społecznych i ekologicznych, w których praktyka ta jest osadzona.  

Struktura wydarzenia oparta została na pięciu ścieżkach badawczych, które porządkowały proces pracy, a jednocześnie pozostawiały przestrzeń na przenikanie się perspektyw. Każda z nich stanowiła zaproszenie do pogłębionego dialogu pomiędzy praktyką somatyczną, refleksją pedagogiczną i społecznym wymiarem tańca. To właśnie w tej wielowarstwowości ECITE ujawniło swój charakter jako spotkanie, w którym taniec staje się formą czułego myślenia ciałem.

Gromadzenie w ruchu

Pierwsza ścieżka badawcza, „Gromadzenie w ruchu”, skupiała się na Contact Improvisation jako praktyce wspólnotowej, w której taniec staje się sposobem bycia razem i budowania relacji. Poprzez improwizację, bycie świadkiem oraz pracę z dynamiką grupową uczestnicy badali, jak kształtują się zbiorowa świadomość, zaufanie i poczucie odpowiedzialności za innych. Ważnym aspektem było doświadczanie opieki wyłaniającej się z uważnego słuchania ciała, respektowania granic oraz reagowania na zmieniające się relacje w przestrzeni. Ścieżka ta podkreślała etyczny wymiar praktyki CI, rozumianej jako ucieleśniony proces współistnienia, w którym gromadzenie oznacza nie tylko fizyczną obecność, lecz także zdolność do czułego, świadomego bycia razem w tańcu.

Poza znanym ciałem

Druga ścieżka badawcza, „Poza znanym ciałem”, koncentrowała się na pedagogice Contact Improvisation jako procesie oduczania się utrwalonych wzorców ruchowych, społecznych i percepcyjnych. Praktyka CI była tu traktowana jako narzędzie poszerzania świadomości fizycznej, relacyjnej i przestrzennej, prowadzące do odkrywania nowych sposobów bycia w ciele i w relacji. Istotnym elementem tej ścieżki była wymiana doświadczeń pedagogicznych, metod nauczania oraz podejść dydaktycznych, które wspierały otwartość, ciekawość i gotowość do przekraczania znanych schematów poprzez ruch i improwizację.

CI w performansie

Ścieżka „CI w performansie” poświęcona była Contact Improvisation jako formie występu oraz relacji pomiędzy improwizacją a obecnością publiczności. Uczestnicy badali, w jaki sposób akt bycia oglądanym wpływa na decyzje ruchowe, intensywność uwagi i jakość kontaktu, a także jak zmienia się dynamika improwizacji w sytuacji performatywnej. Ważnym wątkiem była praca z mediami, takimi jak kamera i muzyka, oraz z różnymi stopniami struktury, które nie zamykały improwizacji, lecz nadawały jej ramy i pogłębiały doświadczenie zarówno wykonawców, jak i odbiorców.

Dotyk terapeutyczny

Ścieżka „Dotyk terapeutyczny” koncentrowała się na Contact Improvisation jako praktyce wspierającej regulację układu nerwowego, poczucie bezpieczeństwa oraz odporność psychiczną poprzez świadomy dotyk i współregulację. Praca w powolnym tempie, z naciskiem na dostrojenie i uważną uwagę, pozwalała badać uzdrawiający potencjał relacji ruchowej oraz jej wpływ na pogłębianie poczucia połączenia. CI było tu rozumiane nie tylko jako doświadczenie międzyludzkie, lecz także jako praktyka rozszerzająca relacyjność na kontakt z przestrzenią, grawitacją i otoczeniem, w którym ciało pozostaje w nieustannym dialogu.

W kierunku całości

Ścieżka „W kierunku całości” badała Contact Improvisation w dialogu z praktykami duchowymi i aktywistycznymi, czerpiąc z tradycji kwakrów, filozofii buddyjskiej i wschodniej oraz idei działania bez przemocy. Uczestnicy eksplorowali taniec jako przestrzeń głębokiego słuchania i ucieleśnionego połączenia, w której możliwa staje się zbiorowa transformacja. CI jawiło się tu jako narzędzie uzdrawiania, cichego oporu oraz dostrajania się do szerszego kontekstu relacji, obejmującego nie tylko wspólnotę ludzi, lecz także większą, współzależną całość.

Wydarzenia otwarte

Ważnym uzupełnieniem programu ECITE były wydarzenia otwarte, zapraszające do spotkania również osoby spoza głównego procesu wymiany. Ich wspólnym mianownikiem była refleksja nad tańcem jako przestrzenią relacji, uczenia się i wspólnego doświadczania.

Jednym z nich była „Czuła eksploracja. O procesie grupowym w tańcu”, prowadzona przez Hannę Jurczak. Spotkanie łączyło elementy wykładu, doświadczenia somatycznego oraz pracy z ruchem, koncentrując się na dynamice procesu grupowego, w tym na często pomijanej fazie konfliktu. Poprzez obserwację, słuchanie i praktykę ruchową uczestnicy badali, w jaki sposób świadomość sytuacji całej grupy wpływa na indywidualny taniec, decyzyjność i improwizację. Punktem odniesienia była neuroestetyka oraz zasady uczenia się dorosłych, podkreślające rolę ciała, zmysłów i emocji w procesach poznawczych i relacyjnych.

Drugim wydarzeniem był panel dyskusyjny „Trzymając nieznane – Contact Improvisation jako praktyka rezyliencji i bycia razem”, prowadzony przez Klarę Łucznik, z udziałem Inny Falkovej, Adriana Russiego i Thomasa Kampego. Rozmowa dotyczyła CI jako praktyki uczenia zaufania, adaptacji i obecności, zarówno w tańcu, jak i w codziennym życiu. Paneliści podejmowali wątki konfliktu, niepewności i rezyliencji, pytając o to, w jaki sposób kontakt improwizacja może wspierać zdolność pozostawania z niewiedzą, uważnego słuchania oraz obejmowania złożoności z czułością. Spotkanie miało formę otwartego dialogu, z momentami zatrzymania i prostymi interwencjami somatycznymi, podkreślającymi nierozdzielność refleksji i doświadczenia cielesnego.

W czasie naznaczonym napięciem, przeciążeniem informacyjnym i poczuciem niepewności taniec pozostaje jedną z najprostszych, a zarazem najbardziej dostępnych praktyk bycia razem. Nie wymaga deklaracji ani wspólnego języka, nie domaga się jednoznacznych odpowiedzi. Pozwala spotkać się w obecności, w ruchu i w uważnym współistnieniu, które poprzedza słowa i interpretacje. W tym sensie taniec odzyskuje swój pierwotny wymiar jako przestrzeń wspólnoty, w której możliwe jest chwilowe zawieszenie podziałów i powrót do doświadczenia relacji. Contact Improvisation zajmuje w tym krajobrazie miejsce szczególne. Opierając się na dotyku, ciężarze i wzajemnym słuchaniu ciał, odpowiada na najbardziej pierwotne potrzeby człowieka: potrzebę bezpieczeństwa, kontaktu, regulacji i bycia widzianym w relacji z innymi. Dotyk nie jest tu gestem spektakularnym, lecz podstawowym narzędziem komunikacji oraz nośnikiem zaufania i empatii. Dzięki temu CI trafia w samo centrum humanistycznej myśli, w której ciało nie jest dodatkiem do umysłu, lecz jego równoprawnym partnerem, a relacja stanowi fundament indywidualnego i zbiorowego doświadczenia. „Czuły taniec”, wyłaniający się z praktyki Contact Improvisation, przypomina, że bycie razem może zaczynać się od prostego aktu uważnego kontaktu.

ECITE 2025 zapraszało do myślenia o Contact Improvisation jako o narzędziu reagowania na współczesne wyzwania. Kryzysy relacji, przeciążenie informacyjne oraz poczucie oddzielenia od natury i od siebie nawzajem znajdowały tu swoją odpowiedź nie w deklaracjach, lecz w doświadczeniu. Poprzez ruch, dotyk, ciężar i wspólne poszukiwanie możliwe stawało się odzyskiwanie poczucia sprawczości oraz przynależności.