Wrocław. Eugenio Barba wraca do miasta Jerzego Grotowskiego

W październiku do Wrocławia wraca Eugenio Barba – mag i reformator teatru XX wieku. Założyciel legendarnego Odin Teatret, reżyser ponad osiemdziesięciu spektakli, w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego będzie świętował swoje dziewięćdziesiąte urodziny. Pisze Ewa Mecner na swoim blogu.

W ramach jubileuszu w dniach 9–10 października 2026 roku odbędą się: pokazy najnowszego spektaklu Odin Teatret „Chmury Hamleta”, spotkanie reżysera z publicznością „Koniec teatru”, pokaz filmu dokumentalnego „Sztuka niemożliwego. Długa podróż Eugenia Barby i Odin Teatret” oraz doświadczenie VR „Pokój wspomnień”.

Eugenio Barba i Odin Teatret wracają do Instytutu Grotowskiego po dziesięciu latach przerwy. W 2016 roku podczas Olimpiady Teatralnej „Świat miejscem prawdy” odbyły się m.in.: pokazy spektaklu „Drzewo”, warsztaty dla aktorów i seminarium dla reżyserów.

W roku 2026 roku pod hasłem „Mosty zamiast murów” świętować będziemy dziewięćdziesiąte urodziny artysty. Organizatorzy zapowiadają, że chcą spojrzeć zarówno wstecz, przedstawić początek drogi artystycznej reżysera, jak i przyjrzeć się jej kontynuacji, by na koniec zapytać o plany na przyszłość. Zaprezentowany zostanie film dokumentalny „Sztuka niemożliwego. Długa podróż Eugenia Barby i Odin Teatret” Elsy Kvamme opowiadający o pracy jeszcze niereżysera u boku Jerzego Grotowskiego w Teatrze 13 Rzędów w Opolu, utworzeniu Odin Teatret w Oslo oraz latach spędzonych w Holstebro, ponoć „najnudniejszym” w latach 60. XX w. miasteczku w Danii. Liczne przyjaźnie artysty oraz jego podróże przywołane zostaną w „Pokoju wspomnień” – to doświadczenie VR przygotowane przez Dinę Abu Hamdan. Będzie to wirtualna wizyta w dawnym pokoju reżysera w siedzibie Nordiskteaterlaboratorium w Holstebro.

Istotą działalności Odin Teatret jest uprawianie teatru, dlatego w Studiu Na Grobli pokażemy najnowszy spektakl w reżyserii Barby – „Chmury Hamleta”. Będzie to kolejny po „Ur-Hamlecie” dialog twórcy z Szekspirem. W spektaklu występują trzy pokolenia aktorów Odin Teatret: Else Marie Laukvik i Urlik Skeel – związani z zespołem od lat sześćdziesiątych; Julia Varley i Rina Skeel, aktorki, które dołączyły w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych oraz najmłodsi stażem i wiekiem współpracownicy – Antonia Cezara Cioază i Jakob Nielsen.

Głównym wydarzeniem jubileuszu będzie spotkanie z Eugeniem Barbą pod tytułem „Koniec teatru”, otwierające cykl wystąpień wybitnych twórców i twórczyń teatralnych reprezentujących różne pokolenia. Nawiązując do słynnej wypowiedzi Jerzego Grotowskiego, wygłoszonej na Uniwersytecie Nowojorskim w 1970 roku: „Niektóre słowa umarły […]. Do takich słów należy: spektakl, przedstawienie, teatr, widz itd.”, chcemy zapytać o kondycję teatru oraz jego powinności wobec wyzwań, jakie stawia współczesny świat.

Eugenio Barba wielokrotnie przekraczał granice teatru i go redefiniował. Nigdy jednak teatru nie opuścił. Zawsze budował mosty, nigdy mury. Mostami są więc: barter – praktyka wymiany doświadczeń i tradycji między artystami a lokalnymi społecznościami, Międzynarodowa Szkoła Antropologii Teatru, w ramach której badacze i artyści badają europejskie i azjatyckie techniki sceniczne, a także „Trzeci Teatr” – sieć zespołów teatralnych zaangażowanych społecznie i czułych na kwestie etyczne. Sekretem jego wieloletniej artystycznej działalności – tworzy spektakle od ponad półwiecza – jest miłość. Jak sam mówi: „Robię teatr, żeby przytulać ludzi. Oczywiście, nie mogę tego robić osobiście. Chciałbym przytulić każdego z moich widzów, ale robię to poprzez moich aktorów” („Teatr wzajemności”, rozmowa z Zofią Dworakowską, „Raptularz” 2025).

Eugenia Barbę i Odin Teatret łączą z Polską liczne związki. W latach 1962–1964 był asystentem Jerzego Grotowskiego w Teatrze 13 Rzędów w Opolu. Współpraca ta skłoniła go do założenia w Oslo zespołu teatralnego, w który rok później przeniósł się do duńskiego miasteczka Holstebro. Barba był redaktorem i pierwszym wydawcą „Ku teatrowi ubogiemu”. Odin Teatret wielokrotnie gościł w Polsce, na zaproszenie Ośrodka Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszuk szukiwań Teatralno-Kulturowych i Instytutu Grotowskiego we Wrocławiu, prezentował m.in. spektakle „Talabot”, „Kaosmos”, „Mythos”, „Sen Andersena”, „Chroniczne życie”, „Drzewo” (dwa ostatnie powstały w koprodukcji z Instytutem Grotowskiego), w 2025 roku w Krzyżowej i Wrocławiu odbyła się XIV sesja Międzynarodowej Szkoły Antropologii Teatru (ISTA).

Reżyser jest laureatem licznych nagród: otrzymał m.in. tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego oraz Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, który we Wrocławiu w 2009 roku wręczył mu Bogdan Zdrojewski, ówczesny Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W języku polskim ukazały się cztery książki reżysera: „Ziemia popiołu i diamentów. Moje terminowanie w Polsce oraz 26 listów Jerzego Grotowskiego do Eugenia Barby”, „Teatr. Samotność, rzemiosło, bunt”, zredagowana z Nicolą Savaresem „Sekretna sztuka aktora. Słownik Antropologii Teatru” oraz „Canoe z papieru. Traktat o Antropologii Teatru (Instytut Grotowskiego, Wrocław 2007). Trzy z nich wydał Instytut Grotowskiego.

Pod hasłem „Mosty zamiast murów” Eugenio Barba świętuje swoje 90 urodziny na całym świecie. Oprócz Polski odwiedzi m.in.: Meksyk, Włochy, Rumunię, Turcję, Tunezję, Belgię, Grecję, Francję i Brazylię. Jubileusz w Polsce organizuje Instytut im. Jerzego Grotowskiego, jego kuratorką jest Monika Blige.

Program

pt. 9 października

13:00–17:00 „Pokój wspomnień” – doświadczenie VR przygotowane przez Dinę Abu Hamdan

Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego, Rynek-Ratusz 27

/ Wstęp wolny, wymagane pobranie bezpłatnej wejściówki

17:00 „Sztuka niemożliwego. Długa podróż Eugenia Barby i Odin Teatret” – film dokumentalny, reż. Elsa Kvamme / Wstęp wolny, wymagane pobranie bezpłatnej wejściówki

Czytelnia im. Ludwika Instytutu Grotowskiego, Rynek-Ratusz 27

19:00 „Chmury Hamleta” – spektakl Odin Teatret, reż. Eugenio Barba

Studio Na Grobli Instytutu Grotowskiego, ul. Na Grobli 30–32 / Bilety: 50/40/30 zł

sob. 10 października 2026

11:00–15:00 „Pokój wspomnień” – doświadczenie VR przygotowane przez Dinę Abu Hamdan

Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego, Rynek-Ratusz 27 /

Wstęp wolny, wymagane pobranie bezpłatnej wejściówki

16:00 „Koniec teatru” – spotkanie z Eugeniem Barbą, prowadzenie Jarosław Fret

Sala Wielka Ratusza, Rynek-Ratusz /

Wstęp wolny, wymagane pobranie bezpłatnej wejściówki

19:00 „Chmury Hamleta” – spektakl Odin Teatret, reż. Eugenio Barba

Studio Na Grobli Instytutu Grotowskiego, ul. Na Grobli 30–32 / Bilety: 50/40/30 zł