„Reniferek” Richarda Gadda w reż. Tomasza Gawrona w Teatrze Polonia w Warszawie. Pisze Krzysztof Stopczyk.
Panuje przekonanie, że w przesądach, przysłowiach czy powiedzeniach tkwi jakieś ziarno prawdy, ale najnowsza premiera w Teatrze Polonia dobitnie świadczy o tym, że nie zawsze tak jest. Trzynastego, w piątek sporo ludzi najchętniej nie wychodziłoby z domu i w ogóle nie ruszało się z łóżka. A tu proszę…
Właśnie w takim dniu, w Teatrze Polonia odbyła się premiera „Reniferka” Richarda Gadda, wyreżyserowana przez Tomasza Gawrona. To monodram, w którym w głównego bohatera i równocześnie narratora wciela się Jędrzej Hycnar.
Zacznę od bon motu: to kolejny hit z Agencji ADiT.
Bo „Reniferek” jest hitem i jest to hit na skalę światową, gdzie od kilku lat grany jest pod tytułem „Baby Reindeer”, i od kwietnia 2024 r. zdążył już zdobyć sześć nagród Primetime Emmy i dwa Złote Globy. To tylko te najważniejsze, bo innych było jeszcze więcej.
Przedstawienie opiera się na autentycznych zdarzeniach, jakie miały miejsce w Londynie i były udziałem komika, który miał ogromne aspiracje, ale trochę brakowało mu talentu, więc musiał pracować w pubie początkującego jako barman. Tam podczas obsługi przypadkowej klientki nawiązała się między nimi przedziwna więź. Można w tym przypadku użyć trafnego powiedzenia, a właściwie cytatu z „Wołów krnąbrnych” Ignacego Krasickiego: „Miłe złego początki, lecz koniec żałosny”. Znajomość między dwiema osobami, które dzieli (lub łączy) barowa lada, zaczyna się bardzo niewinnie i sympatycznie, ale im dalej, tym jest gorzej.
„Reniferek” to przejmujące studium zachowań dwojga, głęboko poranionych przez życie ludzi. W telegraficznym skrócie: ona (w sztuce Martha Scott) zakochuje się w sposób wręcz patologiczny w nim (w sztuce Donny Dunn). Ona, jak się okazuje w czasie przedstawienia, ma za sobą mroczną przeszłość. On początkowo o tym nie wie, ale sam też ma w swoim życiorysie tragiczne zdarzenia rzutujące na jego zachowania. Obojga nie można raczej nazwać ludźmi zrównoważonymi, o mocnej konstrukcji psychicznej. A wszystko to dzieje się w epoce #Me Too, tylko w tym przypadku wektor skierowany jest w przeciwną stronę niż się przyjęło zwykle uważać. To nie jest relacja typu „i żyli długo i szczęśliwie”. Ona po prostu nie może się udać!
Nie będę Państwu opisywał fabuły, ponieważ wszystkie jej szczegóły można znaleźć w internecie, a nawet obejrzeć na Netflixie serial TV, który przez kilka tygodni utrzymywał się na pierwszym miejscu najchętniej oglądanych na świecie produkcji angielskojęzycznych.
Stał się on podstawą do procesu, który Netflixowi wytoczyła Fiona Muir-Harvey, czyli kobieta będąca pierwowzorem scenicznej Marthy. Tak na marginesie, zażądała skromnej sumy 170 milionów dolarów odszkodowania, twierdząc, że „serial zniszczył jej całe życie i ją samą również”. Dla osób niezorientowanych w temacie: roszczenia finansowe zostały odrzucone, ale procesy nadal trwają!
W serialu telewizyjnym występują wszystkie postacie, które brały udział w pokazywanych wydarzeniach w życiu i o których jest mowa w spektaklu teatralnym. Używam sformułowania „jest mowa”, bowiem spektakl teatralny jest monodramem i widz śledzi całą fabułę, słuchając opowieści narratora, którym w tej inscenizacji jest Jędrzej Hycnar.
Przedstawienie, jak na monodram, jest dosyć długie (ok. 90 min.), ale warte jest spędzenia tego czasu w specyficznym anturażu sceny Fioletowe Pończochy, która jest po prostu zaaranżowanym na potrzeby spektaklu foyer Teatru Polonia.
O interesującej i bardzo mocno wciągającej treści już wspomniałem, zresztą przyznam się, że znałem ją już z wcześniejszych doniesień medialnych. Ciekawiło mnie bardzo, jak sobie poradzi z tak ogromnym materiałem młody aktor, dla którego „Reniferek” będzie pierwszym monodramem w jego karierze? Poradził sobie znakomicie! Mój opis jest tym razem pełen przysłów i tak zwanych mądrości życiowych, a więc dorzucę jeszcze jedno: „kto nie ryzykuje, ten nie pije szampana!”. Jędrzej Hycnar zaryzykował i ma pełne prawo do …. Na zdrowie!
Dla każdego artysty, bez względu na to, jaki staż sceniczny posiada, tekst „Reniferka” jest wyzwaniem. Nie chodzi tylko o jego ogrom, ale również o konieczność wcielania się w inne osoby i o emocje, jakie artysta musi pokazać. Nie tylko swoje! Cała fabuła opiera się na jego relacji z kobietą i to również w nią wciela się narrator. A jak już wspomniałem, oboje nie zaliczają się do osób ustabilizowanych psychicznie, więc amplituda emocji jest ogromna.
Hycnar, wspólnie z reżyserem [Tomasz Gawron], wybrali chyba optymalny wariant. Artysta w scenach dialogów z Marthą, oficerem policji, swoją partnerką życiową Teresą „Teri” czy złośliwym kolegą z pracy tylko delikatnie, ale słyszalnie zarysowuje przeistoczenie się w inną postać. Dzięki temu te przemiany są płynne i nie zaburzają całości narracji. To bardzo trudna sztuka, a Jędrzej Hycnar udowodnił, że opanował ją bardzo dobrze.
W ogóle z dużą przyjemnością oglądałem, jak ten młody aktor doskonale radzi sobie z ciągłą zmianą nastrojów, jak doskonale pokazuje wszelkie wątpliwości targające jego bohaterem, jaką walkę wewnętrzną toczy sam ze sobą. Rozum i otoczenie podpowiadają mu, jak powinien postąpić. Każdy człowiek o tak zwanych zdrowych zmysłach postąpiłby w myśl tych podpowiedzi. Narrator z reguły wybiera jednak inne rozwiązania i analizuje je. Widz otrzymuje informację nie tylko w formie przekazu tekstowego, ale również wspaniale kompatybilnej z nim „wizualizacji” stanu duszy i umysłu bohatera. Ogromne brawa dla Jędrzeja Hycnara. Zawiesił poprzeczkę bardzo wysoko. Spróbował. I udało się! Gratulacje!
„Reniferek” w reżyserii Tomasza Gawrona jest monodramem, w którym występuje Jędrzej Hycnar. Ale to nie znaczy, że tylko tych dwóch artystów wniosło swój wkład w efekt końcowy, który według mnie powinien zadowolić nawet wybrednych miłośników teatru.
Współtwórcami, bez których nie byłoby tego efektu, są:
Klaudyna Rozhin [tłumaczenie]; Wojciech Miks [scenografia]; Krystian Szymczak [kostiumy, światło]; Wojciech Frycz [muzyka]; Małgorzata Domańska [asystent ds. scenografii i kostiumów].
Bardzo ważną rolę w przedstawieniu odgrywa głos kobiecy należący do Małgorzaty Bieli [nagranie audio].
Proszę Państwa. W mediach zachodnich „Reniferek” [„Baby Reindeer”] nazywany jest mianem thrillera i czarnego komediodramatu. Przyznaję, że są to trafne określenia, chociaż są w nim oczywiście również elementy humorystyczne. Całość jest materiałem do głębokich przemyśleń, a temat meandrów umysłu ludzkiego, jego psychiki, nieustającej walki zdrowego rozsądku z… no właśnie, z czym? Z sercem? Uczuciem? Empatią dla drugiego człowieka? Każdy widz będzie doszukiwał się innej odpowiedzi na te pytania, ale przypuszczam, że również każdy widz będzie pod wrażeniem gry Jędrzeja Hycnara w „Reniferku”, wyreżyserowanym przez Tomasza Gawrona, w Teatrze Polonia. Zachęcam Państwa do osobistego zweryfikowania tego mojego zdania!