„Coś poszło nie tak” Henry'ego Lewisa, Jonathana Sayera i Henry'ego Shieldsa w reż. Anety Groszyńskiej-Kąckiej w Teatrze Komedia w Warszawie. Pisze Krzysztof Stopczyk.
fot. Marek Zimakiewicz
Zacznę jak u Hitchcocka, od mocnego akcentu. Ostatnia premiera w Teatrze Komedia to absolutnie REWELACYJNA KOMEDIA RODZINNA. Nim rozpocznę komplementowanie tego spektaklu, króciutka informacja.
Wszystko zaczęło się od tego, że trzech studentów, równolatków urodzonych w 1988 r., założyło w Londynie grupę komediową Mischief i w 2012 roku (mieli wówczas po 24 lata) napisało oraz wystawiło dla znajomych komedię „The Play That Goes Wrong”. Wbrew tytułowi i fabule, udała się ona znakomicie, a nawet jeszcze lepiej, bo osiągnęła i cały czas osiąga oszałamiający sukces na całym świecie. Dlaczego? Mam na ten temat swoją teorię.
Wśród autorów (Jonathan Sayer, Henry Shields) był również Henry Lewis, umysł ścisły – w późniejszych latach założyciel firmy The Mystery Agency produkującej gry escape room, autor interaktywnej książki z łamigłówkami (The Museum Heist). Te jego predyspozycje mają według mnie znaczenie, bo „Coś poszło nie tak” jest połączeniem rodzaju łamigłówki, escape roomu, ultraprecyzyjnego chronometru, angielskiego humoru i stylu, oraz najwyższej próby aktorstwa i techniki teatralnej. Z tego połączenia wyszła rewelacyjna komedia slapstickowa. Nie ma w niej miejsca na ani jeden fałszywy krok czy ruch. Artyści zdani są na niezawodność maszynerii scenicznej, a osoby ją obsługujące muszą wykazać się najwyższym kunsztem, dostosowując się do gry artystów. To ma być jeden, sprawnie działający organizm.
I na premierze „Coś poszło nie tak”, widzowie otrzymali to właśnie, czyli fenomenalnie funkcjonujący, jeden żywy, pulsujący organizm składający się z aktorek, aktorów, światła, dźwięku, kostiumów, przecudownego psa, który każdym swoim pojawieniem się wzbudzał zachwyt widowni i scenografii obsługiwanej przez mistrzów w swoim fachu. Wszystko spadało, waliło się i paliło zgodnie ze scenariuszem. A także nie działało, wtedy kiedy powinno.
Adam Hanuszkiewicz, jako przykład różnicy między teatrem a realnym życiem, podawał przykład plutonu egzekucyjnego. W życiu karabin może zaciąć się, nie wystrzelić, skazaniec może przeżyć (ostatnia nieudana egzekucja w Stanach Zjednoczonych!!). W teatrze na poważnie, po komendzie „Pal!’’, salwa musi być! A Grek Zorba stwierdza: „Jaka piękna katastrofa!” i wybucha radosnym śmiechem. To właśnie serwują nam autorzy, twórcy i aktorzy w Teatrze Komedia.
Na tym między innymi polega siła komiczna tego spektaklu, że jeżeli tylko coś może się zepsuć, to się psuje. Jeżeli coś nie powinno się zepsuć albo nie ma prawa, bo będzie to wbrew logice, prawom rozumu i fizyki, to też się zepsuje. A aktorzy, jak gdyby nic się nie działo, grają dalej, rozpaczliwie próbując doprowadzić spektakl do końca.
Bo fabuła jest prosta. Amatorski zespół daje premierę sztuki będącej wiktoriańskim kryminałem. Wszystkie osoby oglądamy na scenie w podwójnych wcieleniach. Prywatnych i w tych postaciach, które grają. Nie, nie! To nie takie proste! Dosyć szybko to wszystko miesza się. I działania/teksty „prywatne” zaczynają wplatać się w te ze scenariusza.
Tak jak wspomniałem, pośród trzech autorów, to Henry Lewis jest tym super ścisłym umysłem i miał duży wpływ na matematyczne rozpisanie tego wszystkiego co dzieje się na scenie. Ale w inscenizacji na warszawskim Żoliborzu najwyższe słowa uznania należą się jej reżyserce – Anecie Groszyńskiej-Kąckiej. Ogarnąć, a właściwie stworzyć i ogarnąć tę „piękną katastrofę” i przekonać zespół artystyczny, aby rewelacyjnie uczestniczył w tych działaniach, w których nikt nie jest pewien, czy „technika” zadziała, to musiało wymagać gigantycznego, super precyzyjnego wysiłku. Udało się! Szacunek i podziw dla Anety Groszyńskiej-Kąckiej.
Ale nawet najbardziej konsekwentna reżyserka nie osiągnęłaby takiego efektu, gdyby nie znalazła odpowiednich do tego współtwórców i wykonawców.
I tu muszę przyznać się do dużego, ale jakże miłego zaskoczenia. Część aktorek i aktorów widziałem już wielokrotnie na scenach różnych teatrów i nie przypuszczałem, że drzemią w nich takie pokłady komizmu. Bardzo ciekaw jestem, dla ilu z nich było to też zaskoczeniem? Bo w „Coś poszło nie tak” oglądamy ten rodzaj humoru, który ja lubię najbardziej i który uważam za najtrudniejszy, czyli tak zwany „angielski humor”. Kto zna fenomen zatytułowany „Latający cyrk Monty Pythona”, wie o co mi chodzi. Dla tych nielicznych (jak mniemam) niezorientowanych krótkie wyjaśnienie: Pythoni opierali swoje występy na totalnie absurdalnych skojarzeniach, wcielali się w najprzeróżniejsze postacie (przebiórki, zmiana płci), mieszali chronologię akcji, czy dodawali do niej zupełnie niezwiązane z nią sceny. Totalny absurd, ale taki na poważnie, na Buster Keatona, czyli z kamiennymi twarzami. I jeszcze jedna ważna uwaga, to nie były wygłupy dla samych wygłupów. Po spodem była kpina z ówczesnego społeczeństwa i jego poszczególnych grup. Ponieważ „Cyrk….” osiągnął oszałamiający sukces na całym świecie, wychodzi na to, że ta kpina była celna nie tylko w stosunku do wyspiarzy.
Z takim właśnie poczuciem humoru mamy do czynienia w „Coś poszło nie tak”. Stuprocentowy slapstick! Totalne pomieszanie z poplątaniem, absurd goni absurd, publiczność pokłada się ze śmiechu, a zespół artystyczny z absolutną powagą robi swoje, czyli próbuje dograć swój spektakl do końca.
Ponieważ akcja sztuki toczy się w Anglii, cała scenografia i kostiumy oddają brytyjski klimat. O scenografii napisałem już wcześniej, więc tylko przypomnę, że jej funkcjonalność, wzbudza niekłamany podziw, a w połączeniu z estetyką, to mistrzostwo świata! Jej autor (Grzegorz Policiński) zasługuje na nagrodę. Autorką kostiumów jest Zuzanna Markiewicz, która przyzwyczaiła publiczność do tego, że jej projekty są najwyższej jakości. Tak jest i tym razem, co dla polskiej publiczności stanowi dodatkowy efekt komiczny, gdy obserwuje poszczególne postacie ubrane jak przystało na towarzystwo z wyższych sfer angielskich, które nagle znajdują się w sytuacjach nie sprzyjających zachowaniu dystynkcji. A jest ich pełno!
No i dochodzimy wreszcie do zespołu aktorskiego. Oto ci, którzy wystąpili w przedstawieniu premierowym:
Bartosz Porczyk (Chris, Inspektor Carter)
Arkadiusz Brykalski (Jonathan, Charles Haversham)
Szymon Roszak (Robert, Thomas Colleymoore)
Irena Sierakowska (Sandra, Florence Colleymoore)
Jakub Cendrowski (Max, Cecil Haversham, Arthur Ogrodnik)
Mikołaj Woubishet (Dennis, Perkins)
Eliza Borowska (Annie)
Bartosz Żukowski (Trevor)
Moje wrażenia z premierowego spektaklu odnoszą się do powyższej obsady. Sztuka jest tak napisana, wyreżyserowana i zagrana, że przy dublurach, Państwa odczucia mogą być inne niż moje. Sam postanowiłem, że za jakiś czas obejrzę ten spektakl ponownie, ale już w innej obsadzie. Z dwóch powodów. Po pierwsze, aby zobaczyć je w wykonaniu innych artystów, a po drugie, aby móc dokładniej obserwować działania poszczególnych postaci na drugim planie. Za pierwszym razem, przy ogromie tego, co dzieje się na scenie, jest to praktycznie niemożliwe. A zaczyna się dziać jeszcze przed formalnym rozpoczęciem spektaklu. I od razu jest śmiesznie!
Jeżeli będziecie Państwo oglądać ten spektakl w większym gronie, jestem prawie pewien, że po jego zakończeniu wybuchnie między Wami gorąca dyskusja na temat, kto „był najlepszy?!”. Podpowiadam krótką i absolutnie prawdziwą odpowiedź. Wszyscy!
Bartosz Porczyk, będący „w cywilu” reżyserem (Chris) przygotowanego przez amatorski zespół spektaklu i grający w nim Inspektora Cartera, jest fenomenalny zarówno w próbach ratowania swojego rozsypującego się dzieła (jako reżyser), jak i jako dystyngowany Inspektor Carter (w obydwu wcieleniach – stroje!!).
Arkadiusz Brykalski (Jonathan, Charles Haversham) ma przez większość spektaklu bardzo trudną rolę do zagrania (nie zdradzę jaką), ale jego działania, czasami minimalne gesty, spojrzenia, czy mimika powodują wybuchy śmiechu całej widowni.
Szymon Roszak (Robert, Thomas Colleymoore), którego podziwiałem w wielu spektaklach w Teatrze Współczesnym, zadziwił mnie nie tylko swoimi zdolnościami komediowymi, ale również zapierającymi dech w piersiach ekwilibrystycznymi działaniami.
Irena Sierakowska (Sandra, Florence Colleymoore) od pierwszej swojej sceny wzbudza salwy śmiechu, a im dalej, tym bardziej absurdalnie i co oczywiste, tym śmieszniej.
Jakub Cendrowski (Max, Cecil Haversham, Arthur Ogrodnik). Jego kreacja, a właściwie kreacje, stanowiły ucztę dla oczu. Każda scena z jego udziałem to perełka aktorska! A jego vis comica zasługuje na nagrodę roku!
Mikołaj Woubishet (Dennis, Perkins). Chyba pogubiłem się, bo znowu muszę przyznać się do ogromnego, ale jakże przyjemnego zaskoczenia! Podobnie jak kilku innych aktorów, widziałem już Mikołaja Woubisheta w kilku innych wcieleniach, na innych scenach i nie przypuszczałem, że może być tak fantastycznym aktorem komediowym. Chociaż w tym spektaklu konkurencja jest na kosmicznym poziomie, to nie mogłem oderwać wzroku od jego działań scenicznych! Z tego, co słyszałem po przedstawieniu, nie byłem w tym odosobniony. Gratulacje!
Eliza Borowska (Annie). Jako jedna z dwóch postaci gra cały czas „cywilną” osobę, w jej przypadku inspicjentkę, suflerkę, montażystkę sceny, rekwizytorkę. To dla niej ciekawe i barwne życie, ale prawdziwa przygoda zaczyna się później, gdy z powodu kolejnej wpadki scenicznej musi zastąpić artystkę grającą wiodącą rolę w wystawianym spektaklu. Jej przemiana z przerażonej dziewczyny zza kulis w gwiazdę sceny jest spektaklem samym w sobie. „(…) powiem tylko raz!”. Rewelacja! Rewelacja!
Drugą postacią z ekipy technicznej (akustyk, montażysta, rekwizytor), zmuszoną do nagłego zastępstwa artystycznego, jest Bartosz Żukowski (Trevor), fan zespołu Duran Duran. Ten wątek pojawia się jeszcze przed rozpoczęciem spektaklu i przewija się aż do ostatnich scen. Od Żukowskiego równie trudno było mi oderwać wzrok jak od Woubisheta.
Siłą WSZYSTKICH wymienionych artystów jest w tym spektaklu ich aktorstwo totalne. Rozumiem przez to ich mimikę, nawet tę minimalną, ale jakże znaczącą, drobne gesty, spojrzenia, westchnięcia, przewracania oczami. Nie mówię już o fantastycznym przechodzeniu między posługiwaniem się normalnym, zwykłym językiem a przerysowanym, pompatycznym sposobem podawania tekstu, dosyć często spotykanym w czasie występów amatorów. Cały smaczek polega na mieszaniu tych sposobów wysławiania się. W tym miejscu po raz kolejny składam gratulacje reżyserce Anecie Groszyńskiej-Kąckiej, która razem z autorką ruchu scenicznego Eweliną Adamską-Porczyk wymyśliły i ustawiły te wszystkie ruchy, przyruchy, gagi i grepsy sceniczne. Gigantyczna i fenomenalna robota, ale jaki efekt!! Nie można pominąć faktu, że obydwie panie pracowały na tekście, jak zawsze znakomicie przetłumaczonym przez Elżbietę Woźniak. W przypadku tego rodzaju komedii warstwa językowa nabiera szczególnego znaczenia. W tej inscenizacji jest perfekcyjna.
Kolejnym, cichym (a wcale nie!), bohaterem zza kulis jest Magic Crew Wojciech Rotowski (pirotechnika), bez pracy którego spektakl nie byłby takim, jakim jest!
I na sam koniec chcę wyrazić ogromny podziw dla wykonawców, mistrzów rzemiosła, którzy zbudowali tak skomplikowaną i bezbłędnie działającą scenografię. To od tyłu, bo od frontu, od strony widza, jest ona piękna i wygląda na bardzo stabilną!
Proszę Państwa! Nieczęsto na naszych scenach pojawiają się spektakle, które możemy oglądać całymi rodzinami. Powtórzę to, co napisałem na samym początku: to jest REWELACYJNA KOMEDIA RODZINNA, która wzbudza radosny, beztroski śmiech u widzów od wieku dziecięcego, do mocno senioralnego. Naprawdę! Wszystkim gorąco polecam tę terapię śmiechem, jaką oferuje widzom Teatr Komedia, w „Coś poszło nie tak”: Henry Lewis, Jonathan Sayer, Henry Shields; reżyseria: Aneta Groszyńska-Kącka.
Tekst sztuki przetłumaczyła Elżbieta Woźniak.
Jako (Robert, Thomas Colleymoore), na zmianę z Szymonem Roszakiem, występuje Mikołaj Chroboczek.
Jako (Max, Cecil Haversham, Arthur Ogrodnik), na zmianę z Jakubem Cendrowskim, występuje Mateusz Grydlik.
Jako (Trevor) na zmianę z Bartoszem Żukowskim występuje Maciej Brzoska.
