fot. Natalia Kabanow
To wszystko, co dzieje się wokół – wojny w Ukrainie czy w Gazie, w których giną ludzie, ból, epidemia samotności - sprawia, że znowu warto zaprosić naszych zmarłych przodków i powrócić do „Dziadów” Mickiewicza – mówi Aleksandra Popławska. To przecież zaproszenie do współobcowania z duszami, które odeszły i nie zaznały spokoju po śmierci, utknęły między światami żywych i umarłych, są wyobcowane i cierpią. Ten dawny ludowy obrzęd o pogańskich korzeniach jest nam dziś bardzo nam potrzebny.
Spektakl Popławskiej rozgrywa się na Dworcu Świebodzkim - przestrzeni ważnej dla historii Wrocławia, jak i polskiego teatru. To tu powstawały chociażby wybitne spektakle Jana Klaty. Kiedyś był czynny dworzec - przypomina reżyserka. Wiele istnień ludzkich było w tym miejscu przejazdem, wyruszając w jakąś ważną dla siebie podróż. Nie ma ich już wśród nas, ale może jakaś zbłąkana dusza utknęła w punkcie, z którego nie może wyruszyć dalej? I choć zmaganie z mickiewiczowskim dziełem stało się pewnego rodzaju tradycją Teatru Polskiego, inaczej niż w przypadku Zadary, reżyserka czyni znaczne skróty sięgając przede wszystkim po drugą część dramatu, swobodnie splatając wątki z pierwszej i czwartej części. Łącznikiem opowieści czyni postać Gustawa, jego niespełnioną miłość oraz samobójstwo.
Interesuje nas przede wszystkim ten zakazany przez kościół pogański obrzęd, dotykający tabu, jakim jest śmierć. Dziś nasze dziady zapraszamy na rave, który z kolei w swej pierwotnej formie był nielegalnie urządzany w miejscach nieodstępnych, squatach, zazwyczaj w nocy. Uczestnicy rave’u, oddając się rytmicznej muzyce, przez wiele godzin wpadają we wspólny trans, wyrzucając z siebie swoje lęki i niepokoje – mówi Popławska. Drugim znaczącym wątkiem spektaklu jest przejmująca historia miłosna między dwojgiem ludzi, nawiązująca do pierwszej i czwartej części dramatu. Ale to właśnie warstwa muzyczna odgrywa we wrocławskim przedstawieniu wiodącą rolę. Reżyserka konsekwentnie wyzyskuje na scenie rytmiczność i melodyjność tekstu Mickiewicza. Ten transowy, subwersywny potencjał starosłowiańskiego rytuału opisywanego przez poetę dostrzegł i opisał ponad 30 lat temu Leszek Kolankiewicz w książce „Samba z bogami”, czyniąc z romantycznego dramatu klucz do interpretacji afrykańskich i południowoamerykańskich obrzędów religijnych. Tomek Mreńca, twórca muzyki z pogranicza ambientu i muzyki eksperymentalnej, stworzy nam rave’owy klimat, a Tomek Organek wprowadzi mocne gitarowe brzmienia i skomponuje finałową pieśń opartą na wierszu „Upiór”- tłumaczy reżyserka. Rytmiczność trzynasto- i jedenastozgłoskowca, którymi posługiwał się Mickiewicz w „Dziadach” aż korci, żeby je wyśpiewać, wykrzyczeć, wytańczyć, wespół w tymi wszystkimi zagubionymi duszami. Połączyć nasze lęki i pragnienia z ich lękami.
Na pytanie o to, czy warto wciąż wadzić się z kanonem, z narodową klasyką, Popławska odpowiada, że zdecydowanie tak, podkreślając nie tylko aktualność i siłę tekstu, ale i jego przewrotną użyteczność. To jest opowieść o ludziach wykluczonych, egzystujących na marginesie społecznym, którzy poprzez ten rytuał starają się zrozumieć, na czym polega tajemnica śmierci – mówi.
Obrzęd wywoływania duchów, które nie znalazły i wciąż nie mogą sobie znaleźć miejsca, staje się we wrocławskim spektaklu także próbą odpowiedzi na pytanie co zrobić, żeby przeżyć życie w pełni. Każda z tych dusz, które przywołujemy, nosi w sobie jakiś niedostatek. Mickiewicz mówi nam, że aby życie uznać za spełnione, trzeba zaznać nie tylko miłości, szczęścia czy dobrobytu, ale też rozpaczy, samotności i bólu, a przede wszystkim nie wolno krzywdzić innych. Dziady są dramatem o samotności, o ludziach, którzy szukają sensu– jak para młodych ludzi chcących się zakochać, czy jak Gustaw, który z powodu miłości bezskutecznie próbuje ze sobą skończyć. Ale to też opowieść o niespełnieniu, które w dzisiejszym świecie nadmiaru, a jednocześnie głodu uczuć i prawdziwych emocji rezonuje bardzo mocno – dodaje Poławska.
Dziady. Część II, reżyseria: Aleksandra Popławska. Teatr Polski we Wrocławiu. Premiera 7 listopada.
Tekst ukazał się w listopadowym numerze magazynu Vogue Polska 11/2026
