4 listopada 2026 roku Sala im. José Luisa Alonso w madryckim Teatro de la Abadía zamieniła się w przystań polskiej dramaturgii. Miało tam miejsce wydarzenie kończące dwuletni projekt „Promocja polskiej dramaturgii współczesnej w Hiszpanii” realizowany przez Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego przy wsparciu Instytutu Polskiego w Madrycie. Pisze Kamila Łapicka.
fot. Marcos Gpunto
W trakcie wieczoru promocyjnego polskiego dramatu na widzów czekały trzy tomy autorstwa Antoniny Grzegorzewskiej, Piotra Tomaszuka i Tadeusza Słobodzianka, opublikowane przez wydawnictwo Punto de Vista Editores oraz sceniczne czytanie fragmentów Taurydy. Apartado 679 Grzegorzewskiej, Mozaiki z term Tomaszuka i Cerbera z Beaubourg Słobodzianka. Dwoje pierwszych autorów oraz tłumacze wszystkich tekstów, Paula Blanco Barnés i Pau Freixa Terradas, byli obecni wśród publiczności.
Dramaturgię wieczoru zaaranżowała znakomita aktorka i reżyserka Pepa Pedroche, a scenografię przygotowała Elisa Sanz, która jest w szczytowym momencie swojej kariery. Obydwie artystki sprawiły, że czteroosobowa obsada złożona z popularnych w Hiszpanii aktorów teatralnych – Miguel Hermoso, Ángeles Martín, Juan Meseguer, Antonia Paso – mogła prawdziwie poruszyć odbiorców, którzy reagowali żywiołowo, najczęściej śmiechem, co polscy autorzy sami obserwowali z nieskrywaną radością. Trzeba powiedzieć, że nie było to czytanie stolikowe, tylko jego odmiana performatywna – aktorzy przemieszczali się po scenie z egzemplarzami, mieli na sobie kostiumy i angażowali się emocjonalnie w odgrywane sceny. Producentka wydarzenia, Esther Bravo z firmy Tablas y más tablas, wpadła na pomysł, aby aktorom towarzyszył muzyk i w ten sposób do ekipy dołączył multiinstrumentalista Alberto Vela, który skomponował oryginalną muzykę inspirowaną polskimi melodiami. Czytania zakończyła znajomo brzmiąca linia melodyczna pieśni Hej, sokoły.
Wieczór poprowadziła Diana I. Luque, autorka dramatów i badaczka, która doskonale wie, co dzieje się w świecie teatru współczesnego, ponieważ wchodzi w skład rady redakcyjnej czasopisma „Primer Acto”, którego profil jest hybrydą wydawanych w Polsce „Dialogu” i „Teatru”. Zapytana o swoje wrażenia po prezentacji, powiedziała:
Z satysfakcją obserwowałam, jak hiszpańska publiczność natychmiast nawiązała więź z twórczością Tomaszuka, Grzegorzewskiej i Słobodzianka. Nasza własna tradycja teatralna również czerpie z dziedzictwa Grotowskiego i Kantora – mam nadzieję, że to spotkanie zaowocuje wymianą artystyczną między nowymi pokoleniami. Ten wieczór był prawdziwym świętem kultury. Gratuluję.
Po zakończeniu czytań odbyło się spotkanie z autorami, który mieli okazję do zaprezentowania swojej wizji teatru i życia. Antonina Grzegorzewska skupiła się na relacji między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością, zarówno bohaterki swojej sztuki Tauryda. Apartado 679 – Ifigenii – jak i własnej, rozpiętej między Polską a południem Hiszpanii, gdzie od wielu lat mieszka, i jak się okazało, jest lokalną patriotką. Jej Marbella to nie tyle luksusowy kurort, co na wskroś andaluzyjska ziemia, ze swoim specyficznym dialektem, kulturą flamenco, przywiązaniem do tradycji i nieznośnie słodkimi ciastkami o nazwie polvorones.
Piotr Tomaszuk opowiedział o swoim artystycznym azylu, czyli o Teatrze Wierszalin w Supraślu, gdzie skupia się na spotkaniu z Bogiem i z drugim człowiekiem, pracując ze stałym zespołem, który określił jako grupę przyjaciół. Reakcje madryckiej publiczności na jego komediową i odważną obyczajowo sztukę Mozaika z term, utrzymaną w klimacie noir i zupełnie zaskakującą dla znawców jego twórczości, skłoniły go do rozważenia, czy nie warto umieścić jej w repertuarze, obok Boga Niżyńskiego, Wyzwolenia czy Dziadów.
Trzeba podkreślić, jak ważna w tego typu spotkaniach – języków i kultur – jest rola zarówno moderatora, jak i tłumacza konsekutywnego. Obydwie osoby – w tym przypadku Diana I. Luque i Katarzyna Górna – muszą zachować absolutne skupienie i wykazać się nie tylko wiedzą i zasobem słownictwa adekwatnym dla sztuki teatru, ale także podążaniem za myślą rozmówców – czasami żartobliwą, czasami intymną, a czasami wielokrotnie złożoną.
Ostatnim akcentem wieczoru były słowa Juana Mayorgi, dyrektora artystycznego Teatro de la Abadía i jednego z najlepszych dramatopisarzy europejskich. Jego zdaniem:
Nie sposób napisać historii hiszpańskiego teatru XX wieku – a właściwie historii teatru w ogóle – nie dostrzegając ogromnego wpływu, jaki wywarł na niego teatr polski. Postacie takie, jak Grotowski, Kantor, Mrożek czy Lupa – by wymienić choćby cztery z tych wybitnych osobistości – to twórcy kluczowi, których oddziaływanie okazało się głębokie i trwałe. Z tego właśnie powodu dla Teatro de la Abadía – miejsca, w którym te nazwiska są zawsze wymawiane z szacunkiem i gdzie jeden ze spektakli wyreżyserował nawet Krystian Lupa – zorganizowanie prezentacji współczesnej dramaturgii polskiej stanowi istotne wydarzenie. Jesteśmy głęboko wdzięczni i zaszczyceni, że nasza scena może współbrzmieć ze scenami polskimi.
Wieczór promocyjny polskiego dramatu zaistniał także w hiszpańskich mediach. Zapowiedzi opublikowały portale kulturalne, gazety i radio, a relację prasową zamieścił znany i ceniony dziennik „La Vanguardia”. W artykule Julia Hurtado zatytułowanym Kultura polska wylądowała w Madrycie można było przeczytać:
Pod kierownictwem artystycznym Pepy Pedroche zaprezentowano fragmenty utworów w formie czytania performatywnego, co pozwoliło hiszpańskiej publiczności zapoznać się ze współczesnym polskim teatrem – twórczością często przesyconą absurdem, w której humor stanowi wspólny mianownik łączący wybrane utwory. Po pokazie dwoje dramatopisarzy – Grzegorzewska, mieszkająca w Hiszpanii od dwudziestu lat, oraz Tomaszuk, założyciel cenionego Teatru Wierszalin – wzięło udział w dyskusji na temat swojej twórczości literackiej.
Koordynatorkami projektu „Promocja polskiej dramaturgii współczesnej w Hiszpanii” były Jadwiga Majewska i Kamila Łapicka z Instytutu Teatralnego im. Z. Raszewskiego, a środki na jego realizację pochodziły z programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura Inspirująca 2025-2026”.
