Jak wyglądałyby lekcje historii, gdyby nie brakowało w niej połowy dziejów? Dlaczego w 2026 roku wciąż musimy przypominać, że historię współtworzyły także kobiety? Że bez ich perspektywy opowieść o przeszłości jest niepełna?
fot. mat. teatru
W specjalnym, urodzinowym wydaniu „Bitwy o kulturę” Agnieszka Przepiórska, Anna Kowalczyk i Wojtek Szot porozmawiają o herstorii jako sposobie odzyskiwania głosu i zmieniania kontekstu znanych wydarzeń. Bo gdy patrzymy na dzieje przez doświadczenie kobiet, inaczej rozumiemy rozwój nauki, sztuki i społeczeństw. Biografia Marii Skłodowskiej-Curie to nie tylko historia wybitnego naukowego odkrycia, lecz także opowieść o świecie, który systemowo wykluczał kobiety z nauki. A przecież można wskazać więcej takich postaci: Rosalind Franklin, której badania nad strukturą DNA przez lata pozostawały w cieniu. Hilmę af Klint, pionierkę abstrakcji wyprzedzającą Kandinsky’ego. Mileva Marić, współpracowniczka i pierwsza żony Alberta Einsteina, do dziś trudno rozstrzygnąć zakres jej wkładu w prace naukowca. Czy Hedy Lamarr, wynalazczyni technologii komunikacji radiowej, która stała się fundamentem współczesnego Wi-Fi i Bluetooth, której naukowe osiągnięcia pozostawały w cieniu urody i filmowej kariery.
Gościnie: Agnieszka Przepiórska, Anna Kowalczyk
Prowadzenie: Wojtek Szot
Termin: 7 marca 0 18-tej.
Rozmowa tłumaczona na Polski Język Migowy.
Parter i loże sali widowiskowej wyposażone są w pętlę indukcyjną.
Wydarzenie transmitowane online na stronie internetowej Teatru.
Anna Kowalczyk – od 20 lat zajmuje się dziennikarstwem i publicystyką, skupioną na problemach i osiągnięciach kobiet. Była reporterką i autorką audycji Polskiego Radia i Radia PIN, publikowała wywiady, artykuły i felietony m.in. w „Wysokich Obcasach”, „Przekroju”, „Gazecie Wyborczej” i „Krytyce Politycznej”. W 2013 roku założyła bloga Boska Matka, w którym poruszała społeczne i polityczne kwestie związane z macierzyństwem w Polsce. W 2014 roku została zaproszona do stworzenia i pokierowania serwisem internetowym dla matek MamaDu.pl. W 2015 roku została współautorką książki „Macierzyństwo bez Photoshopa”. W 2018 roku wydała pierwszą własną książkę „Brakująca połowa dziejów. Krótka historia kobiet na ziemiach polskich”, ilustrowaną przez Martę Frej, która do dziś sprzedała się w ponad 20 tysiącach egzemplarzy i miała dwa wydania (drugie w 2024r.). Od tego czasu nieustannie podróżuje po Polsce i świecie opowiadając o dziejach i osiągnięciach kobiet, a także barierach stojących im (wciąż!) na drodze do rozwoju. Jest absolwentką Kolegium MISH Uniwersytetu Warszawskiego, Lowy School for Overseas Students na Uniwersytecie w Tel Awiwie. W 2013 roku zdobyła tytuł EMBA Uniwersytetu Erazma w Rotterdamie. W 2019 roku została stypendystką Marshall Memorial Fellowship dla liderów i liderek z Europy. W latach 2021 do 2024 roku współtworzyła Fundację Muzeum Historii Kobiet. Od 2024 roku na antenie radiowej Trójki prowadzę autorski cykl Brakująca Połowa Dziejów poświęcony historii kobiet w Polsce i na świecie oraz audycję Klub Trójki. W 2026 roku ukaże się jej druga książka „Brakująca połowa dziejów 2. Prywatna historia kobiet na ziemiach polskich” (WAB).
Agnieszka Przepiórska – aktorka, stworzyła portrety rozmaitych bohaterek w monodramach, granych we własnym wykonaniu. Te bohaterki to m.in. Zuzanna Ginczanka, Jadwiga Stańczakowa, Barbara Sadowska, Simona Kossak, Anna Walentynowicz.
8 MARCA o 17-tej w Teatrze Starym aktorka zaprezentuje monodram „Jadwiga”.
Gdyby szukać jednego słowa, który można spróbować opisać życie Jadwigi Stańczakowej, byłoby to słowo: cień. Utrata wzroku, wejście w cień. Cień ojca. Cień żydowskiego pochodzenia. Cień getta. Cień utraconego brata i przyjaciół. Cień Mirona Białoszewskiego. Cień depresji.
Tym jednym słowem nie da się jednak opisać całego życia. Bo droga ociemniałej Jadwigi Stańczakowej to też niewyobrażalna, mozolna i często beznadziejna walka o wyjście z cienia. Z każdego cienia. Do jasności. Do własnej twórczości, do własnego ja, do samostanowienia, samoakceptacji i decydowania o swoim losie. O losie kobiety, matki, babki, dziennikarki i poetki. Sama o sobie mówiła: „ja ślepak”. I jako jedna z pierwszych odważyła się pisać o utracie wzroku i depresji, tak jak jeszcze nikt wtedy nie pisał.
Monodram w wykonaniu Agnieszki Przepiórskiej, nie jest opowieścią o życiu zapomnianej, chorej poetki, którą literaturoznawcy zaszufladkowali jaką, „tę od Mirona”. To poetycka podróż o kobiecie odważnej, dzielnej, twardej i wrażliwej jednocześnie, o szerokich horyzontach i zainteresowaniach, widzącej dużo więcej i dalej, niż większość, którym wydawało się, że z ich wzrokiem wszystko w porządku. To jazda bez trzymanki, na latającym dywanie, do gwiazd, do barw, do zieleni.
O swojej kreacji Agnieszka Przepiórska mówiła: „To nie jest rola w klasycznym sensie, nie tylko próbuję grać Jadwigę, próbuję zbliżyć się do jej wewnętrznego świata, do sposobu w jaki doświadczała rzeczywistości: ludzi, poezji, ciszy. Staram się przybliżyć do jej zmysłu widzenia poprzez słowa, dźwięki, obecność. Dla mnie Jadwiga była poetką, która słyszała świat tak głęboko i w takich tonacjach, że sama próba zbliżenia się do tego odczucia mnie porusza. Nie chcę jej „odgrywać”. Nie chcę tworzyć postaci. Szukam doświadczenia – prawdziwego, czułego spotkania z tym, co mogło być w niej. Z tą ciszą, którą w sobie niosła. Z tą odwagą bycia sobą. To ogromne wyzwanie, ale jeszcze większy zaszczyt, że mogę nieść tę historię. Historię niezwykłej kobiety”.
Agnieszka Przepiórska, aktorka teatralna związana z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, a także filmowa i serialowa, pedagożka, producentka, kuratorka festiwalu Carpe Diem. Od 10 lat tworzy teatr biograficzny, który sama artystka określa mianem „bioteatru”, gdyż spektakle z tego cyklu są czymś w rodzaju artystycznie i teatralnie przetworzonych biografii kobiet – scenariusze powstały w oparciu o uznane publikacje książkowe. Aktorka jak dotąd konfrontowała się na scenie między innymi z Zuzanną Ginczanką („Ginczanka. Przepis na prostotę życia”) i Simoną Kossak („Simona K. Wołająca na puszczy”). Jej rola Barbary Sadowskiej w spektaklu „W maju się nie umiera” została uhonorowana przez miesięcznik „Teatr” Nagrodą im. Aleksandra Zelwerowicza za najlepszą kobiecą kreację aktorską w sezonie 2022/23. Ostatnie miesiące przyniosły jej także znakomite role Wisławy Szymborskiej w spektaklu „Szymborska. Kropki, przecinki, papierosy” i Anny Walentynowicz w przedstawieniu „Nazywam się Anna Walentynowicz”. Jej najnowszy spektakl „Ocalone”.
Za kreację Irenki K. w monodramie „Ocalone” w reżyserii Mai Kleczewskiej z 2024 roku została nominowana w plebiscycie O!Lśnienia Onetu i Miasta Stołecznego Warszawy oraz otrzymała Tytuł Najlepszej Aktorki na 31. Międzynarodowym Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych.
Piotr Rowicki, dramatopisarz. Ukończył historię na Uniwersytecie w Białymstoku. W 2008 debiutował sztuką „Przylgnięcie” w Laboratorium Dramatu w Warszawie. Laureat wielu nagród i wyróżnień, w tym m.in. dwukrotny zwycięzca konkursu na polską sztukę współczesną „Metafory Rzeczywistości” organizowanego przez Teatr Polski w Poznaniu. Autor kilkudziesięciu sztuk teatralnych, między innymi: „Chłopiec Malowany”, „Matki” „I będą Święta”, „Niewierni”, „Piszczyk”, „Tato nie wraca” „Biała siła, czarna pamięć”, „Ćesky Diplom”, „Żeby nie było śladów”, „Królowie strzelców”, „Niepodlegli”, „Zabić prezydenta”, „Ginczanka. Przepis na prostotę życia”, „Simona K. Wołająca na puszczy”, „Listen to Your Heart”, „Freak”, „W maju się nie umiera”, „Szymborska. Kropki, przecinki, papierosy”, „Ocalone”.
Anna Gryszkówna, aktorka, reżyserka. Od 2004 roku w zespole Teatru Narodowego. Współpracowała ze scenami warszawskimi: Teatrem Nowym Praga, Teatrem Studio Buffo, Teatrem Stara ProchOFFnia. W Teatrze na Woli im. Łomnickiego pracowała z Ondrejem Spišákiem – wcieliła się w postać Rachelki w „Naszej klasie” Tadeusza Słobodzianka (2010; wersja telewizyjna: 2014) oraz z Jakubem Kroftą – grała w „Madame” Antoniego Libery (2012). Od lat współpracuje z Agnieszką Przepiórską, reżyserując jej monodramy, których autorem tekstów jest Piotr Rowicki: „Ginczanka. Sposób na prostotę życia” (Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie, 2020), „Simona K. Wołająca na puszczy” (Big Book Café Festival w Warszawie, 2020), „Nazywam się Anna Walentynowicz” (Stocznia Gdańska 2022), „W maju się nie umiera. Historia Barbary Sadowskiej” (Dom Spotkań z Historią Warszawa, 2023). Ponadto zrealizowała m.in. przedstawienie „Idę” na podstawie powieści „Dom dzienny, dom nocny” Olgi Tokarczuk, „Wspólny pokój” Virginii Woolf oraz wierszy Anny Świrszczyńskiej (reżyseria i opracowanie tekstu; realizacja w ramach cyklu „I co teraz?” podczas 25. Konfrontacji Teatralnych w Lublinie, 2020).
