W 2026 r. przypada 100. rocznica urodzin wybitnej rzeźbiarki Aliny Szapocznikow. Dwie działające w Łodzi instytucje – Muzeum Tradycji Niepodległościowych oraz Muzeum Sztuki – w ramach roku poświęconego artystce planują cykl wydarzeń, prezentujących jej życie i twórczość.
fot. mat. ms2
Na konferencji prasowej w środę dr Izabela Terela z Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi przypomniała, że na podstawie uchwały łódzkich rajców przyjętej dwa miesiące temu, rok 2026 jest poświęcony Alinie Szapocznikow.
– Naszym celem jest popularyzacja wiedzy o Alinie Szapocznikow, zwłaszcza o tej części jej życia, która jest związana z naszym regionem. Na dzisiejszym spotkaniu w Muzeum Sztuki zainicjujemy sieć instytucji, które wspólnie z nami będą organizowały wydarzenia poświęcone jej twórczości i biografii. Ich kulminacja nastąpi w 100. rocznicę urodzin artystki, która przypada 16 maja - zaznaczyła inicjatorka upamiętnienia twórczyni.
W oddziale Muzeum Tradycji Niepodległościowych – Stacja Radegast przez cały rok będą organizowane spotkania poświęcone przede wszystkim historii życia Aliny Szapocznikow, która jako nastolatka przebywała wraz z rodziną najpierw w getcie w Pabianicach, a potem w Łodzi. Po wojnie w Łodzi mieszkała też jej matka, która zasłynęła jako wybitny lekarz dziecięcy, ratujący pacjentów z gruźlicą.
– Alina Szapocznikow nie mówiła prawie wcale o pobycie w getcie, ani w obozach. Mamy bardzo mało jej własnych relacji i dokumentów na ten temat. Poprzez jej sztukę odkrywamy to, czego mogła doświadczyć. Autorzy jej biografii – a obecnie powstaje już czwarta poświęcona artystce książka - posiłkowali się głównie przeżyciami innych, m.in. jej przyjaciół – dodała Terela.
Z kolei dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi Daniel Muzyczuk podkreślił, że Szapocznikow wiele łączyło z regionem łódzkim i z samym Muzeum; jej pierwszym mężem był Ryszard Stanisławski, późniejszy długoletni dyrektor tej instytucji.
W kolekcji Muzeum znajduje się 17 prac artystki, w tym 15 rzeźb. Trzy z nich: „Portret wielokrotny”, „Bukiet” oraz „Trudny wiek”, można oglądać na nowej wystawie stałej w MS2 –„Sposoby widzenia”.
– 16 maja, w rocznicę urodzin Szapocznikow, kiedy wypada także tegoroczna noc muzeów, pokażemy jej najsłynniejsze dzieło, wybitną rzeźbę „Podróż”. Ze względów konserwatorskich jest ona rzadko wystawiana. Od dawna można ją zobaczyć tylko w naszym muzeum, nie udostępniamy jej innym instytucjom – podkreślił Muzyczuk.
W planach jest konferencja naukowa poświęcona artystce. Muzeum Sztuki przygotowało również oprowadzanie po wystawie „Sposoby widzenia” poświęcone rzeźbiarce.
– Opowiadamy w nim o tym, jak biografia i twórczość Aliny Szapocznikow łączy się z historią muzeum, z naszymi zbiorami, ale też z Łodzią i dlaczego ta artystka zajmuje szczególne miejsce w naszej instytucji. Podczas oprowadzania prezentujemy wątki jej związku z Ryszardem Stanisławskim, ale też ich wspólne powiązania z artystami, m.in. z grupy „a.r.”, których praca stanowi mit założycielski naszego muzeum – wyjaśniła Katarzyna Różniak-Szabelska z Muzeum Sztuki.
Alina Szapocznikow urodziła się 16 maja 1926 roku w Kaliszu, gdzie akurat przebywali u rodziny jej rodzice, ale wychowała się w Pabianicach, gdzie na stałe mieszkali. Jej ojcem był Jakub Szapocznikow, pabianicki dentysta, a matką Ryfka z domu Auerbach, pediatra. Alina ukończyła Państwowe Gimnazjum Żeńskie im. Królowej Jadwigi w Pabianiach – dziś to II Liceum Ogólnokształcące.
Lata 1940-1942 razem z matką – ojciec zmarł w 1938 roku, spędziła w pabianickim getcie. Stąd trafiły do getta łódzkiego, a następnie, przez obóz Auschwitz, kolejno do obozów w Bergen-Belsen i w czeskim Teresinie, gdzie doczekały końca wojny i gdzie prawdopodobnie doszło do ich rozdzielenia. Doświadczenia obozowe wpłynęły na zdrowie artystki – w 1949 r. zdiagnozowano u niej gruźlicę otrzewnej.
Po wojnie Szapocznikow postanowiła podjąć studia rzeźbiarskie. W latach 1945–1946 praktykowała w praskiej pracowni Otokara Velimskiego. Dalsze studia odbyła w Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej w Pradze i w latach 1948-1950 w Ecole Nationale Superieure des Beaux-Arts w Paryżu. W 1951 roku wróciła do Polski. Tutaj włączyła się w życie artystyczne, biorąc udział m.in. w konkursach na pomniki – Fryderyka Chopina, Bohaterów Warszawy, upamiętniający ofiary Auschwitz, Juliusza Słowackiego.
W latach 60. XX wieku artystka pracowała głównie w Paryżu, tworząc odlewy ciała z żywic syntetycznych i materiałów nietrwałych, dokumentując tym samym ulotność życia, chorobę i doświadczenie własnej fizyczności.
Alina Szapocznikow zmarła 2 marca 1973 r. w Passy we Francji.
Jej twórczość, prezentowana m.in. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku i Centre Pompidou w Paryżu, uznawana jest za jedno z najważniejszych świadectw artystycznych XX wieku, łączące doświadczenie indywidualne z uniwersalną refleksją nad ciałem i przemijaniem.