„Coś poszło nie tak” Henry'ego Lewisa, Jonathana Sayera i Henry'ego Shieldsa w reż. Anety Groszyńskiej-Kąckiej w Teatrze Komedia w Warszawie. Pisze Marek Zajdler na stronie NaszTeatr.
fot. Marek Zimakiewicz
Teatr Komedia wykazał się olbrzymią odwagą, udostępniając swoją scenę i techniczne zaplecze amatorskiemu Kółku Teatralnemu Politechniki w Cornley, by – o zgrozo! – wystawiła tu salonowy kryminał wiktoriański „Morderstwo w dworze Haversham”. Spektakl czerpiący ubogimi garściami z „Pułapki na myszy” Agathy Christie od samego początku nie idzie jednak po myśli teatralnej trupy. Dekoracje odpadają, rekwizyty zmieniają miejsce, drzwi przestają się otwierać, a grający z prawdziwym zaangażowaniem aktorzy mają kłopoty z zapamiętaniem tekstu i synchronizacją w czasie. Ba, tu nawet trup nie może poleżeć w spokoju. Tak oto trafiamy do teatru w teatrze, by wśród nieustających salw śmiechu obserwować piękną katastrofę, zmagania z materią i brawurową walkę zespołu z przeciwnościami losu.
Brytyjską komedię „Coś poszło nie tak” w tłumaczeniu Elżbiety Woźniak wyreżyserowała z precyzyjną dokładnością i wyczuciem angielskiego humoru Aneta Groszyńska-Kącka. Ufając błyskotliwie napisanemu tekstowi, dorzuciła nieco wyspiarskiej groteski i sztywniactwa rodem z Monty Pythona, doprawiła polską ułańską fantazją, łącząc wszystko, co najlepsze z obu światów w idealnie zsynchronizowanej i perfekcyjnie skonstruowanej komicznej machinerii. W ten humorystyczny schemat wspaniale wpisała się obsada spektaklu, która ze śmiertelną powagą, nie zważając na drobne i całkiem okazałe potknięcia oraz stopniową dekonstrukcję scenografii, brnęła z dziarską miną przez spektakl w myśl zasady „jakoś to będzie”.
O czym prawi sceniczny kryminał? Zamożny Charles Haversham zostaje znaleziony martwy w swojej posiadłości podczas zaręczynowego przyjęcia. Zszokowani najbliżsi, podejrzewając morderstwo, wzywają na pomoc inspektora Cartera, który próbuje rozwiązać zagadkę. Na jaw wychodzą z czasem mroczne sekrety pozostałych domowników, pojawiają się kolejne ofiary, a uwięzieni przez śnieżycę mieszkańcy dworu przerzucają się wzajemnie oskarżeniami. Tak w idealnym teatralnym świecie wyglądałby wiktoriański kryminał. Ale świat dysponującego ograniczonym budżetem i nieszczególnym doświadczeniem scenicznym amatorskiego kółka teatralnego idealny nie jest. O czym przekonujemy się, zanim na dobre zasiądziemy na widowni.
Znakomicie dobrany zespół aktorski nawet przez chwilę nie traci rezonu. Sztuką samą w sobie jest tak dobrze zagrać tak nieumiejętne, przerysowane, pełne karykaturalnych deklamacji i powtarzalnych gestów aktorstwo. Na tym zresztą wic polega, aby całkowicie koszmarny przebieg zaprezentować z kamienną miną, podniesioną głową i bez zawahania, w kryzysowych chwilach podejmując błyskawiczne, często nonsensowne decyzje. Bo show must go on. Wymaga to od aktorów żelaznej dyscypliny, koncentracji i nieustannego pilnowania rytmu, w którym każdy gest, każde spojrzenie ma swoje dokładnie oznaczone miejsce. Dialogi napisane dla oryginalnego przebiegu dowcipnie rezonują z sytuacją na scenie, uwypuklając dodatkowo ko(s)miczny absurd. Ciężkie życie ma Bartosz Porczyk, obserwujący z bliska upadek swego reżyserskiego debiutu, załamujący ręce i próbujący ostatkiem sił dyscyplinować publikę oraz swój zespół. Szczerego zaangażowania nie można odmówić Szymonowi Roszakowi i Mikołajowi Woubishetowi, którzy, do licha, dają z siebie wszystko i, cholera, znajdują natychmiast rozwiązanie każdej scenicznej komplikacji. Arkadiusz Brykalski, nawet nie odzywając się zbyt wiele, jak na trupa przystało, bawi do łez subtelną dyskrecją nieboszczyka. Jakub Cendrowski, o(nie)śmielony tak dużą publiką, nie potrafi się oprzeć pokusie gwiazdorzenia (choć innym pokusom opiera się dość rozpaczliwie), a jego rozentuzjazmowany popis migowego potoku słów zebrał najgorętsze brawa wieczoru. Rozpaczająca histerycznie w groteskowo zawieszonych gestach Irena Sierakowska próbuje wykorzystać dla własnych celów udział w spektaklu, co kończy się dość przykrym tymczasowym odcięciem świadomości. Jej dublerka, Eliza Borowska, awansowana chwilowo z roli rekwizytorki, równie brawurowo, co nieudolnie, stara się wykorzystać swoje nagłe pięć minut na scenie i do ostatka przezabawnie walczy o swoje. Bartosz Żukowski „wspiera” zaś starania zespołu dość swobodnie, operując światłem i muzyką, ale i on stanie na wysokości zadania, gdy przypadkiem zdarzy mu się zaplątać w blask reflektorów. Cichym i przez większość czasu poszukiwanym bohaterem, obok płyty Duran Duran, jest Winston, czyli spoglądający na nas przez większość czasu znad kominka i pojawiający się na chwilę porczykowy labradoodle Oro.
Słowa uznania należą się także Grzegorzowi Policińskiemu, którego kreatywna wiktoriańska scenografia żyje, niczym prezentowany amatorski spektakl, własnym życiem. Zmienia się, figlarnie przeobraża, ulega stopniowej destrukcji i obraca ostatecznie w perzynę, nie uszkadzając przy tym nieomal żadnego z aktorów. Komizm podbija także choreografia Eweliny Adamskiej-Porczyk, wspierająca powtarzalnymi ilustracyjnymi gestami wypowiadane kwestie i zahaczająca o ekwilibrystykę podczas telefonicznych rozmów czy omijania windy. Kostiumy autorstwa Zuzanny Markiewicz wpisują się idealnie w brytyjski fason epoki, dodatki pozwalają ogrywać role, a współczesne stroje „ekipy technicznej” pojawiającej się nieoczekiwanie na scenie budzą tym większą wesołość próbami wtłoczenia w wiktoriańskie realia.
Czy w „Coś poszło nie tak” można znaleźć coś więcej niż pysznie pythonowską komedię absurdu? Oczywiście. Spektakl drwi ze współczesnej idealizacji rzeczywistości, perfekcjonizmu na pokaz i presji sukcesu za wszelką cenę. Z przedstawienia, które każdy z nas, chcąc nie chcąc, odgrywa przed otoczeniem. Teatralna katastrofa wyzwalającym chichotem daje przyzwolenie na niedoskonałość. Na heroiczną porażkę, którą bez względu na jej rozmiary można przyjąć z godnością, byleby z uśmiechem. Świat się nie zawali.
O dobrą komedię niezwykle trudno. Wywołać szczery śmiech widowni choć kilkakrotnie, to marzenie niejednego tekstu. Tymczasem w Teatrze Komedia śmiech nie milknie, wzbija się pod kasetonowe sklepienie, spływa kaskadą endorfin i nie pozwala odpocząć przeponie. Absurd goni absurd, aktorska trupa z zacięciem próbuje ratować przedstawienie, robiąc dobrą minę do złej gry, dekoracje walą się w gruzy i niby „Coś poszło nie tak”, a na koniec scenicznej apokalipsy i tak zabrzmią gromkie oklaski. Aneta Groszyńska-Kącka doskonale nakręciła komediowy mechanizm, który dzięki wspaniałej grze aktorskich trybików rozlewa się śmiechem na co najmniej połowę Żoliborza. To nie tylko najlepsza komedia, którą możecie zobaczyć obecnie w stolicy. Śmiem twierdzić, że to najlepsza komedia, jaką widziałem kiedykolwiek. Sprawdźcie sami.
PS. Zastanawiałem się, czy dodawać postscriptum. Ale napisać to muszę. Jeśli cokolwiek poszło nie tak, to premierowe wyczucie czasu. Zbieżne z tragedią w Krakowie. Czy można odwołać premierę na kilka godzin przed wydarzeniem? Nie wiem. Ale gryzie gdzieś, że tego wieczora trudno było powstrzymać się od śmiechu. I choć świat rzecz jasna się nie zawalił, to jednak coś poszło nie tak.
