Życie pisze najlepsze i zarazem najgorsze historie, jakie tylko można sobie wyobrazić. Tej jesieni na scenie Teatru na Faktach w Instytucie Grotowskiego zagoszczą trzy poruszające spektakle. Każdy z nich będzie oparty na autentycznych świadectwach.
fot. mat. teatru
Po raz pierwszy na tej scenie zaprezentują się artyści z Czarnogóry, przywożąc ze sobą przejmującą opowieść o obozie koncentracyjnym w Morinj. Powrócą także dwie z czerwcowych premier, przewrotna i pełna buntu „Inwazja” oraz pełna refleksji i zadumy „Czarna Skrzynka”.
W programie projektu:
INWAZJA
Spektakl kolektywu Inwazja na podstawie tekstu Aliny Sarnackiej w reż. Aliny Kostiukovej
Także w ramach projektu „Perform[ing] Poland”
pt.–sob. 20–21.11.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
Wstęp wolny, wymagane pobranie bezpłatnej wejściówki.
Bodźce sensoryczne i treści wrażliwe: przemoc seksualna, przemoc, wojna, dyskryminacja, czynności o charakterze seksualnym
18+
Spektakl o kobietach, które w czasie wojny walczą nie tylko o przetrwanie, ale także
o prawo do bycia sobą w świecie pełnym osądów i patriarchalnych ograniczeń.
Historia skupia się na seks-workerkach oraz dwóch kobietach, które – mimo różnic
w życiorysach – noszą identyczne kostiumy. To symbol jednego z głównych wątków spektaklu, który sprowadza się do stwierdzenia: niezależnie od historii i wyborów kobiety, społeczeństwo szybko i surowo ją osądzi.
Więcej: grotowski-institute.pl
Tekst Alina Sarnacka
Reżyseria Alina Kostiukova
Występują Anastasia Ivasova, Alina Kostiukova, Rimma Tyshkevych, Lolita Zhuravlova
Muzyka Ilya Semashkevich
Zespół „Inwazja” – kobiecy kolektyw artystyczny, który podejmuje tematykę społecznych
i genderowych nierówności kobiet w twórczości, sztuce i życiu społecznym. Tworzy projekty artystyczne, które inicjują dialog, poruszają ważne kwestie społeczne oraz wzmacniają obecność kobiecych głosów w przestrzeni kultury. Ich działania koncentrują się wokół teatru dokumentalnego, performansu i sztuki zaangażowanej społecznie. Grupę tworzą: Anastasia Ivasova, Alina Kostiukova, Rimma Tyshkevych, Lolita Zhuravlova.
M jak MORINJ
Spektakl grupy ATAK/Juventas w reż. Dragany Tripković
Także w ramach projektu „ABC (Arts / Borders / Communities) – The Alphabet of Love”
sob. 28.11.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
Przejmujący spektakl teatru dokumentalno-poetyckiego, który podejmuje próbę zmierzenia się z jedną z najbardziej bolesnych i przemilczanych kart najnowszej historii Czarnogóry, jaką są zbrodnie popełnione w obozie w Morinj. Łącząc dokument, poezję, refleksję filozoficzną i doświadczenia pracy psychologicznej, twórcy stawiają pytania o pamięć, odpowiedzialność oraz dziedziczenie zbiorowej traumy.
„M jak Morinj” nie rekonstruuje historii w sposób kronikarski. Wykorzystując autentyczne świadectwa, dokumenty sądowe i materiały archiwalne, tworzy przestrzeń namysłu nad tym, jak społeczeństwa radzą sobie z doświadczeniem przemocy oraz jaką cenę płaci się za milczenie, wyparcie i brak rozliczenia przeszłości.
Historia wpisana w sumienie
Pod koniec 1991 r. w miejscowości Morinj na wybrzeżu Adriatyku utworzono obóz prowadzony przez Jugosłowiańską Armię Ludową. Oficjalnie funkcjonował jako „punkt zbiorczy”,
w rzeczywistości był jednak obozem jenieckim, w którym przetrzymywano żołnierzy i cywilów, głównie narodowości chorwackiej. Więźniowie byli poddawani przemocy fizycznej
i psychicznej, upokarzaniu oraz torturom.
Więcej: https://grotowski-institute.pl/wydarzenia/m-jak-morinj/
Koncepcja, poemat dramatyczny: Dragana Tripković
Konsultant kreatywny: Filip Grinvald
Występują: Jelena Nenezić, Jelena V. Đukić, Vuk Peković, Azra Mehonjić
Konstelacje hellingerowskie: Tijana Vuković
Producent: Edin Jašarović
Współproducent: Jovan Bojović
Premiera: Czarnogórski Teatr Narodowy, 6 grudnia 2025 r.
Produkcja: Juventas i Alternativna teatarska aktivna kompanija (ATAK), Podgorica, Czarnogóra
Dragana Tripković – czarnogórska dramatopisarka, dramaturżka, poetka i scenarzystka. Ukończyła dramaturgię oraz scenopisarstwo filmowe i telewizyjne na Wydziale Sztuk Dramatycznych Uniwersytetu Czarnogórskiego. Pracuje jako dramaturżka Teatru Miejskiego w Podgoricy, a także współtworzy niezależny kolektyw teatralny ATAK, z którym realizuje projekty artystyczne o silnym wymiarze społecznym.
W swojej twórczości łączy wrażliwość poetycką z zainteresowaniem pamięcią zbiorową, historią oraz mechanizmami wykluczenia. Jest autorką poematu dramatycznego „Dobro selo”, który stał się poetycką podstawą spektaklu dokumentalno-poetyckiego „M jak Morinj” (2025), poświęconego trudnym rozdziałom historii Czarnogóry. Wraz z kolektywem ATAK współrealizowała także spektakl „Život na pauzu” (2015), przygotowany z udziałem osadzonych w więzieniu w Spuž. Projekt ten badał potencjał sztuki jako narzędzia resocjalizacji i społecznej reintegracji.
Jako dramatopisarka i dramaturżka współpracowała m.in. z Czarnogórskim Teatrem Narodowym, Teatrem Dramatycznym w Belgradzie oraz Teatrem Miejskim w Podgoricy. Wśród jej najnowszych realizacji znajduje się spektakl „Šarlota Kasteli” (2024) w Belgradzkim Teatrze Dramatycznym, inspirowany twórczością Miroslava Krležy.
Jest autorką sztuk teatralnych, poezji, scenariuszy oraz prozy. Opublikowała kilka tomów poetyckich, zbiór sztuk teatralnych „Kirka i inne dramaty” (2019) oraz powieść „Lovište samoće” (2026). Jej wiersze były tłumaczone na wiele języków, w tym na język polski.
W języku angielskim, z napisami w języku polskim
Czas trwania: 100 min
Bilet regularny: 40 PLN
Bilet ulgowy: 30 PLN
Bilet Nasz Wrocław: 20 PLN
Bilet OzN (dla osób z niepełnosprawnością): 20 PLN
Bilet OzN asystencki: 0 PLN
Udział w warsztatach „Archiwum sumienia: Od dowodu do teatru” uprawnia po wcześniejszym zgłoszeniu do bezpłatnego wejścia na spektakl „M jak Morinj”.
14+
Bodźce sensoryczne i treści wrażliwe: tematy przemocy, śmierci i wojny
Po spektaklu odbędzie się dyskusja „Teatr niedopowiedzianych historii” z udziałem artystów i artystek, prowadzenie Jakub Tabisz
CZARNA SKRZYNKA
Spektakl w reżyserii Ady Tabisz
pt.–sob. 4–5.12.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
16+
Treści wrażliwe: śmierć, samotność
nawet gdyby to wszystko miało się okazać katastrofą
mój wiersz i tak
będzie niczym czarna skrzynka
(Urszula Kozioł, fragment wiersza Inaczej mówiąc)
„Czarna skrzynka” to intymny spektakl o poezji, przemijaniu, kobiecości, starzeniu się
i samotności. Punktem wyjścia są udokumentowane rozmowy Krystyny Krotoskiej z Urszulą Kozioł, prowadzone w ostatnich miesiącach życia poetki. Zanikające wspomnienia, słowa poddające się czasowi, ręcznie zapisywane wiersze i fragmenty archiwalnych nagrań głosu Kozioł tworzą opowieść o kruchej obecności i o języku, który próbuje ocalić to, co znika. Spektakl, realizowany za zgodą spadkobierców, staje się sceniczną „czarną skrzynką”
– zapisem głosu, pamięci i poezji wobec nieuchronnego końca.
Występują Krystyna Krotoska oraz Ada Tabisz, gościnnie: Agnieszka Kwietniewska
Warstwa dźwiękowa oparta na przetworzeniach głosu poetki – Szymon Tomczyk
Instalację świetlna Daniel Kuman Kuźma
Reżyseria Ada Tabisz
Muzyka/opracowanie dźwiękowe Szymon Tomczyk
Scenografia Magdalena Gładysiewicz
Ada Tabisz – reżyserka, producentka, animatorka i działaczka społeczna. Absolwentka reżyserii teatru lalek na Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego we Wrocławiu, kształciła się również na Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze. Jej spektakl „nie-walentynki” otrzymał honorowe wyróżnienie podczas 10. Forum Młodej Reżyserii, a przedstawienie „Hercia” zdobyło II nagrodę na Sopockich Konsekwencjach Teatralnych w 2019 r. Współtworzony przez nią spektakl „RYSZ///ARD” został zaprezentowany w Nurcie OFF na 23. Festiwalu Szekspirowskim
w Gdańsku. Współpracowała z Marcinem Liberem jako asystentka reżysera przy spektaklach „Motyl” we Wrocławskim Teatrze Lalek oraz „Planeta małp” w Teatrze Polskim w Podziemiu. Od 2018 r. współtworzy „Teatr na Faktach”– jeden z najważniejszych programów Instytutu Grotowskiego. W jego ramach współrealizowała spektakle dokumentalne: „Hercia”, „Zjemy wasze dzieci. Z cebulą” – nagrodzony podczas XX Festiwalu Teatralnego „Rzeczywistość przedstawiona” w Zabrzu oraz nagrodą WARTO „Gazety Wyborczej”, „Matki wyklęte”, które były prezentowane na 11. Forum Młodej Reżyserii, oraz „Oczy matki” zrealizowane w ramach projektu „Bohater.dok” przygotowanego z okazji obchodów Roku Różewicza. Od lat aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym Wrocławia. Pracowała w dziale programowym Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016 w obszarze sztuk performatywnych oraz literatury. Prowadzi warsztaty teatralne dla dzieci, młodzieży i dorosłych, a jej szczególne miejsce w jej działalności zajmuje fotografia teatralna. Obecnie pełni funkcję koordynatorki pracy artystycznej w Teatrze Polskim w Podziemiu.
Czas trwania: 75 min
Bilet regularny: 40 PLN
Bilet ulgowy: 30 PLN
Bilet Nasz Wrocław: 20 PLN
Bilet OzN: 0 PLN
Bilet asystencki: 0 PLN
ARCHIWUM SUMIENIA: OD DOWODU DO TEATRU
Warsztaty prowadzi Dragana Tripković, udział biorą członkowie/członkinie
grupy ATAK / Juventas: Jelena Nenezić, Jelena V. Đukić, Vuk Peković i Azra Mehonjić
czw.–pt. 26–27.11.2026, 18:30–21:00
sob. 28.11.2026, 11:00–13:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
W języku angielskim
Warsztaty bezpłatne, zapisy przez link: https://forms.gle/n2kQZfTUqq37Jbaf9 do 20.11.2026
Udział w warsztatach „Archiwum sumienia: Od dowodu do teatru” uprawnia po wcześniejszym zgłoszeniu do bezpłatnego wejścia na spektakl „M jak Morinj”.
„Archiwum sumienia” to trzydniowe warsztaty poświęcone procesowi przekształcania dokumentów historycznych, protokołów sądowych, świadectw, narracji funkcjonujących w przestrzeni publicznej, a także przemilczeń i twórczości poetyckiej
w materiał teatralny. Punktem wyjścia jest poszukiwanie metod pracy, które pozwalają tworzyć teatr dokumentalny, nie redukując go ani do praktyki dziennikarskiej, ani do fikcyjnej ilustracji rzeczywistych wydarzeń.
Studium przypadku dla całego programu stanowi proces twórczy spektaklu „M jak Morinj”. Osoby prowadzące nie prezentują własnej metody jako uniwersalnego modelu, lecz otwierają przed uczestnikami i uczestniczkami kolejne etapy powstawania przedstawienia: od pracy z materiałami źródłowymi, przez ich dramaturgiczne i performatywne przekształcenia, po pytania etyczne pojawiające się w momencie, gdy na scenę trafiają prawdziwe historie oraz doświadczenia przemocy.
Więcej: https://grotowski-institute.pl/wydarzenia/archiwum-sumienia-dowodu-teatru-2/
