Warszawa. Silny sygnał z Brukseli – PE chce przejrzystości i należnych wynagrodzeń dla twórców w rynku GenAI

Parlament Europejski przyjął dziś w głosowaniu plenarnym przełomowy raport w sprawie generatywnej sztucznej inteligencji i praw autorskich. To jasny i zdecydowany sygnał polityczny: Europa musi skończyć z modelem rozwoju AI opartym na rabunkowym i nietransparentnym wykorzystywaniu dorobku milionów twórczyń i twórców.

Przyjęty dziś tekst raportu (JURI/10/02343) stanowi bezpośrednią odpowiedź na rosnące obawy sektora kultury dotyczące pozbawionego jakiejkolwiek kontroli rozwoju narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji odbywającego się kosztem twórców. Dokument wzywa do podjęcia pilnej interwencji legislacyjnej, która przywróci równowagę między globalnymi gigantami technologicznymi a autorami utworów literackich, muzycznych, wizualnych i audiowizualnych.

„Parlament Europejski wysłał dziś jasny sygnał: rozwój sztucznej inteligencji w Europie nie może opierać się na rabunkowym wykorzystywaniu twórczości bez wiedzy i wynagrodzenia dla autorów. To ważny moment, ponieważ stawką jest nie tylko przyszłość prawa autorskiego, lecz także przyszłość europejskiej kultury, uczciwej konkurencji oraz sprawiedliwego podziału wartości w gospodarce cyfrowej. Istotne jest również to, że Parlament dostrzegł rolę organizacji zbiorowego zarządzania. Bez sprawnych mechanizmów licencyjnych, jakie zapewniają organizacje takie jak ZAiKS, nie będzie ani realnej ochrony praw twórców, ani stabilnego rynku sprzyjającego odpowiedzialnemu rozwojowi AI” – mówi dr Miłosz Bembinow, Prezes Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.

Przyjęty raport podkreśla, że europejskie i krajowe przepisy prawa autorskiego powinny mieć pełne zastosowanie do wszystkich usług generatywnej sztucznej inteligencji dostępnych na rynku UE – niezależnie od miejsca ich opracowania lub siedziby dostawcy. Parlament opowiedział się również za znaczącym zwiększeniem przejrzystości w zakresie zbiorów danych wykorzystywanych do trenowania modeli AI, stworzeniem warunków dla funkcjonującego rynku licencjonowania treści oraz wprowadzeniem rozwiązań chroniących twórców i posiadaczy praw przed nieuczciwą konkurencją ze strony treści generowanych przez AI.

Jest to istotny sygnał dla europejskiego sektora kultury i kreatywnego, który odpowiada za około 4% wartości dodanej UE, 6,9% PKB i ponad 8 milionów miejsc pracy. Bez skutecznych mechanizmów ochrony praw autorskich rozwój generatywnej AI może pogłębiać transfer wartości z europejskiej gospodarki kreatywnej do globalnych platform technologicznych.

W przyjętym tekście Parlament wskazuje w szczególności na potrzebę:

- zapewnienia pełnej przejrzystości w zakresie źródeł oraz sposobu pozyskiwania danych wykorzystywanych do trenowania modeli AI,

- zagwarantowania twórcom i posiadaczom praw autorskich odpowiedniego wynagrodzenia za wykorzystanie ich utworów,

- stworzenia warunków dla funkcjonującego rynku licencjonowania treści dla systemów AI, w tym rozwoju skutecznych mechanizmów licencjonowania zbiorowego,

- wprowadzenia mechanizmu domniemania wykorzystania chronionych treści w sytuacjach, gdy dostawcy AI nie spełniają obowiązków przejrzystości,

- zapewnienia, aby przepisy prawa autorskiego UE miały zastosowanie do wszystkich systemów generatywnej AI dostępnych na rynku unijnym.

Przyjęcie raportu nie zamyka debaty – przeciwnie, rozpoczyna kolejny etap prac nad europejskimi ramami prawnymi dla sztucznej inteligencji i prawa autorskiego. Dzisiejsze głosowanie jest jasnym sygnałem, że rozwój AI w Europie musi odbywać się z poszanowaniem praw twórców i zasad uczciwego wykorzystania treści chronionych prawem autorskim.