24 listopada mija dwadzieścia lat od scenicznego debiutu Agnieszki Przepiórskiej. W 2006 roku zagrała Olgę w „Trzech siostrach” Antoniego Czechowa w Teatrze Dramatycznym w Wałbrzychu w reżyserii Piotra Rowickiego. Dziś należy do najbardziej wyrazistych osobowości polskiego teatru biograficznego, którego język i formę od lat konsekwentnie współtworzy. Jej droga artystyczna nie przebiegała według utartego scenariusza. Zamiast czekać na role, zaczęła inicjować własne projekty, czyniąc z teatru przestrzeń opowieści o kobietach, których biografie przez lata pozostawały na obrzeżach historii.
W centrum jej twórczości znalazły się postaci niezwykłe, choć nie zawsze należycie obecne w zbiorowej pamięci: Barbara Sadowska, Zuzanna Ginczanka, Simona Kossak, Maria Skłodowska-Curie czy Irena K., ocalała z rzezi warszawskiej Ochoty. Przepiórską interesują nie tyle pomnikowe życiorysy, ile ludzie ukryci za historycznymi nazwiskami i wydarzeniami. Ich sprzeczności, pragnienia, odwaga, bezradność i cena, jaką przyszło im zapłacić za własne wybory. Z dokumentów, świadectw i przemilczeń buduje przejmujące portrety sceniczne, przywracając swoim bohaterkom nie tylko głos, ale przede wszystkim pełnię człowieczeństwa.
Agnieszka Przepiórska. Nie czekała na role. Stworzyła własny teatr
Agnieszka Przepiórska postanowiła poszukać własnej drogi. Zaczęła inicjować i współtworzyć spektakle, w których mogła opowiadać historie szczególnie dla niej ważne.
Tak rozwijał się jej teatr biograficzny – oparty na dokumentacji, pracy z tekstem, współpracy z dramaturgami i reżyserami oraz poszukiwaniu prawdy ukrytej za historycznymi faktami. Jej monodramy nie są jedynie scenicznymi rekonstrukcjami życiorysów. To próby przywracania głosu kobietom, których doświadczenia, wybory i dramaty zbyt często pomijano w oficjalnych narracjach.
Ta niezależność artystyczna pozwoliła jej zbudować własny repertuar, zdobywać nagrody, prezentować spektakle w różnych częściach Polski i wychodzić z nimi poza granice kraju.
Wojna się kończy. Przemoc zostaje
Jedną z najważniejszych opowieści w dorobku aktorki są „Ocalone”. Spektakl przywraca pamięć o kobietach, które doświadczyły przemocy seksualnej podczas pacyfikacji warszawskiej Ochoty w 1944 roku. Przez dziesięciolecia ten fragment wojennej historii pozostawał na marginesie zbiorowej pamięci.
W przedstawieniu, wyreżyserowanym przez Maję Kleczewską na podstawie tekstu Piotra Rowickiego, Przepiórska przywołuje postać Ireny K. – kobiety, która jako dwunastoletnia dziewczynka przeżyła dramat Zieleniaka. To opowieść o traumie, milczeniu i pamięci, ale również o odpowiedzialności za historie, które nie zawsze potrafimy lub chcemy usłyszeć.
„Ocalone” pokazują, że zakończenie wojny nie oznacza końca przemocy ani jej konsekwencji. Są także ważnym głosem w dyskusji o tym, jakie doświadczenia uznajemy za część naszej historii, a jakie przez lata pozostawiamy w cieniu.
Maria Skłodowska-Curie bez pomnika
W spektaklu „Maria Skłodowska-Curie. Doświadczenie” Agnieszka Przepiórska mierzy się z postacią, którą wszyscy znamy, ale niekoniecznie rozumiemy. Dwukrotna noblistka, wielka uczona, symbol naukowego geniuszu – za tymi określeniami kryje się przecież kobieta z własnymi pragnieniami, słabościami, ambicjami i trudnymi wyborami.
Spektakl pozwala spojrzeć na Skłodowską-Curie poza szkolnym portretem i pomnikową legendą. To również opowieść o cenie niezależności, walce o prawo do nauki i samodzielności oraz o tym, jak wiele kobiet musiało i wciąż musi udowadniać, by ich ambicje traktowano poważnie.
Przepiórska konsekwentnie wybiera bohaterki, których biografie stają się lustrem współczesności. Przeszłość nie jest dla niej zamkniętym rozdziałem, lecz sposobem zadawania pytań o dzisiejszy świat.
Historie, które przekraczają granice
W listopadzie aktorka prezentowała swoje spektakle w Madrycie, na scenie Teatro de la Abadía, przybliżając zagranicznej publiczności historie Barbary Sadowskiej i Zuzanny Ginczanki. To ważny wymiar jej pracy: opowieści mocno zakorzenione w polskiej historii okazują się zrozumiałe i poruszające także dla widzów z innych krajów.
Historia matki, której syn został zamordowany przez machinę państwowej represji, czy poetki prześladowanej z powodu żydowskiego pochodzenia nie wymagają tłumaczenia emocji. Doświadczenie straty, wykluczenia, niesprawiedliwości i walki o godność ma wymiar uniwersalny. Teatr staje się przestrzenią, w której lokalna pamięć może rozpocząć międzynarodowy dialog.
Dwadzieścia lat doświadczenia. Kolejne role do zagrania
Jubileusz Agnieszki Przepiórskiej to również dobry moment, by przyjrzeć się sytuacji dojrzałych aktorek we współczesnym teatrze i szerzej – w całym środowisku artystycznym. Jej droga jest przykładem, że doświadczenie, dojrzałość i własny głos mogą stać się największym kapitałem twórczym.
Przepiórska nie traktuje dotychczasowego dorobku jako zamkniętego rozdziału. Nadal poszukuje nowych wyzwań i przestrzeni do rozwoju, także poza sceną teatralną. Jej dwudziestoletnia droga pokazuje, że artystyczna niezależność nie musi oznaczać samotności, a własny język można budować przez konsekwencję, odwagę i gotowość do podejmowania tematów, które nie zawsze są wygodne.
24 listopada mija dwadzieścia lat od jej pierwszego scenicznego kroku. Dziś Agnieszka Przepiórska nie tylko gra bohaterki, ale także przywraca im miejsce w historii. I wciąż ma wiele do opowiedzenia.
NAJBLIŻSZE SPEKTAKLE AGNIESZKI PRZEPIÓRSKIEJ
27 listopada – „Maria Skłodowska-Curie. Doświadczenie”, Prom Kultury, Warszawa
28 – 29 listopada – „Ocalone”, Teatr Powszechny, Warszawa
12, 13 i 15 grudnia – „Maria Skłodowska-Curie. Doświadczenie”, Teatr Powszechny, Warszawa
O SPEKTAKLACH
„Maria Skłodowska-Curie. Doświadczenie” Produkcja: Teatr Stary w Lublinie, Koprodukcja: Dom Spotkań z Historią, Reżyseria: Justyna Łagowska, Autor tekstu: Piotr Rowicki
„Ocalone” Produkcja: Dom Spotkań z Historią, Reżyseria: Maja Kleczewska, Autor tekstu: Piotr Rowicki