Mario Vargas Llosa – gigant literatury nie stronił od kontrowersji i angażował się w politykę

Mario Vargas Llosa, jeden z najbardziej wpływowych pisarzy Ameryki Łacińskiej, nie stronił od kontrowersji i angażował się w politykę. Początkowo sympatyzował z ideami lewicowymi, ale później, rozczarowany ruchami rewolucyjnymi, kandydował na prezydenta Peru z ramienia centroprawicy.

Zdobywca literackiej Nagrody Nobla i prestiżowej Nagrody Cervantesa, członek Akademii Francuskiej, zmarł w niedzielę w Limie spokojną śmiercią, otoczony przez rodzinę – ogłosiły jego dzieci. Był ostatnią z wielkich gwiazd ruchu literackiego określanego jako boom latynoamerykański. Miał 89 lat.

Vargas Llosa urodził się w 1936 r. w mieście Arequipa na południu Peru w rodzinie należącej do klasy średniej. Jego rodzice rozstali się krótko przed jego narodzinami, a wczesne dzieciństwo spędził w Boliwii, dokąd wyjechał z matką.

Wrócił do Peru w wieku 10 lat, gdy jego rodzice ponownie się zeszli. Jego ojciec nie akceptował jednak zainteresowania młodego Mario literaturą i gdy chłopiec miał 14 lat, wysłał go do szkoły wojskowej. Doświadczenie panującej tam dyscypliny i opresji wywarło duży wpływ na jego późniejszą twórczość, szczególnie na debiutancką powieść "Miasto i psy".

Pisarz nie stronił od kontrowersji. Słynna stała się np. gwałtownie zakończona przyjaźń Vargasa Llosy z innym przedstawicielem latynoamerykańskiego boomu, kolumbijskim noblistą Gabrielem Garcią Marquezem. W 1976 r. pomiędzy pisarzami doszło do sprzeczki, w czasie której Peruwiańczyk uderzył Kolumbijczyka w twarz, po czym obaj nie utrzymywali kontaktów przez ponad 30 lat.

Podawane były różne wersje na temat motywu tego wydarzenia. Przyjaciele Garcii Marqueza twierdzili, że poszło o jego przyjaźń z ówczesną żoną Vargasa Llosy, Patricią. Peruwiański pisarz powiedział natomiast swoim studentom w 2017 r., że powodem była różnica zdań na temat komunistycznego przywódcy Kuby Fidela Castro – relacjonowała stacja BBC.

Komentatorzy określają Vargasa Llosę mianem "obywatela świata". Studiował w Limie i w Madrycie. W latach 50. XX wieku przeniósł się do Paryża, a następnie do Londynu, gdzie wykładał na prestiżowym King’s College. Spędził też rok na Uniwersytecie Stanowym Waszyngtonu. Ostatnie lata życia dzielił pomiędzy Peru a Hiszpanię.

W latach 60. odwiedził Kubę. Początkowo z entuzjazmem podchodził do kubańskiej rewolucji komunistycznej, ale w 1971 r. zdystansował się od reżimu Fidela Castro, gdy ten uwięził poetę Herberto Padillę za krytykę władz w Hawanie. Był to punkt zwrotny w życiu politycznym peruwiańskiego pisarza, który przeszedł na pozycje wolnościowe.

W swoich późniejszych artykułach stanowczo krytykował XX-wiecznych autorytarnych przywódców państw Ameryki Łacińskiej, zarówno z lewej, jak i z prawej strony sceny politycznej. "Najbardziej mierna demokracja jest lepsza niż najdoskonalsza dyktatura, czy przewodzi jej Pinochet, czy Fidel Castro" – pisał w 2022 r. na łamach dziennika "El Pais".

W 1983 r. Vargas Llosa został przewodniczącym komisji śledczej badającej sprawę śmierci ośmiu dziennikarzy i dwóch innych osób w peruwiańskich Andach, znanej jako masakra w Uchuraccay. Ówczesne wojskowe władze kraju twiedziły, że zostali oni zabici przez członków wiejskiej społeczności rdzennej, którzy pomylili ich z maoistycznymi bojówkarzami ze Świetlistego Szlaku.

Komisja pod kierunkiem Vargasa Llosy w raporcie przychyliła się do oficjalnej wersji wydarzeń. Ściągnęło to na niego krytykę ze strony osób przekonanych, że za zbrodnią stały oddziały policji antyterrorystycznej.

W 1990 r. jako lider partii Ruch Wolność (Movimiento Libertad) wystartował w wyborach prezydenckich z ramienia centroprawicowej koalicji pod nazwą Front Demokratyczny (Frente Democratico). Proponował neoliberalne reformy gospodarcze, drastyczne zaciskanie pasa i prywatyzację. Zwyciężył w pierwszej turze, ale w drugiej niespodziewanie uległ stosunkowo nieznanemu wówczas Alberto Fujimoriemu.

W życiu prywatnym Vargas Llosa również budził kontrowersje. W wieku 19 lat wywołał skandal rodzinny, gdy zakochał się w swojej dalekiej ciotce, starszej od siebie o 10 lat Julii Urquidi Ilianes, którą poślubił w 1955 r. Później porzucił ją dla swojej młodszej kuzynki Patricii Llosy, z którą miał troje dzieci. W 2015 r., po 50 latach małżeństwa, rozwiódł się z nią i przez kilka lat był w związku z hiszpańsko-filipińską bywalczynią salonów Isabel Preysler, matką piosenkarza Enrique Iglesiasa.