Elżbieta i Krzysztof Pendereccy, którzy przez dekady współtworzyli krajobraz polskiej kultury – stają się bohaterami jednego z najbardziej poruszających wydarzeń Baltic Opera Festival 2026. Już 6 lipca w Operze Bałtyckiej w Gdańsku odbędzie się premiera koncertu „Muzeum człowieka – Penderecki in memoriam” – wielowymiarowej opowieści o pamięci, tożsamości i potrzebie zrozumienia samych siebie, zbudowanej z muzyki, tańca i obrazu.
fot. Krzysztof Mystkowski/mat. teatru
W programie Baltic Opera Festival 2026 pojawia się wydarzenie wykraczające poza ramy tradycyjnego koncertu czy opery. „Muzeum człowieka – Penderecki in memoriam” to projekt, w którym muzyka staje się osią spotkania różnych dziedzin sztuki i narzędziem refleksji nad współczesnym człowiekiem. Widowisko nie tylko oddaje hołd jednemu z najwybitniejszych kompozytorów XX i XXI wieku, ale przede wszystkim podejmuje dialog z jego twórczością – żywy, aktualny i nieoczywisty.
Na tle innych wydarzeń festiwalu to wydarzenie muzyczne wyróżnia się interdyscyplinarnością i filozoficznym punktem wyjścia. Muzyka, taniec i warstwa wizualna tworzą spójną strukturę znaczeń, a widz zostaje zaproszony do konfrontacji z pytaniami o pamięć, tożsamość i granice człowieczeństwa. Jak podkreśla Rafał Kokot, dyrektor Sinfonietty Cracovii i Baltic Opera Festival: Muzyka Pendereckiego nie tyle opisuje świat, co na nowo go stwarza, zmuszając nas do przemyślenia kategorii, w jakich go postrzegamy.
Warstwa muzyczna wydarzenia oparta została na wybranych kompozycjach Krzysztofa Pendereckiego: „Trzech utworach w dawnym stylu”, „Sinfonietcie nr 2”, „Chaconne” z „Polskiego Requiem” oraz „Particie”, stanowiącej centralny punkt dramaturgiczny projektu.
„Muzeum człowieka – Penderecki in memoriam” jest jednocześnie hołdem dla Krzysztofa i Elżbiety Pendereckich, których obecność i wsparcie odegrały istotną rolę w historii Sinfonietty Cracovii oraz w kształtowaniu idei Baltic Opera Festival. Szczególne znaczenie ma postać Elżbiety Pendereckiej – mecenas kultury i członkini Komitetu Honorowego Baltic Opera Festival, która zmarła w październiku 2025 roku.
Realizacja projektu przez Sinfoniettę Cracovię nie jest przypadkowa. To zespół od lat podejmujący repertuar wymagający zarówno pod względem wykonawczym, jak i intelektualnym. Kierownictwo muzyczne Michała Klauzy integruje cztery odrębne utwory w spójną dramaturgicznie całość. Ewa Szczepańska-Chwast, liderka sekcji altówek Sinfonietty Cracovii mówi: – Nasza orkiestra ma w swoim repertuarze właściwie wszystkie dzieła kameralne Krzysztofa Pendereckiego. Poszerzenie tego repertuaru o „Partitę” jest dla nas zarówno ekscytującym, jak i – można by rzec – obowiązkowym wydarzeniem. Sinfonietta Cracovia jest zespołem niezwykle wszechstronnym. Jesteśmy otwarci na różne gatunki muzyki, a także na współpracę z muzykami grającymi czasem na bardzo nietypowych instrumentach, jak np. theremin. W partyturze „Partity” pojawiają się zarówno gitara elektryczna, jak i basowa, co czyni ją dziełem nietuzinkowym, a dla nas także bardzo interesującym. Artystka dodaje: – Mając w pamięci wiele wspólnych koncertów z profesorem Krzysztofem Pendereckim, nie będzie nieskromnym stwierdzenie, iż czuliśmy ogromną sympatię z jego strony. Wiedział, że znakomicie czujemy się w Jego utworach i bardzo to doceniał. Myślę, że włączenie „Partity” do naszego repertuaru jest dla nas naturalnym przedłużeniem naszej wspólnej historii.
fot. mat. organizatora
Centralnym punktem wieczoru pozostaje „Partita” – utwór o wyjątkowej obsadzie, łączący klawesyn, gitarę elektryczną, gitarę basową, harfę, kontrabas solo i orkiestrę kameralną. W tej realizacji zyskuje nową formę sceniczną, nawiązującą do historycznej inscenizacji z 1986 roku autorstwa Mariana Żaka i Andrzeja Grabowskiego. Maciej Lulek, koncertmistrz Sinfonietty Cracovii, podkreśla wyjątkowość języka muzycznego Pendereckiego: – „Partita” pokazuje nam kompozytora odważnego, chętnie łączącego to, co pozornie się nie łączy. Mamy tu na przykład zestawienie instrumentów „sacrum” i „profanum”. Jak dodaje, utwór jest świadectwem artystycznej konsekwencji kompozytora. Lulek zaznacza również: – Koncert „Muzeum człowieka – Penderecki in memoriam” podczas Baltic Opera Festival będzie długo wyczekiwanym hołdem dla Profesora Pendereckiego, złożonym przez tak uwielbianą przez Niego orkiestrę – Sinfoniettę Cracovię.
Warstwa wizualna – scenografia, światło i multimedia (Anna Sekuła, Ada Bystrzycka) – buduje przestrzeń balansującą między rzeczywistością a iluzją. Scenariusz przenosi widza do rzeczywistości po katastrofie, gdzie grupa ocalałych próbuje odczytać sens pozostawionych śladów kultury. Warstwa taneczna, realizowana przez artystów baletu Opery Krakowskiej, staje się autonomicznym językiem emocji – choreografią opartą na napięciach między kruchością a siłą, rozpadem a próbą odbudowy.
O niezwykłej instrumentacji dzieła mówi również Małgorzata Szuba-Kmiecik z sekcji I skrzypiec: – W „Particie” Penderecki wzbogacił brzmienie orkiestry, dodając tak niespotykany instrument jak gitara basowa. W zaskakujący sposób zestawił subtelne brzmienia gitary, harfy czy solowego klawesynu z dźwiękami kontrabasu i instrumentów smyczkowych. Artystka dodaje: – Dążąc do perfekcji w odzwierciedleniu własnych emocji, nie bał się ryzyka w doborze instrumentacji. Jak podkreśla Rafał Kokot: To widowisko o pamięci i jej kruchości, o świecie, który coraz częściej przypomina zbiór fragmentów. Muzyka Pendereckiego pozwala spojrzeć na tę rzeczywistość inaczej – nie opisuje jej, lecz współtworzy.
„Muzeum człowieka – Penderecki in memoriam” nie daje łatwych odpowiedzi. Stawia pytania – o przyszłość, pamięć i odpowiedzialność. W świecie fragmentów i rekonstrukcji sztuka pozostaje jedną z ostatnich przestrzeni, w których możemy spróbować zrozumieć samych siebie. Premiera widowiska odbędzie się 6 lipca 2026 roku w Operze Bałtyckiej w Gdańsku w ramach Baltic Opera Festival.
Baltic Opera Festival
2-7 lipca 2026
Gdańsk i Sopot
Aktualności, program i bilety:www.balticoperafestival.pl. Kolejne festiwalowe ogłoszenia warto śledzić nawww.facebook.com/BalticOperaFestivalPL.
Zainicjowany w 2023 roku przez Tomasza Koniecznego, światowej sławy bas-barytona i dyrektora artystycznego festiwalu, projekt przywrócił operę na scenę Opery Leśnej w Sopocie – miejsca o niezwykłej historii, akustyce i aurze, stworzonego w 1909 roku jako Teatr Natury.
Dyrektorem naczelnym Festiwalu jest Rafał Kokot, dyrektorem organizacji produkcji i koordynacji pracy artystycznej Paweł Marzec, a organizatorem wydarzenia – Opera Bałtycka w Gdańsku, kierowana przez dyrektora Romualda Wiczę-Pokojskiego.
Od pierwszej edycji Baltic Opera Festival jest czymś więcej niż przeglądem spektakli. To artystyczny manifest, który stawia pytania o sens opery we współczesnym świecie, o odpowiedzialność sztuki wobec rzeczywistości oraz o jej rolę w budowaniu dialogu ponad podziałami.
