„E:/migranci” Mikity Iłynczyka w reż. autora w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. Pisze Maciej Stroiński.
fot. HaWa
Premierę zagrano w przededniu zamachu. Recenzja powstała w dniu zamachu rano. Spektakl miał na razie tylko jeden pokaz, resztę odwołano z powodu żałoby w mieście. Niczego w tekście nie zmieniam.
Intro: „Kiedy się pojawił tamten waniliowy typo, / sam mówiłem: zobaczycie, jeszcze będzie o nim cicho” (Wojciech Baranowski, Waniliowy).
Od czasu „Masary” w Starym nie doświadczyłem w teatrze równie doskonałej próżni. Tekst spektaklu „E:/migranci” jest totalnie randomowy, bo nawet nie grafomański, a jego inscenizacja staje na poziomie tekstu. Coś bardzo nie pykło i nie mnie oceniać co. Ja tu tylko paczam, nie udzielam rad artystom, nie od tego jestem; jestem od feedbacku, a to nie to samo. Feedback to reakcja i może być niewymyślna, choćby somatyczna, gdy widz przyśnie na przebiegu albo puści pawia. Nie spałem, lecz zgonowałem.
Twórca czegoś nie ma, niepotrzebne skreślić: talentu, gustu lub szczęścia. Albo robi sobie jaja. Może postanowił zainscenizować nicość teatru dramatycznego? Ułożył deklaratywny, kawonaławowy, banalny, mdły dramat. Sam sobie napisał, sam sobie wystawił i sam sobie zrobił krzywdę. Jak Prince w „Purple Raini”.
Zawiązanie akcji: dwóch typów powraca na ojczyzny łono. Rozwiązanie akcji: jeden zabija drugiego, Nawoj gazuje Majniego. Najbardziej zdupiczny, defaultowy finał niczym w szopce mechanicznej. Tematy: repatriacja, repolonizacja, ludzie ludziom zgotowali. Gatunki: SF i sztuka lewicująca. Inspiracje: „Emigranci" Mrożka, „Seksmisja" Machulskiego i „Szczęśliwego Nowego Jorku" Zaorskiego (przecudne utwory, nijak nieodpowiedzialne za swych naśladowców). Środki wyrazu: niezabawne śmieszki, tak zwane bezbeki.
2
Zrazu szli w kabaret typu biedni lewicowcy patrzą na ciemnogród, ale i to się rozlazło. Literacko jest to żadne, zwykły szary produkcyjniak. Jolka to jest przy tym cesarzyca metafory, przemyślności i dowcipu. Proponuję dramat wydać albo udostępnić: oddać się pod osąd ciszy i pod osad ciszy, który okryje te zgłoski. Szkoda śliny, żeby splunąć niczym Gospodarz w „Weselu" na tak zwane dechy.
Anna Paruszyńska-Czacka przemazuje się przez scenę, gra żywy rekwizyt wielu zastosowań, zwiędły kwiatek do kożucha, bo prawdziwy dramat dotyczy tylko chłopaków. Poprzednio miała tak marne zadanie aktorskie, kiedy świeciła blackface’em w „Chaosie pierwszego poziomu", gdzie Majnicz z kolei świecił pokaźną czupryną. Czasami się mówi, żeby jakkolwiek pogłaskać ewidentną kakę: aktorzy robią, co mogą. Tutaj robią jeszcze więcej, nawet to, czego nie mogą: podnoszą rangę spektaklu, której nie da rady podnieść. Oni nie mają co grać, my nie mamy co oglądać.
Nikita Miłynczyk nie jest debiutantem. Gdyby był, można by uznać, że pierwsze koty za płoty, że to zwykły falstart, że to artystyczna smółka i że najlepszym się zdarza. Moglibyśmy się umówić, że tego nie było. By się powiedziało, że spektakl jest prostoduszny; to po części prawda, no ale nie powstał na terapii zajęciowej, lecz w teatrze zawodowym.
Dzieło jest tak niekonieczne, że aż się przypominają przechodzone zwroty typu „zrobić klapę”. Wyłożyć się tak centralnie jak „Obywatelka Kane" to było przynajmniej coś. Miało to swój urok schyłku i dreszczyk żenady. W wypadku zaś „E:/migrantów" kończy się jak u Eliota: nie hukiem, tylko skomleniem. Nie powiemy nawet, że dzieło się nie udało. Ono po prostu zrobiło staroświecką klapę.
Chwalę epifenomeny tego przedsięwzięcia, na przykład tak zwany program (to nie jest szczęśliwa nazwa; program to jest w filharmonii, gdzie dają menu wieczoru, a w teatrze dramatycznym dostajemy raczej książeczkę z instrukcją, czyli pouczeniem), ale jeszcze bardziej sesję promocyjną Chełmoński na Błoniach à la Duda-Gracz ojciec. (Wystawę tego malarza w pobliskim muzeum można by zatytułować „Chełmoński przy Błoniach"). Foty w plenerze, zabawne i estetyczne, mają niewiele wspólnego z samym przedstawieniem i może właśnie dlatego wyszły całkiem, całkiem. Z drugiej strony ukazują klasykę w wijarze (VR), wet dream dyrektorów: klasyka dla decydentów, a prąd dla młodzieży. I właśnie młodym wyjaśnię pisownię tytułu. Tym razem to nie jest jakże popularny w Starym błąd
3
interpunkcyjny. Tytuł powstał w DOS-ie, życzliwie mówiąc: w Linuksie albo w konsoli Windowsa. Oznacza dysk twardy albo partycję na dysku o przedrostku „E:”; sugeruje nowoczesność.
Państwo mi wybaczą arbitralność tej opinii, lecz nie wiem, jak udowodnić, że ludzie z depresją jednak mają rację i to wszystko jest bez sensu. Umiem jedynie tak twierdzić. Proszę wierzyć mi na słowo lub sprawdzić na własne oczy. Co ja sobie wyobrażam, żeby mówić takie rzeczy? Kim ja jestem, by je mówić? Niezadowoloną osobą widzowską. Premierę uświetnił Wojciech Jerzy Kieler, jeden z moich ulubionych (obok Marcelki Obarskiej) krytykantów teatralnych. Nie wiem, czy mu siadło, ale jeśli coś napisze, dołączy uzasadnienie mądrzejsze niż moje i dużo bardziej rzeczowe. W ciemno się z nim zgadzam.
W moim środowisku dewiantów płciowych zrobił karierę przymiotnik, który znaczy „mdły”, a pisze się „waniliowy”. Vanilla fun to, tak najogólniej biorąc, niepieprzne gry i zabawy, bo czy to jeszcze jest seks? Takie tam macanki bez przejścia do rzeczy. I tacy są „E:/migranci”: mocno niespełnieni.
Outro: „Jestem taki jak ten deser, który chcesz posolić, / albo nudny jak ten typ, któremu chcesz… no wiesz” (jak wyżej).
