Miniony sezon artystyczny w Białostockim Teatrze Lalek przyniósł pięć premier, ponad pięćset wydarzeń artystycznych zrealizowanych w siedzibie teatru i aż dziesięć wyjazdów na festiwale w Polsce i za granicą. Frekwencja na spektaklach wyniosła 92%, a z oferty BTL (spektakli, Piwnicy Lalek, lekcji teatralnych i warsztatów) skorzystało ponad 55 tysięcy osób.
fot. mat. teatru
Był to czas realizacji międzynarodowego projektu Transport oraz współpracy na rzecz rozwoju polskiej sceny tańca w ramach programu Przestrzenie Sztuki – Taniec. Ale to nie wszystko! Miniony sezon upłynął również pod znakiem intensywnych prac związanych z inwestycją, dzięki której w miejscu dawnego magazynu powstanie nowa scena.
Na początek – premiery!
Wśród premier sezonu znalazły się propozycje dla każdej grupy wiekowej.
We wrześniu BTL zaprosił najmłodszych na prapremierę „Trufla” – jednej z najnowszych sztuk Marty Guśniowskiej. Spektakl wyreżyserował student białostockiej Akademii Teatralnej Vasil Dashkevich pod opieką artystyczną Jacka Malinowskiego.
Z końcem października na scenie pojawił się spektakl familijny o zabarwieniu filozoficznym. Paweł Aigner wziął na warsztat znany tekst Urlicha Huba – „Na arce o ósmej” – sprawnie łącząc formę clownady z ważką wymową skłaniającą do refleksji nad wartościami takimi jak solidarność, odpowiedzialność i otwartość.
Z kolei Jacek Malinowski zrealizował baśń Tankreda Dorsta „Król Zofius i cudowna kura”, podejmując temat konfliktu międzypokoleniowego. Opowieść o upartym królu i jego dumnej wnuczce pojawiła się na scenie BTL-u w grudniu.
W marcu prapremierą „Rzadkich gatunków” w reżyserii Igora Gandry teatr uczcił Światowy Dzień Lalkarstwa. Inspirowany twórczością Stanisława Lema autorski spektakl portugalskiego twórcy przenosi widzów w przestrzeń laboratorium – miejsce obserwacji „rzadkich gatunków”, gdzie prowadzone w atmosferze absurdu eksperymenty niespodziewanie ujawniają prawdy o naturze człowieka.
Kolejna realizacja – „Słowik” Roberta Jarosza – powstała na motywach baśni Hansa Christiana Andersena. To napisana na nowo opowieść o cesarzu Chin i słowiku, w której władza i bogactwo materialne konfrontowane są z doświadczaniem piękna i bogactwem duchowym. Prapremiera sztuki miała miejsce pod koniec kwietnia.
Piknik Teatralny z Muzami
Teatr rozwinął nowy format wydarzenia skierowanego do dzieci. Piknik Teatralny z Muzami odbył się w dwóch edycjach. Pierwsza z nich miała miejsce pod koniec maja z okazji Dnia Dziecka, druga zaś – w czerwcu, w ramach obchodów Dni Miasta Białegostoku.
Muzy – greckie boginie sztuki i nauki, stały się inspiracją do stworzenia programu, umożliwiającego dzieciom odkrywanie różnych dziedzin sztuki związanych z teatrem. Piknik był okazją do udziału w warsztatach muzycznych, narracyjnych czy tworzenia lalek teatralnych.
W programie pojawiły się też występy gościnne. Grupa Wielbłądy zaprezentowała dwa muzyczno-narracyjne słuchowiska okraszone dźwiękami oryginalnych afrykańskich instrumentów, a Merlin Puppet Theatre oraz Teatr Baj – kameralne spektakle lalkowe. Nie zabrakło także czytania bajek Marty Guśniowskiej oraz prezentacji spektakli z repertuaru BTL.
Kolejna edycja Pikniku Teatralnego z Muzami odbędzie się w przyszłym roku.
Upamiętnienie Wojciecha Szelachowskiego
Jednym z najważniejszych wydarzeń minionego sezonu było uhonorowanie pamięci Wojciecha Szelachowskiego – wybitnego reżysera, dramatopisarza i wieloletniego artysty Białostockiego Teatru Lalek, który przez niemal całe swoje życie zawodowe współtworzył jego tożsamość artystyczną. Podczas obchodów Światowego Dnia Lalkarstwa sala prób otrzymała imię Wojciecha Szelachowskiego. W uroczystości uczestniczyli jego najbliżsi – żona i córka – a także współpracownicy oraz przyjaciele teatru.
Wyjątkowym elementem obchodów było dwukrotne wybrzmienie z wieży białostockiego ratusza piosenki „Bądź rozważny, kochaj teatr”, autorstwa Wojciecha Szelachowskiego i Krzysztofa Dziermy, wykonywanej przez artystów BTL-u. Była to pierwsza taka inicjatywa w historii miasta – tego dnia obok oficjalnego hejnału Białegostoku zabrzmiał również symboliczny „hejnał teatralny”, stanowiący wyraz uznania dla dorobku Wojciecha Szelachowskiego i jego wieloletniego związku z teatrem.
Podróże małe i duże
Miniony sezon obfitował w wyjazdy festiwale – zarówno krajowe, jak i zagraniczne. BTL uczestniczył w trzech festiwalach w Polsce i siedmiu poza jej granicami.
Teatr kontynuował europejską trasę spektaklu „Connecting flights”, powstałego w ramach międzynarodowego projektu Transport. Przedstawienie zaprezentowano podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Lalek w Charleville-Mézières (Francja), Alpe Adria Puppet Festival w Gorycji (Włochy), Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Lalek FIDENA w Essen (Niemcy) oraz Skupova Plzeň – Międzynarodowego Festiwalu Teatru Lalkowego i Alternatywnego w Pilźnie (Czechy). Spektakl pokazano również w Warszawie w ramach XIX Międzynarodowego Festiwalu Teatru Lalek i Animacji Filmowych dla Dorosłych „Lalka też Człowiek” oraz w Poznaniu podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Konteksty”.
To kameralne i niezwykle mobilne przedstawienie zrealizowane w nowatorskiej formie opracowanej przez słoweńskich twórców, zostało pokazane poza siedzibą BTL-u aż 19 razy, z czego 14 poza granicami kraju! Spektakl został również doceniony przez polskie środowisko lalkarskie nagrodą - certyfikatem jakości artystycznej “Lajk”, przyznawanym przez Polski Ośrodek Lalkarski „Polunima”.
W minionym sezonie podróżowały również inne tytuły. Spektakl „Virginia Wolf” znalazł się w programie Festiwalu „Nádykh” Teatru w Popradzie (Słowacja), „Symulator” został pokazany podczas Międzynarodowego Festiwalu Radosti w Brnie (Czechy), „Casanovę” zaprezentowano podczas Festiwalu COMMEDIA w Olicie (Litwa), a „Karmelek” odwiedził Festiwal Teatralny „Kszesło” w Żyrardowie (Polska).
Teatr prezentował spektakle poza swoją siedzibą łącznie 23 razy. Każdy z tych wyjazdów przyniósł nie tylko nowe doświadczenia, lecz także umocnił relacje z partnerami i otworzył perspektywy na kolejne współprace.
Efektem rozwijanych kontaktów międzynarodowych jest zawiązanie partnerstwa z instytucjami z Niemiec, Bułgarii, Włoch, Austrii i Portugalii na rzecz czteroletniego projektu „OBJECTion. Re-animating Puppetry in Digital Age”, który stworzy przestrzeń do poszukiwania nowych jakości w teatrze lalek z wykorzystaniem nowych technologii. Projekt zakłada, że w latach 2027–2031 powstaną m.in. spektakle z udziałem artystów z całego świata, a także odbędą się warsztaty dla artystów i techników. Obecnie trwają prace koncepcyjne nad projektem.
Program Przestrzenie Sztuki – Taniec
Ważną część działalności teatru od kilku już lat stanowi program Przestrzenie Sztuki – Taniec, w którym BTL uczestniczy jako operator wraz z Fundacją Rozwoju Sztuki Tańca oraz Białostockim Ośrodkiem Kultury. Teatr włącza się w realizację założeń programu zapewniając niezależnym artystom zasoby niezbędne do pracy – przestrzeń, pracownie plastyczne i obsługę techniczną – umożliwiające realizację autorskich projektów. BTL stwarza również możliwość prezentacji już istniejących spektakli. Dzięki temu wydarzenia organizowane w ramach programu na stałe wpisały się w repertuar teatru.
Sezon artystyczny w BTL-u otworzyła premiera spektaklu „Mon Bleu” w reżyserii i z choreografią Joanny Brodniak-Szymusiak. To taneczne przedstawienie, zainspirowane twórczością Yvesa Kleina oraz jego charakterystycznym kolorem International Klein Blue, zostało przygotowane przez studentki i studentów Wydziału Teatru Tańca AST w Bytomiu. Premiera odbyła się w ramach dobiegającej wówczas końca edycji programu realizowanej w latach 2024–2025.
Już w kwietniu 2026 roku pełną parą ruszyły działania w ramach kolejnej, tym razem trzyletniej, edycji programu. Jako pierwsze na scenie BTL-u zaprezentowano spektakle: „Salvador Delulu” kolektywu Warszawskiego Delulu Artystycznego oraz “To bitch or not to bitch” zespołu Hertz Haus. Z kolei w czerwcu rozpoczęły się przygotowania do premiery „Emigranta” z choreografią Rafała Łysonia w wykonaniu Andreia Kamarou. Pokazy spektaklu, traktującego o poszukiwaniu tożsamości w obcej rzeczywistości, zakończyły sezon artystyczny.
BTL partnerem Festiwalu LALKANIELALKA
Spośród wielu wydarzeń realizowanych we współpracy z innymi podmiotami warto wyróżnić Międzynarodowy Festiwal Szkół Lalkarskich LALKANIELALKA. Organizatorem Festiwalu jest białostocka filia Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. BTL od początku istnienia Festiwalu wspierał jego organizację, realizując wydarzenia w nurcie profesjonalnym. W bieżącej edycji nastąpiła jednak zmiana formuły Festiwalu – BTL, jako partner, stał się miejscem prezentacji spektaklu jednej ze szkół lalkarskich uczestniczących w wydarzeniu. W dniach 26–27 czerwca gościł spektakl „Towarzysz Dysydent” w wykonaniu studentów Akademii Sztuk Scenicznych w Bratysławie. Było to jedno z wydarzeń programu dwunastej edycji Festiwalu LALKANIELALKA.
BTL – Przestrzeń Kreatywna
Sezon 2025/2026 był dla teatru czasem nie tylko intensywnych działań artystycznych, lecz także realizacji szeroko zakrojonych planów inwestycyjnych. W listopadzie rozpoczęły się pierwsze prace związane z przebudową dawnego magazynu teatru przy ul. Branickiego 17/2 w Białymstoku. To właśnie tam powstaje wielofunkcyjny obiekt przeznaczony do działań twórczych, wyposażony w zaplecze techniczne, socjalne i administracyjne.
Budowa jest na zaawansowanym etapie. Wzniesiono nową część budynku, w której powstanie sala teatralna z widownią na co najmniej 60 miejsc. Zakończenie projektu planowane jest na koniec 2027 roku. Do tego czasu roboty wykończeniowe doprowadzą do uzyskania stanu pełnej funkcjonalności budynku i pomieszczeń.
„BTL – przestrzeń kreatywna” to kompleksowa inwestycja, wpisująca się w wieloletni plan rozwoju teatru. Obejmuje rozbudowę, przebudowę i nadbudowę istniejącego obiektu wraz ze zmianą sposobu jego użytkowania na budynek teatralny. W efekcie powstanie obiekt o powierzchni użytkowej 675,10 m², przeznaczony do realizacji nowych działań artystycznych, edukacyjnych i społecznych. Nowy budynek stworzy również warunki do realizacji projektów międzynarodowych teatru, a także działań artystów i twórców niezależnych, poszukujących miejsca dla własnych inicjatyw.
Festiwal „Metamorfozy lalek” ze Znakiem Jakości EFFE
BTL kończy sezon artystyczny z dobrą wiadomością na przyszłość. Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek dla Dorosłych „Metamorfozy Lalek” otrzymał prestiżowy europejski Znak Jakości EFFE (Europe for Festivals, Festivals for Europe) – wyróżnienie przyznawane wyjątkowym festiwalom artystycznym, które odznaczają się zaangażowaniem w rozwój sztuki, aktywnym udziałem w życiu lokalnych społeczności oraz otwartością na współpracę międzynarodową. EFFE jest inicjatywą Europejskiego Stowarzyszenia Festiwali (European Festivals Association – EFA), realizowaną przy wsparciu Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego.
„Metamorfozy Lalek” to biennale sztuki lalkarskiej organizowane przez BTL od 2015 roku. Jego celem jest prezentacja najwartościowszych zjawisk oraz aktualnych trendów we współczesnym teatrze lalek dla dorosłych. Siódma edycja Festiwalu, sygnowana Znakiem Jakości EFFE, odbędzie się w czerwcu 2027 roku.
