Ponad czterdzieści lat tradycji dobiegło końca. Teatr Wielki – Opera Narodowa ogłosił decyzję o zakończeniu współpracy z firmą kaskaderską, która od dekad przygotowywała zwierzęta – przede wszystkim konie – do występów na scenie. Informacja o wprowadzeniu polityki No Animals On Stage pojawiła się po raz pierwszy w mediach społecznościowych. To tam, w emocjonalnym wpisie, przedstawiciel firmy kaskaderskiej poinformował o zakończeniu współpracy, podkreślając, że przez wszystkie lata współpracy z tą instytucją kultury zwierzęta były starannie selekcjonowane, a ich bezpieczeństwo traktowane było priorytetowo. Pisze Malwina Kiepiel w felietonie dla Teatru dla Wszystkich.
„Dzięki wam nigdy nie doszło do żadnego wypadku, zawsze wszystko było perfekcyjnie i zakończone gromkimi brawami. (…) Samych spektakli Carmen zagraliśmy ponad setkę, a Nabucco ponad 180” – napisał, dziękując wszystkim współpracownikom.
Konie pojawiały się w produkcjach takich jak Nabucco, Carmen, Córka źle strzeżona, Traviata czy Skrzypek na dachu. Przez ostatnie kilkanaście lat współpracę z teatrem prowadziła grupa Stunt Bros.pl, złożona z doświadczonych kaskaderów filmowych.
Jak czytamy na ich oficjalnej stronie:
„Jesteśmy grupą kaskaderów filmowych obecną na rynku od 1999 roku. Lata pracy na planach filmowych pozwoliły nam skompletować skład doświadczonych i wykwalifikowanych kaskaderów oraz koordynatorów, będących w stanie sprostać każdemu wyzwaniu”.
Firma posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z końmi:
„Nasze konie są przyzwyczajone do przebywania na planach filmowych. Nie boją się kamer, oświetlenia czy efektów pirotechnicznych. (…) Lata doświadczenia i konsekwentny trening sprawiły, że nasze konie mogą być dosiadane przez niedoświadczonych jeźdźców nawet w najtrudniejszych scenach”.
Jak zapewniają Stunt Bros.pl, ich zwierzęta potrafią przewracać się „na zawołanie” w sposób bezpieczny i bezbolesny, a każda realizacja jest poprzedzona kontrolą warunków pracy.
Decyzja Opery Narodowej – nie dla zwierząt
Teatr Wielki – Opera Narodowa potwierdził w odpowiedzi przesłanej naszej redakcji, że zakończenie współpracy jest elementem szerszej decyzji o wprowadzeniu nowej polityki:
„Decyzją Dyrekcji Teatr Wielki – Opera Narodowa wprowadził politykę No Animals On Stage, zgodnie z którą w przedstawieniach nie występują żywe zwierzęta. O wprowadzonej zasadzie informowani są wszyscy realizatorzy przygotowujący premiery. Decyzja wynika z dbałości o dobrostan zwierząt oraz z przekonania, że współczesne środki teatralne pozwalają osiągnąć zamierzone efekty artystyczne bez konieczności angażowania zwierząt”.
Na pytanie o konsultacje z firmą kaskaderską teatr odpowiedział:
„Dział Marketingu TW-ON kontaktował się z opiekunem konia przed rozpoczęciem prób do spektaklu Nabucco z pytaniami m.in. o komfort zwierzęcia. Kwestia ta stanowiła jednak jedynie część szerszych rozważań, które doprowadziły do przyjęcia polityki No Animals On Stage, obejmującej wszystkie zwierzęta i wszystkie produkcje teatru”.
Decyzja ma charakter stały.
„Inscenizacje Traviaty (premiera 2010) i Carmen (premiera 2018), które znajdują się w repertuarze, od początku realizowane są bez udziału zwierząt. Jeśli spektakl Nabucco (premiera 1992) powróci na scenę, zgodnie z obowiązującą polityką również nie będą w nim występować konie”.
Teatr podkreśla, że współczesne rozwiązania inscenizacyjne pozwalają na pełne zastąpienie zwierząt:
„Teatr dysponuje szerokim wachlarzem środków inscenizacyjnych – od rozwiązań scenograficznych po nowoczesne projekcje multimedialne – które pozwalają zaznaczyć obecność zwierząt. Wyobraźnia twórców jest w tym zakresie nieograniczona, a współczesna technika oferuje ogromne możliwości artystycznego wyrazu – nie mniej sugestywne niż obecność żywego zwierzęcia na scenie”.
Debata w sieci – emocje po obu stronach
Decyzja Teatru Wielkiego wywołała dyskusję w mediach społecznościowych. W komentarzach widać wyraźny podział opinii: część komentujących wyraża poparcie dla nowej polityki, uznając ją za krok w stronę większej wrażliwości i etyki wobec zwierząt; inni zarzucają dyrekcji Opery Narodowej uleganie „ideologicznej presji” i zbyt daleko idącą poprawność.
To nie pierwsza dyskusja tego rodzaju. W ostatnich latach podobne spory toczyły się wokół wykorzystania zwierząt w cyrkach i widowiskach plenerowych. We wrześniu 2021 roku w Polsce weszła w życie ustawa zakazująca cyrkom posiadania zwierząt niebezpiecznych (np. lwów czy tygrysów). Coraz więcej samorządów wprowadza zakazy użyczania terenów miejskich pod pokazy z udziałem zwierząt.
W teatrze temat powraca co pewien czas, bo zwierzęta są wykorzystywane w przedstawieniach teatralnych. Psy pojawiały się m.in. w Chłopach w reż. Remigiusza Brzyka w Teatrze Ludowym w Krakowie, w Klątwie w Teatrze Powszechnym w Warszawie, w Locie nad kukułczym gniazdem Mai Kleczewskiej występowała alpaka o imieniu Lotus w Teatrze Nowym w Poznaniu, a nawet szczury w Hamlecie w Teatrze STU w Krakowie.
Konkluzja
Żyjemy w XXI wieku, a poziom rozwoju społecznego i technologicznego pozwala dziś osiągać efekty artystyczne bez angażowania zwierząt. Nie chodzi o rezygnację z tradycji, ale o zmianę świadomości – o dostrzeżenie, że teatr i opera dysponują dziś środkami, które potrafią zastąpić żywą obecność zwierząt na scenie.
Decyzja Teatru Wielkiego – Opery Narodowej wpisuje się w ten proces. Jak podkreśla sama instytucja, współczesne rozwiązania multimedialne i scenograficzne „pozwalają osiągnąć zamierzone efekty artystyczne bez konieczności angażowania zwierząt”. To ważny sygnał, że także w sztuce wysokiej można łączyć tradycję z odpowiedzialnością.
Od tej pory konie nie będą już pojawiały się w żadnych spektaklach. Pozostaną tylko na kwadrydze, tej, która od dziesięcioleci wieńczy fasadę gmachu. Pozostaną więc symbolem. I tak być powinno.
P.S. Podczas powstawania publikacji nie zostało wykorzystane żadne zwierzę… wspierana była jedynie głaskaniem kocica Misza.
