EN
28.11.2022, 18:28 Wersja do druku

Wybić się na niezależność

„Księgi Jakubowe” Olgi Tokarczuk w reż. Michała Zadary w Teatrze Narodowym w Warszawie. Pisze Tomasz Miłkowski w „Przeglądzie”.

fot. Krzysztof Bieliński/ Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego

Adaptacja Barbary Wysockiej i Michała Zadary skupia się na dziejach walki Jakuba Franka o wydobycie Żydów z poniżenia i stworzenie względnej równości wobec innych nacji i grup społecznych. Stąd jego liczne konwersje, wolty religijne i sojusze. Trzymając się tego wątku, trzeba było zostawić na boku barwne obrazy z życia polskich panów czy pasje naukowe Benedykta Chmielowskiego, autora „Nowych Aten". Zostało co nieco z krytycznego obrazu Kościoła panującego - tu na plan pierwszy wybija się antypatyczna postać ultrasa religijnego, utracjusza i okrutnika, bp. Sołtyka (znakomita rola Mirosława Konarowskiego).

Najważniejsza jednak pozostała droga Franka, którą obserwuje z mistycznej wysokości Jenta (Barbara Wysocka). Jej życie zawisło między jawą i snem. Przypadki trzech scenicznych Jakubów: ośmioletniego dziecka, młodego mężczyzny (Henryk Simon) i podstarzałego watażki (wybitna rola Jerzego Radziwiłowicza), to pasmo przeszkód i pozornych sukcesów jak w powieści łotrzykowskiej czy romansie historycznym. Z biegiem lat piętrzące się upokorzenia rosną w groteskową katastrofę w finale, kiedy opuszczony przez wielu zwolenników i mecenasów Jakub Frank, bardziej już śmieszny niż charyzmatyczny, odchodzi pogrążony w swoich majakach o wielkości i obsesjach erotycznych.

Spektakl ogląda się jak film panoramiczny, którego nostalgiczno-żałobny nastrój dyktuje taperka w pianistycznych dekonstrukcjach (Justyna Skoczek). Inscenizacji bliżej do nastroju refleksyjnego niż do zmysłowego rozpasania, o którym tylko mowa (może poza scenami na dworze austriackim). To rodzaj rapsodu dedykowanego światu, który już nie istnieje, ale którego dziedzictwo przenika naszą współczesność.

Tytuł oryginalny

Wybić się na niezależność

Źródło:

„Przegląd” nr 49

Autor:

Tomasz Miłkowski

Data publikacji oryginału:

28.11.2022