11 listopada w Teatrze Powszechnym im. Zygmunt Hübnera odbędzie się warszawska premiera „Procesu Eligiusza Niewiadomskiego” teatralna rekonstrukcja procesu zabójcy pierwszego prezydenta niepodległej Polski, Gabriela Narutowicza. Spektakl reżyseruje Bartosz Szydłowski. W obsadzie m.in. Anna Ilczuk, Krzysztof Zarzecki, Adam Ferency i Andrzej Kłak.
fot. Karolina Jóźwiak / mat. teatru
Warszawa. Grudzień 1922 roku. Cztery lata wcześniej Polska odzyskała niepodległość. 9 grudnia Zgromadzenie Narodowe wybiera pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej, którym zostaje Gabriel Narutowicz. Wybór wywołuje gwałtowny sprzeciw części prawicy. Przeciwko prezydentowi rozpoczyna się brutalna kampania polityczna i prasowa. Na ulicach Warszawy dochodzi do demonstracji i starć. „Nie chcemy takiego prezydenta!” – krzyczeli przeciwnicy Narutowicza, podkreślając, że w zwycięstwie pomogły mu m.in. głosy przedstawicieli mniejszości narodowych.
16 grudnia 1922 roku, w warszawskiej Zachęcie padają trzy strzały. Prezydent Narutowicz ginie na miejscu. Zabójcą okazał się Eligiusz Niewiadomski – malarz i krytyk sztuki, przekonany, że w imię „ratowania ojczyzny” miał prawo zabić.
30 grudnia 1922 r. przed Sądem Okręgowym w Warszawie rozpoczyna się proces.
Spektakl wyreżyserowany przez Bartosza Szydłowskiego jest teatralną rekonstrukcją procesu zabójcy prezydenta, ale także rekonstrukcją procesu idei, języka i emocji, które uczyniły z artysty mordercę. „Wiedziałem, że to zbrodnia. Ale wiedziałem też, że to obowiązek” – deklarował w ostatnich słowach przed sądem 53-letni Eligiusz Niewiadomski.
11 listopada 2025 roku, odbyła się krakowska premiera „Procesu…” w Teatrze Łaźnia Nowa. 11 listopada 2026 roku, w dniu Święta Niepodległości w Teatrze Powszechnym im. Zygmunt Hübnera odbędzie się warszawska premiera spektaklu (ze zmienioną obsadą). Twórcy podkreślają, że pokaz spektaklu w Warszawie ma szczególne znaczenie, ponieważ to właśnie tutaj narastała polityczna i medialna nagonka, która doprowadziła do zbrodni.
– Zanim padły strzały w Zachęcie, były słowa: pogarda, wykluczanie ze wspólnoty, odbieranie przeciwnikowi prawa do bycia Polakiem. Chcemy przyjrzeć się temu mechanizmowi, który nie należy wyłącznie do historii. – mówi Bartosz Szydłowski.
Na „ławie oskarżonych” zasiądzie Krzysztof Zarzecki. W pozostałych rolach wystąpią: Grzegorz Artman, Michał Czachor, Grzegorz Falkowski, Adam Ferency, Anna Ilczuk, Andrzej Kłak, Tomasz Kocuj, Małgorzata Lipczyńska, Mateusz Łasowski, Oskar Stoczyński, Andrzej Seweryn (w materiale wideo), Andrzej Szeremeta, Kazimierz Wysota.
Premiera: 11 listopada 2026, godz. 19.30
Kolejny pokaz spektaklu: 12 listopada, godz. 19.30
11 listopada o godz. 18.00, tuż przed warszawską premierą spektaklu, odbędzie się debata „Jaki faszyzm nadchodzi? Jak bronić demokracji i swobód obywatelskich w czasach autorytarnej fali”, organizowana przez Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza.
Punktem wyjścia do rozmowy będzie pytanie o kondycję współczesnej demokracji, mechanizmy radykalizacji życia publicznego oraz narastającą falę autorytaryzmu. Uczestnicy zastanowią się, w jaki sposób język politycznej nienawiści, polaryzacja społeczna i podważanie demokratycznych instytucji wpływają na współczesne społeczeństwa oraz jak skutecznie bronić swobód obywatelskich. Debata stanie się również okazją do refleksji nad aktualnością wydarzeń sprzed ponad stu lat, które doprowadziły do zabójstwa pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej.
W debacie wezmą udział: prof. dr hab. Adam Leszczyński - historyk, socjolog i dyrektor Instytutu Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza, dr Przemysław Witkowski - politolog, badacz ekstremizmów politycznych i zastępca dyrektora Instytutu Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza oraz prof. dr hab. Andrzej Leder - filozof, profesor Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.
Data: 11 listopada 2026, godz. 18.00
Miejsce: Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera w Warszawie
Więcej informacji i bilety: powszechny.com
Twórcy „Procesu Eligiusza Niewiadomskiego”:
Reżyseria: Bartosz Szydłowski
Adaptacja: Łukasz Drewniak
Scenografia i kostiumy: Jerzy Basiura
Asystentka scenografa: Julia Nowak
Światło: Paweł Labe
Muzyka: Dominik Strycharski
Multimedia: Peter Fick
Inspicjentka: Julia Różańska
Obsada „Procesu Eligiusza Niewiadomskiego”: Grzegorz Artman, Michał Czachor, Grzegorz Falkowski, Anna Ilczuk, Andrzej Kłak, Tomasz Kocuj, Mateusz Łasowski, Oskar Stoczyński, Kazimierz Wysota
Gościnnie: Adam Ferency, Małgorzata Lipczyńska, Andrzej Szeremeta, Krzysztof Zarzecki
Więcej informacji: powszechny.com
Scenariusz spektaklu powstał na podstawie dokumentu sądowego „Proces Eligjusza Niewiadomskiego. O zamach na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabryela Narutowicza w dniu 16 grudnia 1922 r. Odbyty w Sądzie Okręgowym w Warszawie dnia 30 grudnia 1922 roku” w opracowaniu Stanisława Kijeńskiego z 1923 r.
