W drugim wydaniu anglojęzycznego pisma polishstage.pl, zatytułowanego „Performująca Inteligencja: SI i przyszłość sztuk performatywnych”, nie pytamy, czy sztuczna inteligencja zmieni teatr. Zmiana już się dokonuje. Pytanie brzmi, w jakim kształcie teatr tę zmianę przetrwa. Czy SI okaże się kolejnym narzędziem poszerzającym język sceniczny, czy raczej technologią, która pod pozorem demokratyzacji twórczości przyniesie nowe formy kontroli, prekaryzacji i standaryzacji wyobraźni?
fot. mat. Instytutu Teatralnego
Badacze i teoretycy z przełomu XX i XXI wieku wieszczyli nadejście nowej epoki – świat zaludniały w niej inteligentne cyborgi, zaś ludzka świadomość, uwolniona od biologicznego wehikułu, egzystować miała w cyfrowej chmurze. I choć wielu z tych wizji wciąż jeszcze nie udało się zrealizować, stoimy bez wątpienia u progu cywilizacyjnego przełomu o znaczeniu donioślejszym być może niż rewolucja przemysłowa. Skutki rewolucji cyfrowej obejmą bowiem każdą dziedzinę ludzkiej aktywności, a więc i twórczości artystycznej. Do teatru sztuczna inteligencja wkroczyła niepostrzeżenie. Najpierw jako temat, potem narzędzie, wreszcie obietnica: że da się szybciej napisać tekst, wygenerować scenografię, stworzyć obraz, głos, postać, a może nawet zastąpić część pracy, którą dotąd wykonywali ludzie. Teatr, który z definicji jest sztuką spotkania, cielesnej obecności, niepowtarzalnego „tu i teraz”, zetknął się z technologią, która zdaje się podważać każdą z tych kategorii.
Zajrzyjmy więc wspólnie z autorkami i autorami w przyszłość. Bez naiwnego entuzjazmu, ale i bez zbędnego katastrofizmu. Nie warto bowiem bezkrytycznie zachwycać się możliwościami algorytmów, niepodobna jednocześnie budować zbiorowej tożsamości na nostalgicznym oporze wobec nich. Być może najważniejsze pytanie, jakie SI stawia dziś teatrowi, nie dotyczy technologii. Dotyczy nas samych. Tego, co uznajemy za „ludzkie” i dlaczego tak bardzo chcemy, by teatr pozostał jednym z tych nielicznych już miejsc, w których możemy się tego dowiedzieć.
W numerze 2/2026:
Dawid Kozłowski, „Negotiating the Image. AI in the Visual Practices of Theatre”
David Sypniewski, „Grief//bot – How I Created a Bot that Did Not Become My Late Mother”
„The stage still needs a composer” – z Karolem Nepelskim rozmawia Monika Pilch
Waldemar Kuligowski, „Analogue Magic, Digital Spells. Theatre, Audience, Materiality”
Jan Raszewski, „Artificial Intelligence In Theatre”
Agnieszka Jelewska, „Artificial Intelligence as Entangled Agency: Bodies, Interfaces, and Algorithms in Polish Media and Performance Art”
Podcast „The Algorithm of Imagination” – z Łukaszem Twarkowskim rozmawia Monika Pilch
Prowadzony przez Instytut Teatralny polishstage.pl to anglojęzyczny portal internetowy o polskim teatrze, jego twórczyniach i twórcach, zjawiskach i tematach uruchamiających publiczną dyskusję w Polsce i poza jej granicami.
