Pani Krystyna jest niesamowitą artystką. I chociaż trochę z tego, co tworzyła, chcieliśmy państwu tutaj pokazać - powiedziała o Krystynie Zachwatowicz-Wajdzie ministra kultury Marta Cienkowska na wernisażu wystawy „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy” w Galerii Kordegarda w Warszawie.
fot. mat. Narodowego Centrum Kultury
Wystawa przypomina ponad siedem dekad dorobku artystycznego polskiej scenografki, wieloletniej pedagożki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a także artystycznej partnerki Andrzeja Wajdy.
Podczas piątkowego wernisażu ministra kultury Marta Cienkowska przypomniała, że ta wystawa jest częścią obchodów Roku Andrzeja Wajdy. - Jak państwo wiecie, zrealizowaliśmy już tych wydarzeń kilkadziesiąt. I w Polsce, i za granicą dotarliśmy do takich miejsc jak Portugalia, Brazylia czy Stany Zjednoczone - zaznaczyła.
- Dzisiaj chcieliśmy państwu w tym sercu, w sercu Ministerstwa Kultury, w takim miejscu, które jest naszą wizytówką tego, co w kulturze się dzieje, chcieliśmy państwu pokazać twórczość niesamowitej osoby, czyli pani Krysi (...) Mówię pani Krysia, bo znamy się i jestem z tego bardzo dumna - mówiła. - Pani Krystyna jest niesamowitą artystką. I chociaż trochę z tego, co tworzyła, chcieliśmy państwu dzisiaj tutaj pokazać - wyjaśniła szefowa resortu kultury.
Marta Cienkowska przypomniała, że Krystyna Zachwatowicz była uczestniczką Powstania Warszawskiego i opozycjonistką. - To kobieta, która mi również daje wiele siły tym, co cały czas robi, cały czas tworzy, bo cały czas chodzi do pracy - mówiła. - Cały czas uczestniczy we wszystkich wydarzeniach, które są w ramach Roku Andrzeja Wajdy. Ale nie tylko. Kobieta, która daje nam dużo siły. Która jest dla nas wzorem. Która pokazuje każdego dnia, że można inspirować drugiego człowieka nie tylko swoją twórczością, ale przede wszystkim swoją postawą - podkreśliła ministra kultury i dziedzictwa narodowego.
- Mam nadzieję, że spojrzą państwo na panią Krystynę właśnie jako na twórczynię. Jako na osobę, która pozostawiła swój ślad nie tylko w życiu Andrzeja Wajdy, ale przede wszystkim w polskiej kulturze. I mam nadzieję, że udało nam się to tutaj Państwu pokazać - zaznaczyła szefowa resortu kultury.
Nieobecna na wernisażu Krystyna Zachwatowicz-Wajda nagrała krótki film z pozdrowieniami dla gości.
Od rozpoczęcia pracy zawodowej w 1958 r. Krystyna Zachwatowicz-Wajda zrealizowała około 150 scenografii dla teatru, opery i filmu jako współtwórczyni najważniejszych realizacji teatralnych i filmowych drugiej połowy XX wieku. Ekspozycja w Kordegardzie obejmuje wybór 56 autorskich szkiców projektów scenograficznych, oryginalne kostiumy sceniczne oraz kadry ze spektakli.
Narrację rozpoczynają trzy wyróżnione inscenizacje dramatów Williama Szekspira. Są to: realizacja „Króla Leara” z 1962 r. w reżyserii Zygmunta Hübnera przedstawiona na deskach Teatru Dramatycznego w Warszawie, „Jak wam się podoba” z 1966 r. w reżyserii Krystyny Skuszanki wystawiona w Teatrze Polskim we Wrocławiu oraz przełomowe przedstawienie „Sen nocy letniej” w reżyserii Konrada Swinarskiego z Narodowego Starego Teatru w Krakowie w 1970 r.
W centrum wystawy umieszczono realizacje teatralne z lat 60. i 70. XX wieku, w tym m.in. debiut Zachwatowicz w realizacji „Ślubu” Witolda Gombrowicza w 1960 r. w Studenckim Teatrze w Gliwicach. Dopełnieniem tego wątku jest ukazanie współpracy z Jerzym Jarockim w latach 70. nad „Ślubem”, a następnie przy dwóch kolejnych jego realizacjach „Matki” Stanisława Ignacego Witkiewicza w 1964 i 1972 r.
Prezentowane są też dwie realizacje „Sprawy Dantona”: z 1967 r. z Jerzym Krasowskim oraz z 1975 r. z Andrzejem Wajdą.
Jako scenografka Krystyna Zachwatowicz współpracowała z wieloma reżyserami w polskich i zagranicznych teatrach. W końcu również z Andrzejem Wajdą, który w 1971 r. szukał kogoś, kto pomógłby mu przygotować kostiumy do spektaklu „Biesy” Fiodora Dostojewskiego w Starym Teatrze w Krakowie. Krystynę Zachwatowicz polecił mu wówczas przyjaciel Piotr Skrzynecki, twórca krakowskiego kabaretu Piwnica pod Baranami, z którym związana była również Zachwatowicz.
Praca nad tym projektem stała się początkiem ich wspólnej pracy teatralnej, filmowej, społecznej, a także wspólnego życia, ponieważ kilka lat później para wzięła ślub. Krystyna Zachwatowicz jest autorką scenografii do większości teatralnych inscenizacji Andrzeja Wajdy. Obok „Biesów” stworzyła również scenografię do „Zbrodni i kary” (zrealizowanych także w USA i Moskwie) oraz adaptacji „Idioty” Dostojewskiego (także w Japonii), „Nocy listopadowej” i „Wesela” Wyspiańskiego, „Białego małżeństwa” Różewicza (w USA), „Makbeta” Szekspira. Zaprojektowała też kostiumy do filmów Andrzeja Wajdy, m.in. do „Smugi cienia”, „Biesów” oraz „Zemsty”.
Jedną z najważniejszych współprac pozostaje filmowa wersja „Wesela” w reżyserii Andrzeja Wajdy, której premiera odbyła się 9 stycznia 1973 r. Krystyna Zachwatowicz była odpowiedzialna za kostiumy. Efekty tej współpracy również można oglądać w Kordegardzie.
Kuratorką ekspozycji jest Agnieszka Kołodziej-Adamczyk.
Wystawę „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy” będzie można oglądać do 11 października. Towarzyszyć jej będą oprowadzania kuratorskie oraz działania edukacyjne, zaplanowane na wrzesień i październik. Dokładne informacje można znaleźć na stronie Galerii Kordegarda.
Ekspozycję przygotowano we współpracy z Muzeum Śląskim w Katowicach oraz Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha” w Krakowie.
Krystyna Zachwatowicz-Wajda urodziła się w 1930 r. w Warszawie. Od ponad siedmiu dekad współtworzy polską kulturę jako aktorka, reżyserka i scenografka. Ukończyła Zespół Państwowych Szkół Plastycznych im. W. Gersona w Warszawie, Wydział Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademię Sztuk Pięknych im. Jana Matejki. W roku 1990 habilitowała się na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a od 2001 r. kierowała tamtejszą Katedrą Scenografii. W 2005 r. otrzymała tytuł profesora sztuk pięknych. W 2006 r. z jej inicjatywy na krakowskim ASP powołano oficjalny kierunek: scenografia.
Za swe zasługi Krystyna Zachwatowicz-Wajda została odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1998) oraz Orderem Wschodzącego Słońca - Złote Promienie z Rozetą (Japonia 2013). We wrześniu 2020 r. została uhonorowana przez miasto Kraków Medalem „Za mądrość obywatelską”. Ma 96 lat, ale nadal jest aktywna społecznie i zaangażowana w życie publiczne. (PAP)
