Tegoroczna jubileuszowa edycja Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida jest wyjątkowa. Po raz pierwszy Samorząd Województwa Mazowieckiego wręczy aż cztery statuetki za całokształt twórczości. Znamy nazwiska laureatów w tej kategorii oraz nominowanych za 2025 rok.
fot. mat. Mazowieckiego Instytutu Kultury
Laureaci nagrody Dzieło Życia
Nagroda za całokształt twórczości to coś więcej niż wyróżnienie – to opowieść o latach pasji. Moment, w którym pojedyncze dzieła splatają się w jedną, niezwykłą historię – historię człowieka, który potrafił zostawić po sobie ślad. Jest także dowodem na to, że twórczość ma moc wykraczania poza czas, że potrafi trwać i poruszać kolejne pokolenia. W 25. edycji nagrody to szczególne wyróżnienie samorząd Mazowsza przyzna po raz pierwszy w czterech kategoriach.
W kategorii literatura to zaszczytne wyróżnienie trafi do Andrzeja Żora – pisarza o niezwykle szerokich zainteresowaniach i imponującym dorobku twórczym. Jest autorem powieści i zbiorów opowiadań znanym szczególnie z biografii poświęconych tzw. bohaterom nieromantycznym – postaciom często pomijanym, lecz odgrywającym istotną rolę w historii. W jego dorobku znajdują się również książki poświęcone historii oraz funkcjonowaniu instytucji finansowych i społecznych. To człowiek wielu talentów i doświadczeń – pełnił funkcję ambasadora w Malezji, był sekretarzem stanu w Urzędzie Rady Ministrów, a także dyrektorem w Banku Rozwoju Eksportu.
Statuetkę muzyczną otrzyma wybitny kompozytor, ceniony pianista, pedagog i znakomity organizator życia muzycznego – Zygmunt Krauze. Jest on autorem oper, koncertów fortepianowych oraz muzyki teatralnej, tworzonej m.in. dla legendarnej Comédie Française. W jego twórczości ważne miejsce zajmują także kompozycje przestrzenno-muzyczne oraz dzieła powstające w wyniku śmiałych eksperymentów z zapisem dźwiękowym i brzmieniem fortepianu. Jest również inicjatorem i twórcą festiwalu Ogrody Muzyczne na Zamku Królewskim w Warszawie, który od lat wzbogaca życie kulturalne stolicy.
Nagrodę Dzieło Życia w kategorii sztuki wizualne odbierze grafik, plakacista, rysownik, ilustrator i projektant form graficznych – Mieczysław Wasilewski. Artysta posiada wyrazisty i natychmiast rozpoznawalny styl. Jego twórczość cechuje niezwykła dyscyplina myślenia, precyzja w formułowaniu idei oraz umiejętność przekładania ich na syntetyczny, sugestywny obraz. Posługuje się przy tym oszczędną, ascetyczną paletą barw, która wzmacnia siłę przekazu. Nie bez powodu został okrzyknięty mistrzem lapidarnego znaku graficznego – jego prace dowodzą, że prostota może być nośnikiem najgłębszych znaczeń.
Tegoroczną laureatką teatralnej nagrody Dzieło Życia została wszechstronna aktorka, reżyserka i ceniona wykładowczyni Akademii Teatralnej w Warszawie – Irena Jun. Uznawana jest za jedną z najwybitniejszych na świecie interpretatorek ról w twórczości Samuela Becketta, nadających jej szczególną rangę na międzynarodowej scenie teatralnej. Od kilkudziesięciu lat konsekwentnie rozwija własną drogę artystyczną, tworząc niezależny teatr poezji – przestrzeń skupioną na sile słowa, jego brzmieniu i znaczeniu. Potrafi wydobywać z tekstu najsubtelniejsze emocje, budując niezwykłą bliskość między sztuką a odbiorcą.
Poeta, kulturoznawca i architekt
Wśród nominowanych w kategorii Literatura za pozycje wydane w 2025 roku znalazły się poezja i publicystyka. Za opowieść o środowisku naturalnym Warszawy – „Drugie życie Czarnego Kota” (wydawnictwo Agora) nominację otrzymał pisarz, ukrainista, kulturoznawca i miłośnik przyrody Stanisław Łubieński.
Kapitułę literacką urzekł też tom poetycki o wędrówkach po klubach „Nie-Samotne Hologramy” (Fundacja Literacka „Jak podanie ręki”). Jego autorem jest poeta, antologista i krytyk literacki Zbigniew Milewski.
Pretendentem do Nagrody im. C.K. Norwida został również publicysta, krytyk i historyk architektury Grzegorz Piątek za książkę „Świątynia i śmietnik. Architektura dla życia” (wydawnictwo W.A.B.). To łącząca esej, reportaż, pamiętnik i manifest – opowieść o warszawskiej architekturze służącej dobremu życiu: toaletach publicznych, przedszkolach czy węzłach przesiadkowych.
Muzykolodzy
W tym roku Kapituła Muzyczna doceniła zeszłoroczne wydarzenia muzykologiczne. Wśród nominowanych znalazła się prof. Beata Bolesławska-Lewandowska – badaczka i propagatorka twórczości czołowych polskich kompozytorów – autorka książki Mycielski. Między muzyką a polityką (Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Warszawa 2025).
Uznanie jury zdobył także muzykolog Łukasz Kaczmarowski za doprowadzenie do koncertowego prawykonania niewydanego i nigdy niewykonanego baletu Aleksandra Tansmana He, She and I (1946) w Studiu Koncertowym Polskiego Radia w Warszawie.
Natomiast badaczka i propagatorka wiedzy o muzyce współczesnej prof. Iwona Lindstedt nominowana została za odkrycie zaginionego Kwartetu smyczkowego (1934) Józefa Kofflera i doprowadzenie do jego prawykonania przez Kwartet Śląski na Uniwersytecie Warszawskim.
Rzeźbiarz, graficzka i malarz
Nominacje w kategorii Sztuki Plastyczne przyznane zostały za dzieła cechujące się różnorodnością wyrazu artystycznego. Jednym z wyróżnionych jest od lat związany z Warszawą Syryjczyk Majid Jammoul za wystawę monograficzną Sublimacja emocji. Sztuka Majida Jammoula. Rzeźba, medalierstwo, grafika. Można było ją zobaczyć w Muzeum Mazowieckim w Płocku.
Kapituła doceniła także Małgorzatę Kołdraszewską – artystkę, kuratorkę i aktywistkę, dyplomantkę na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych – za wystawę cyklu graficznego Selfie Macht Frei. Ekspozycja sześciu serigrafii pokazywana była w Galerii Miłość w Londynie i ESAD Space w Porto. To odważne studium postpamięci i etyki zachowań w miejscach zagłady.
Kolejnym wyróżnionym przez kapitułę jest artysta młodego pokolenia Piotr Trusik za cykl obrazów Chwila_ moment_. Autor tworzy wizualny pamiętnik, w którym malarstwo przejmuję rolę słowa, a kolor, faktura i światło – rolę emocji.
Reżyser i aktorki
Uznanie jury w kategorii Teatr zdobyły znakomite kobiece role teatralne i inscenizacja. Za reżyserię, adaptację i opracowanie muzyczne spektaklu Termopile polskie Tadeusza Micińskiego nominację otrzymał Jan Klata. „Fantasmagoria o przeklętym losie […] naszej części Europy” – jak nazywa tę sztukę reżyser – wystawiana jest w Teatrze Narodowym w Warszawie.
Aktorka Anna Moskal doceniona została natomiast za rolę matki w spektaklu Wczoraj byłaś zła na zielono w reżyserii Anny Augustynowicz na podstawie książki Elizy Kąckiej pod tym samym tytułem. Spektakl przedstawiający codzienność matki wychowującej córkę w spektrum autyzmu zobaczyć można w Teatrze Dramatycznym w Warszawie.
W finale 25. edycji Nagrody im. C.K. Norwida znalazła się też aktorka Dominika Ostałowska wyróżniona za rolę Anny w spektaklu 2049. Witaj Abdo Mikity Iłinczyka w reżyserii Piotra Pacześniaka. Ta dystopijna opowieść o przyszłości Europy, nawiązująca do tzw. kryzysu uchodźczego na pograniczu polsko-białoruskim, wystawiona została w Teatrze Studio w Warszawie.
Statuetki i nagrody pieniężne
We wrześniu, podczas uroczystej gali w Teatrze Polskim w Warszawie, poznamy laureatów i laureatki nagrody za dzieło lub kreację powstałe w 2025 roku. W ten wyjątkowy wieczór laureatom zostaną wręczone statuetki, a nominowanym medale pamiątkowe. Przewidziana jest również nagroda pieniężna w wysokości 55 tys. zł za całokształt twórczości, 40 tys. zł dla laureatów za 2025 rok oraz 15 tys. zł za nominacje.
Dotychczasowi laureaci
Statuetki Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida od lat trafiają do najwybitniejszych przedstawicieli i przedstawicielek polskiej kultury. Wśród laureatów znajdują się znakomici pisarze, tacy jak Ernest Bryll, Henryk Bardijewski czy Janusz Drzewucki, których słowo kształtuje wyobraźnię i wrażliwość kolejnych pokoleń. Statuetki Norwidowskie posiadają też m.in. Kazimierz Kord, Jacek Kaspszyk i Łukasz Borowicz – wybitni muzycy nadający nowe brzmienia tradycji i współczesności. To także artyści wizualni: Leon Tarasewicz, Jacek Sempoliński czy Stanisław Wieczorek, potrafiący uchwycić w obrazie to, co najtrudniej wyrazić słowami. Samorząd Mazowsza wyróżnił również reżyserów i aktorów teatralnych, w tym Gustawa Holoubka, Jana Englerta i Krystynę Jandę, którzy z niezwykłą siłą oddziałują na emocje widzów, podejmując dialog z rzeczywistością i przekraczając granice codzienności.
Nagrodą Dzieło Życia uhonorowani zostali twórcy, którzy na trwałe zapisali się w historii polskiej kultury. Wśród nich znaleźli się m.in. Danuta Szaflarska i Jan Kobuszewski – wybitni aktorzy o niezwykłej scenicznej charyzmie, Tadeusz Konwicki – przenikliwy pisarz i reżyser, a także Erwin Axer i Andrzej Łapicki – wybitne postaci teatru. W gronie laureatów są również znakomici muzycy: Jerzy Maksymiuk i Piotr Paleczny, których osiągnięcia zyskały uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą.
