Jedna z najważniejszych autorek współczesnego kina, Jagoda Szelc, po ogólnokrajowym i międzynarodowym sukcesie „Matek pingwinów” – polskiego hitu platformy Netflix – wraca do teatru z mocnym i emocjonalnym spektaklem o współuzależnieniu. Premiera „Muszenia” już w najbliższy piątek w Dramatycznym.
fot. Paweł Bownik/ mat. teatru
W tej przejmującej autofikcji Agata jest dorosłym dzieckiem alkoholików. Nie jest dorosła, bo nie była dzieckiem. Swoje dzieciństwo pamięta jako pasmo zabawnych szaleństw rodziców. To co złe, związane z agresją, przemocą zostało wyparte przez obsesyjnie odtwarzaną przez nią na magnetofonie bajkę "Dziwne Przygody Pana Zająca". Bajka stanowi skrypt wielokrotnie odsłuchiwany przez Agatę w domu, w którym role rodzinne uległy zaburzeniu.
Agata jest dorosłym dzieckiem alkoholików. Nie jest dorosła, bo nie była dzieckiem. Wiele lat później, podczas świątecznych porządków, Agata znajduje kasetę VHS z home video. Najszczęśliwszy dzień wakacji, oglądany po latach, ukazuje zupełnie inne oblicze jej rodziny. Oglądanie nagrania wyzwala proces mozolnej rekonstrukcji wspomnień, aby w końcu zobaczyć swoje prawdziwe - nie bajkowe odbicie, a zarazem oduczyć się wyniesionych z domu nawyków ograniczających podmiotowość.
Agata jest dorosłym dzieckiem alkoholików. Jak dorosnąć, kiedy nigdy nie było się dzieckiem? I skąd wiemy, że opowiedziało się bajkę do końca?
reżyseria: Jagoda Szelc
tekst i dramaturgia: Tomasz Śpiewak, Jagoda Szelc
scenografia i video: Michał Dobrucki
kostiumy: Maja Wolak
muzyka: Justyna Stasiowska
ruch sceniczny: Katarzyna Sikora
reżyseria światła, operator obrazu video: Przemysław Brynkiewicz
Obsada: Waldemar Barwiński, Anna Gajewska, Robert T. Majewski, Maksymilian Piotrowski, Anna Szymańczyk
PREMIERA: 22 maja
Spektakle popremierowe: 24-26 maja; 10, 11 czerwca; 18, 19 lipca
Partnerem spektaklu jest Konteksty Miejsce Psychoterapii — warszawski ośrodek psychoterapii i psychiatrii, działający na Mokotowie i Żoliborzu, który obok szerokiej działalności klinicznej tworzy także przestrzeń spotkania psychoterapii, kultury i sztuki. W Kontekstach odbywają się wykłady, seminaria, rozmowy wokół literatury i współczesnej humanistyki, wieczory autorskie, pokazy filmów dokumentalnych oraz wydarzenia teatralne i performatywne. To miejsce, w którym spotykają się twórcy, terapeuci, osoby związane z kulturą i publiczność zainteresowana rozmową o doświadczeniu psychicznym, języku sztuki i współczesności — od psychoanalizy i literatury, po teatr, film i krytykę kultury. W Kontekstach dostępna jest psychoterapia dorosłych dzieci i młodzieży, indywidualna, grupowa, psychoterapia par i rodzin.
FRAGMENTY ROZMOWY AGNIESZKI GÓRNICKIEJ Z JAGODĄ SZELC I TOMASZEM ŚPIEWAKIEM:
Muszenie, muszonko, wzięło się z takiego żartu najbardziej znanego, jak dziecko niechcący wypiło setkę ojcu i dziecko mówi, że to jest niedobre, a ojciec mówi: no widzisz synku, a tatuś musi. Choroba alkoholowa, jest niemożliwością powiedzenia nie. „Muszenie” to jest ogólny stan takich rodzin. Nasz spektakl, który piszemy, nie jest taką zupełnie abstrakcyjną fabułą. Powstawał na podstawie różnych, prawdziwych doświadczeń wielu osób DDA. To jest taka patchworkowa konstrukcja wspomnień. | Jagoda Szelc
Dzieciństwo w domu, który cierpi na chorobę alkoholową, jest w skrócie reprezentowane jako ciemne, złe, są to jakieś przypadki patologiczne. Też jesteśmy w takim momencie, że pewne rzeczy trzeba sobie powiedzieć i pokazać, bo możemy dojść do estetycznej fiksacji, takiej kulturowej fiksacji na obrazie przemocy. I teraz należy zadać pytanie - czy takie reprezentacje posuwają dalej naszą wiedzę, czy tak naprawdę stają się jakimś hamulcem? | Tomasz Śpiewak
Tym spektaklem, chciałam pokazać jak trudne jest wydobywanie tego, co realne z naszych historii. Tam właśnie upatruję prawdziwej dorosłości. Kiedy jesteśmy w stanie odseparować się od rodziców, ale i uznać swoje podobieństwa. Przekroczyć pułap cierpienia, na rzecz tego, żeby być osobnym podmiotem, jednak zrodzonym z tych ludzi i żyć. Żeby przewinąć kasetę do końca i jej już nie uruchamiać. Nie opowiadać sobie bajek. | Jagoda Szelc
Kiedy zaczęliśmy pracę nad konstruowaniem fabuły, która składa się z różnych wspomnień, różnych ludzi, pojawił się ten motyw - nie ukrywajmy, że alkohol był w PRL-u czy późnym PRL-u, czy na początku lat dziewięćdziesiątych bardzo obecny. I to połączyło się z czymś, co określiłbym w moim pisaniu komediowym, głupawym drygiem. Że patrząc z boku, na te domowe sytuacje, można powiedzieć, że to jest jakaś komedia. Ale chcę podkreślić, że to jest taka komedia, w której bohaterowie stąpają po bardzo grząskim gruncie. | Tomasz Śpiewak
Z czym ma zostać widz? Myślę, że z taką delikatnością wobec swojej przeszłości, wiem, że to może brzmi banalnie, ale mi to bardzo pomogło, uznanie, że jest bardzo dużo elementów z twojej przeszłości, które są trudne, ale jest też bardzo dużo elementów w twojej przeszłości, które są wspaniałe i piękne. Rodzice nigdy nie są postaciami z bajek, które są jednoznacznie takie albo takie – większość rodziców, bo są też potwory wiadomo... W takim geście, żeby siebie jakoś nie oszukać, nie okraść z czegoś. Mówi się „you own your past” – akceptujesz przeszłość, masz ją, przyznajesz się do niej. | Jagoda Szelc
BIOGRAMY TWÓRCÓW I TWÓRCZYŃ
Jagoda Szelc
Reżyserka filmowa i teatralna, scenarzystka. W 2006 roku ukończyła Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu. W 2004 roku była stypendystką Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach, a w 2012 roku uzyskała stypendium Ministra Kultury. W 2018 roku ukończyła z wyróżnieniem Wydział Reżyserii w Szkole Filmowej w Łodzi. W 2017 roku zadebiutowała filmem „Wieża. Jasny dzień”, który otrzymał nagrodę za najlepszy debiut i scenariusz na 42. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych oraz wiele innych międzynarodowych nagród.
Został pokazany na Festiwalu Berlinale w prestiżowej sekcji Forum. W 2018 roku Jagoda Szelc została laureatką Paszportów Polityki. W tym samym roku ukończyła swój drugi pełnometrażowy film „Monument" Premiera Międzynarodowa na Rotterdam Film Festival.
Według Tygodnika „Polityka” jej spektakl „Maszyna” był jednym z 10 najlepszych spektakli roku 2021. W 2022 zdobył nagrodę publiczności na Festiwalu Interpretacje i nagrodę dla najlepszej aktorki na festiwalu "Kontrapunkt". Drugi spektakl „Uśmiechnięty” zrealizowała w warszawskim Nowym Teatrze.
Tomasz Śpiewak
Dramaturg, autor adaptacji, tekstów oryginalnych i tłumaczeń, reżyser, doktor sztuk teatralnych i filmowych. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Gutenberga, Mainz i Columbia University, Nowy Jork. Od blisko dwóch dekad współtworzy doceniane realizacje teatru dramatycznego i operowego. Od 2022 roku wykłada na Wydziale Reżyserii i Dramaturgii Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie.
Od 2007 roku zrealizował kilkadziesiąt spektakli w Polsce oraz za granicą w teatrach takich jak: Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, TR Warszawa, Nowy Teatr w Warszawie, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, a także w Niemczech, Szwajcarii, Słowenii i na Litwie. Współpracował m.in. z Michałem Borczuchem („Apokalipsa”, „Wszystko o mojej matce”, „Moja walka”, „Ulisses”), Remigiuszem Brzykiem („1946”, „Koń, kobieta i kanarek”, „Korzeniec”, „Brygada szlifierza Karhana”), Anną Smolar („Orfeusz”, „Monique ucieka”), Mają Kleczewską („Ziemia obiecana”), Barbarą Wysocką („Moby Dick”, „Juliusz Cezar”), Natalią Korczakowską („Elektra”, „Pasażerka”), Grzegorzem Jarzyną („Solaris”), Łukaszem Kosem („Król-Duch”), Wojciechem Klemmem („Kariera Artura Ui”), Wojciechem Rodakiem („Samotny mężczyzna”), Jackiem Jabrzykiem („Hamlet”) oraz Robertem Wilsonem („Akropolis”). Wśród jego realizacji „Apokalipsa” oraz „Wszystko o mojej matce” zostały uhonorowane Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia, a „Koń, kobieta i kanarek” otrzymał Laur Konrada na XVI Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje” w Katowicach.
Laureat Nagrody im. Stanisława Bieniasza przyznawanej podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość Przedstawiona” w Zabrzu, odznaczony Medalem Powstańców w Getcie Warszawskim. Jako autor i reżyser zrealizował „Salę Królestwa” oraz spektakl „Kocha, nie kocha”.
Przemysław Brynkiewicz
Operator filmowy i artysta wizualny pracujący na styku filmu, fotografii i teatru. Absolwent Wydziału Operatorskiego i Realizacji Telewizyjnej Szkoły Filmowej w Łodzi. Autor zdjęć do filmów fabularnych i dokumentalnych, współpracuje z reżyserami i artystami wizualnymi, rozwijając język obrazu jako pole napięcia między strukturą a percepcją. Bliska współpraca z Jagodą Szelc zaowocowała realizacją filmów „Wieża. Jasny dzień” oraz „Monument", prezentowanych i nagradzanych na festiwalach, m.in. w Gdyni, a także pracą przy spektaklach teatralnych „Maszyna” i „Uśmiechnięty”. Równolegle realizuje projekty w obszarze teatru, tworząc światło i warstwę wizualną dla sceny oraz produkcji Teatru Telewizji; współpracował m.in. z Pawłem Miśkiewiczem, Michałem Kotańskim, Agnieszką Jakimiak i Mateuszem Atmanem. W swojej praktyce, obejmującej również fotografię, koncentruje się na obrazie jako medium doświadczenia — strukturze, która organizuje widzialność i ujawnia jej ograniczenia. Od 2020 roku członek Stowarzyszenia Autorek i Autorów Zdjęć Filmowych (PSC).
Michał Dobrucki
Artysta wizualny, twórca wideo, scenograf i autor kostiumów. Absolwent Akademii Sztuki w Szczecinie (Wydział Malarstwa i Nowych Mediów) oraz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (Wydział Intermediów); dyplomy realizował w obszarze działań audiowizualnych i performatywnych. Współpracował z teatrami w Polsce i za granicą, m.in. z TR Warszawa, Teatrem Dramatycznym im. Gustawa Holoubka w Warszawie, Komuną Warszawa, Teatrem Studio w Warszawie, Nowym Teatrem w Warszawie, Teatrem Polonia, a także z Teatrem Współczesnym w Szczecinie, Teatrem Polskim w Bydgoszczy, Teatrem im. Jana Kochanowskiego w Opolu, teatrami w Wałbrzychu, Toruniu, Krakowa oraz P*AKT w Bratysławie i Alfred ve dvoře w Pradze. Współpracował z reżyserkami i reżyserami, takimi jak Michał Buszewicz, Michał Borczuch, Olga Ciężkowska, Adam Dragun, Agnieszka Jakimiak, Monika Strzępka oraz Mikita Ilyinchyk.
Jego prace były prezentowane w Polsce i za granicą, m.in. w Amsterdamie, Reykjavíku, Kijowie, Tbilisi i Bogocie, w ramach programu FIXATIONS kuratorowanego przez BUTT Magazine oraz na festiwalach i w galeriach sztuki współczesnej.
W 2025 roku otrzymał wyróżnienie w 31. Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej za scenografię do spektaklu „Dom niespokojnej starości” w Teatrze Współczesnym w Szczecinie.
Justyna Stasiowska
Kompozytorka, artystka dźwięku, sound designerka, publikuje w czasopismach naukowych i muzycznych. Queerowa ślązaczka, zajmująca się teorią poprzez dźwięk.
Redaktorka numeru tematycznego "#37: sound design" czasopisma „Glissando”. Jej instalacja dźwiękowa "Słodzenie" prezentowana była w ramach wystawy "Żarty żartami" (CSW Ujazdowski 2020), "Grota" w ramach wystawy „Pocałunek nie zabija. Ania Nowak i gościnie” (MSN 2023). Współpracowała z wieloma artystkami i artystami na festiwalach designu i w przestrzeniach performatywnych m. in w Sophiensaele, Haus der Berliner Festspiele i HAU w Berlinie, Schauspielhaus w Dortmundzie, Hannover i Bochum, na 23. Triennale w Mediolanie, Biennale Designu w Lublanie, Tokyo Gendai, Miami Art Week, Milano Design Week, La Clasa Encencida w Madrycie, Muzeum Narodowym, TR w Warszawie, Narodowym Teatrze Starym, MCK w Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi. Występowała na festiwalach Sanatorium Dźwięku (PL), Phonon (CZ), Canti Spazializzati (PL), Control Room (PL), Solar (PL) oraz w Biurze Dźwięku Katowice (PL).
Maja Skrzypek
Kostiumografka filmowa i teatralna. Studiowała historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Od 2011 roku projektuje kostiumy do filmów fabularnych i krótkometrażowych oraz spektakli teatralnych. Jest autorką kostiumów do filmów takich jak: „Kobieta na dachu” w reżyserii Anny Jadowskiej (światowa premiera na festiwalu Tribeca w konkursie międzynarodowym), „Święty” w reżyserii Sebastiana Buttnego (nominacja do Złotych Lwów), „Jeśli będziesz długo siedzieć w ciszy, przyjdą do ciebie inne zwierzęta” w reżyserii Jagody Szelc, będącego częścią antologii „Erotica 2022”, a także do krótkometrażowych filmów „Magma” i „Nagie oko” w reżyserii Heleny Oborskiej. W teatrze współpracowała m.in. z Małgorzatą Wdowik, realizując spektakle „Niepokój przychodzi o zmierzchu” (Teatr Pantomimy we Wrocławiu) oraz „Gloria – The Right to Be Desperate” (Theater Neumarkt w Zurychu), z Jagodą Szelc przy spektaklach „Uśmiechnięty” (Nowy Teatr w Warszawie) i „Maszyna” (Teatr Polski w Bydgoszczy), a także z Anną Smolar, Agnieszką Glińską i Łukaszem Kosem.
