24 kwietnia w Instytucie Teatralnym wręczono Nagrodę Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych za najlepszą publikację książkową z zakresu wiedzy o dramacie, teatrze, widowiskach i innych sztukach performatywnych wydaną w roku 2025. Laureatką została profesor Dobrochna Ratajczakowa, autorka trzytomowego dzieła „Dzieje komedii polskiej od XVI wieku do końca PRL-u” Wydawnictwa Instytutu Teatralnego.
fot. Maciej Czerski
Profesor Dobrochna Ratajczakowa zajmuje się badaniami nad dramatem, teatrem i widowiskami kulturowymi, ale metody, jakimi się posługuje, przekraczają granice dyscyplin, a nawet dziedzin naukowych. Na dramat potrafi bowiem patrzeć z perspektywy quinta essentia – pieniądza, który staje się tragarzem akcji i postaci złączonych w planie fabuły. Opisując fenomen paryskich bulwarów w XVIII wieku, traktuje przedstawienie jako efekt procesu produkcji teatralnej poddanej prawom podaży i popytu. Zajmując się twórczością dramatopisarzy, widzi ją zawsze nie tylko w perspektywie jednostkowej biografii, ale na tle doświadczeń i gustów całego pokolenia. Sprawia to, że lektura prac Dobrochny Ratajczakowej staje się dla czytelnika wspaniałą przygodą intelektualną.
Imponująca wiedza i erudycja profesor Ratajczakowej, wsparte rozległością lektur, pozwoliły jej na kreślenie wielkiego tła kulturowego, na którym pozycja komedii – zmieniająca się w różnych epokach – jest przez nią przedstawiana w trzytomowym dziele „Dzieje komedii polskiej od XVI wieku do końca PRL-u”. Pozwala to przede wszystkim na zobaczenie i wydobycie oraz podkreślenie znaczenia komedii, jakie miała dla rozwoju nie tylko innych gatunków literackich, ale i innych sztuk. W tym przede wszystkim teatru, z którym komedia związała się najbardziej, wpływając na konwencje, styl gry i inscenizacji, a także przemieniając widownię.
Zafascynowanie autorki gatunkiem komedii wyrasta z przekonania, że to właśnie ona, niedoceniania przez „poważną” literaturę – w swojej zmienności, otwartości, migotliwości – jest jednym z najlepszych środków do „uobecniania dziejowego”, jak określa to, używając terminu Martina Heideggera. Profesor Ratajczakowa uważa, że to właśnie zdolność do przekształcenia i zmiany, przystosowania zadecydowała o trwałości komedii jako gatunku, „powołując do życia niemożliwą do opanowania mozaikę tekstów”. Dlatego nie tworzy jednej definicji. Uważa, że każda epoka i każda kultura inaczej wyznaczały jej kontur, który zmieniał się pod naciskiem różnych prądów, orientacji estetycznych, ideologii, nawet praktyk twórczych.
Podczas uroczystości nagrodę w imieniu autorki odebrała Małgorzata Leyko, która wraz z Dorotą Buchwald i Januszem Legoniem redagowała ksiażkę.
I i II tom „Dziejów komedii polskiej od XVI wieku do końca PRL-u” dostępne są w księgarni Instytutu Teatralnego Prospero – jedynej w Polsce specjalistycznej księgarni poświęconej w całości teatrowi. Znajduje się ona w siedzibie Instytutu (ul. Jazdów 1, Warszawa). Zakupu książek można także dokonać przez stronę internetową https://prospero.e-teatr.pl/.