„Reniferek” Richarda Gadda w reż. Tomasza Gawrona w Teatrze Polonia w Warszawie. Pisze Marek Zajdler na stronie NaszTeatr.
Teatr Polonia serwuje ostatnio smakowite monodramy. Tym razem na scenie Fioletowe Pończochy wystąpił Jędrzej Hycnar z głośnym „Reniferkiem”. Zagrał dokładnie w tej samej przestrzeni foyer Teatru Polonia, w której trzy lata wcześniej gościł jego starszy brat Marcin z tekstem Jakuba Sieczki „Pogo”. Dochodzą zresztą słuchy, że scena ta wkrótce może zmienić nazwę na „Hycnar Stage”, ale tymczasem cicho sza. Młodszy z Hycnarów wziął się za bary z tekstem Richarda Gadda, który dopiero co trafił na polskie teatralne podwórko – dotychczasowe realizacje z Teatru Śląskiego, wrocławskiego Capitolu i Stowarzyszenia Teatr Nieduży miały premiery także w tym roku. Olbrzymią popularność „Reniferek” zawdzięcza adaptacji serialowej Netflixa, ale o nim tu nie poczytacie. Raz, bo go nie oglądałem, dwa, bo nie oglądał go Jędrzej Hycnar, trzy, bo od skojarzeń z serialem odżegnywał się także reżyser Tomasz Gawron, akcentując przede wszystkim pracę nad oryginalnym tekstem teatralnego monodramu Gadda.
A w nim uświadczymy jednego tylko bohatera, który z własnej perspektywy opowie nam historię skomplikowanej relacji z Marthą. Od litościwego postawienia darmowej herbaty po 40270 maili, 744 tweety, 350 godzin nagranych wiadomości, 46 wiadomości na Messengerze, 3 fałszywe profile na Facebooku, 160 stron listów, tabletki nasenne, bokserki i jednego małego pluszowego reniferka. Historię spotkania z „niefiltrowanym strumieniem świadomości” stalkerki, która na przemian schlebia i obraża, kocha i poniża, irytuje i budzi niezrozumiałą fascynację. Pracujący jako barman i marzący o aktorskiej karierze Richard wpada jak śliwka w kompot. Okazując współczucie, objawia także zainteresowanie, na które tak bardzo wyczekiwała Martha. Złapawszy Pana Boga za nogi, nie zamierza odpuszczać. Przesiaduje w pubie, pisze wiadomości, regularnie odwiedza aktorskie stand-upy, a kilka nieprzemyślanych zdań utwierdza ją tylko w przekonaniu, że ma do czynienia z wielką miłością. I broniąc fikcyjnego uczucia, zatruwa chłopakowi życie. Czy aby na pewno?
Tekst dawkuje napięcie, odsłaniając kolejne fakty i traumatyczne wydarzenia z przeszłości Gadda. Doświadczenie seksualnego wykorzystania przez znajomego z branży i kłopoty z określeniem własnych preferencji czynią Richarda łatwym celem. Niemal przyciąga swoją słabością. Dzięki nowej znajomości czuje się nagle dowartościowany, doceniony i dostrzeżony. „Ona jedyna widzi cię takim, jakim jesteś naprawdę, uosobieniem całej tej ohydy, którą w sobie tłamsisz” mówi chłopakowi Teri, jego transpłciowa dziewczyna. Podniesione znajomością z Marthą, leżące na dnie poczucie własnej wartości Gadda powoduje, że niełatwo się z niej wyzwolić. Pełen empatii chłopak wciąż próbuje zrozumieć i usprawiedliwiać postępowanie kobiety, nawet wtedy, gdy zgłosi już sprawę na policję. Także wówczas, gdy straci ukochaną osobę, kariera osiądzie na mieliźnie, a on będzie się budził i zasypiał z obrazem swej prześladowczyni pod powiekami. Bo nic w tej opowieści nie jest czarno-białe, a prawda jest gdzieś pośrodku.
Mimo młodego wieku Jędrzej Hycnar ma już doświadczenie solowych występów na scenie – niemal przez dwa lata, jeszcze przed szkołą teatralną, występował z monodramem Andrzeja Dąbrowskiego „Dłoń”, za który zdobył w 2014 roku nagrodę dla najlepszego aktora podczas 12. Ogólnopolskiego Festiwalu Małych Form Teatralnych „Arlekinada” w Inowrocławiu. „Reniferek” jest więc dla aktora powrotem do tej formy obcowania z publicznością, powrotem dojrzalszym i pełniejszym. Choć opowiada historię właściwie z jednej perspektywy, wciela się w szereg postaci, operując na poziomie wyobrażenia i metafory. Cieniuje bohaterów zmianą barwy głosu, gestem, mimiką czy ułożeniem ciała. Bez nadmiernej szarży, swobodnie i naturalnie lawiruje między charakterami i nastrojami, bawiąc nonszalanckim nierozgarnięciem policjanta na komisariacie, zanosząc się dzikim śmiechem Marthy czy roniąc łzy wstydu i bezsilności pogubionego Richarda. Może jedynie chodzenia na szpilkach powinien poduczyć się u Kuby Szyperskiego. Budując wyraziste postaci, dzięki umiejętnej plastyce i aktorskiemu wyczuciu wciąż pozostaje na kanwie opowieści młodego chłopaka o stawaniu się artystą, o poszukiwaniu własnej seksualności, a nade wszystko o samotności we współczesnym świecie. O granicach w poszukiwaniu miłości drugiego człowieka. I choć prawdziwość historii Gadda poddaje w wątpliwość wytoczony mu proces sądowy, to Jędrzejowi Hycnarowi chce się wierzyć. Szeroki wachlarz emocji rozpostarty przed widownią mieni się nieoczywistością. Ucieczka przed stalkerką łączy się z podświadomą tęsknotą, potrzeba bliskości skłania do przekraczania barier, a płynące po policzkach łzy mieszają się z rozbrajającym napiętą atmosferę komizmem aktorskich epizodów. Na koniec pozostaje nie ofiara, nie prowokator, lecz błądzący w swych desperackich poszukiwaniach młody człowiek z „dużymi czerwonymi ustami, wielkimi oczami i prześliczną dupcią” na początku nowej, zapewne lepszej drogi.
Warta uwagi jest także scenografia Wojciecha Miksa, rezygnująca z oryginalnej czerwonej teatralnej kurtyny na rzecz srebrnej kolorystyki performansu i widocznej stale garderoby. Reżyserski zabieg Tomasza Gawrona ujmuje całość historii w podwójny nawias, nie dając zapomnieć, iż mamy do czynienia z aktorskim występem Gadda, z opowieścią walczącego o uwagę widza stand-upera, który maluje obraz rzeczywistości własnymi barwami, nie udzielając innym prawa głosu. Scena jest więc zarówno przestrzenią z przeszłości, jak i spotkaniem tu i teraz z głodnym poklasku artystą-komikiem, który na poły oswaja publicznie swe doświadczenia, a na poły buduje na ich bazie własną rozpoznawalność.
„Reniferek” przedstawia nie tylko skomplikowaną więź dwojga głównych bohaterów, nie tylko poszukiwania własnej tożsamości, ale też współczesny obraz samotnych, często pogubionych ludzi z ogromnie silną potrzebą bliskości. Pragnieniem tak intensywnym, że uchylającym bariery rozsądku, gaszącym red flagi i mogącym prowadzić do wykorzystania. Tyle że jak w każdej relacji, nie zawsze wiadomo, kto tak naprawdę jest tu ofiarą – nie dająca chwili wytchnienia stalkerka czy wykorzystujący jej osobę do zbudowania własnej popularności – aktor. Jędrzej Hycnar schodzi ze sceny, nie dając jednoznacznych odpowiedzi. Poza tą, że to kawał dobrego teatru.