„Ryszard III” Williama Shakespeare'a w reż. Pawła Świątka we wrocławskim Teatrze Polskim w Podziemiu. Pisze Martyna Jopa w portalu dlastudenta.pl.
13 listopada 2026 roku w Piekarni Instytutu Grotowskiego odbyła się premiera nowego przedstawienia Teatru Polskiego w Podziemu w reżyserii Pawła Świątka - „Ryszard III” Williama Szekspira. Spektakl jest pierwszą produkcją Podziemia w sezonie 2026/2027. Czy to udana sztuka?Ryszard III to dramat wymagający i angażujący ze względu na wielowątkowość i zawiłość opisanych wydarzeń. To historia tytułowego lorda z dynastii Yorków, który dosłownie idzie po trupach do celu, chcąc objąć tron Anglii. Dramat śledzi konkretny okres wojny domowej Anglii – Wojny Dwóch Róż, od wewnętrznej strony, skupiając się na motywie przejęcia władzy przez księcia Gloucesteru – Ryszarda III. Świątek decyduje się na realizację pełnowymiarowego Szekspira (z pominięciem może kilku krótkich scen) tworząc spektakl bezkompromisowy, męczący wręcz, bo wymagający pełnego zaangażowania widza zarówno w widowisko, jak i w tekst dramatu.
Scenografia autorstwa Marcina Chlandy w połączeniu z kostiumami Grzegorza Więckowskiego tworzą w Piekarni przestrzeń przypominającą cmentarz, który tworzy się i uzupełnia na oczach widowni. Przestrzeń grania pokryta jest grobami, stojącymi blisko siebie, gdzie funkcję nagrobka spełnia lustro, odbijające każdą znajdującą się w pobliżu postać. W miarę postępowania akcji dramatu na lustrach pojawiają się imiona postaci, które tracą życie w nieludzkiej grze Ryszarda o koronę. Miejsce to powoli zapełnia się bohaterami, którzy stopniowo znikają ze sceny, zawężając grono aktorskie. Scenografia intensyfikuje nastrój grozy i niepokoju. Kostiumy Więckowskiego czerpią z tradycji historycznej, jednocześnie reprezentując współczesność. Wpływa to na uniwersalizację XVI-wiecznej tragedii, która dzięki dokładnemu i kompletnemu odczytaniu znajduje swoje odzwierciedlenie w dzisiejszej polityce i walce o władzę.
Niezwykle ważna dla tak złożonego przedstawienia jest kreacja postaci i gra aktorska. Zespół artystyczny Teatru Polskiego w Podziemiu jak zwykle zachwyca warsztatem aktorskim, który zaciera granicę między artystą a granym bohaterem. Szczególnie zachwycają Michał Opaliński jako Ryszard III i Agnieszka Kwietniewska jako Królowa Elżbieta. Ich wieloletnia znajomość znajduje odzwierciedlenie w swobodnej relacji scenicznej, opartej na zaufaniu i zrozumieniu. Opaliński i Kwietniewska wyróżniają się z obsady Ryszarda III dynamiką gry aktorskiej i indywidualnym odczytaniem Szekspira, które zyskuje nowe wymiary interpretacyjne.
Inscenizacji Świątka (która słusznie oddaje hołd klasycznemu tekstowi) brakuje współczesnej reinterpretacji. Współcześnie odchodzi się od teatru słowa/poety, skupienie ląduje na widowisku i realizacji scenicznej, wobec czego spektakl oparty na czystym tekście może stanowić wyzwanie dla widzów nieobytych ze sztukami Szekspira. Niemniej jednak warto podkreślić, że użycie uniwersalności Szekspira pozwoliło twórcom wykorzystać postać Ryszarda jako metaforę dzisiejszej sceny politycznej pełnej konfliktów i przekraczania granic.
Ryszard III w realizacji Świątka i zespołu Teatru Polskiego w Podziemiu przypomina o często pomijanym tekście tematyzującym zagadnienie tyranii i jej pobudek. Jak wskazują twórcy postać króla Ryszarda jest bardziej skomplikowana i złożona niż mogłoby się to wydawać. Odrzucenie, którego doświadcza pcha księcia Gloucesteru do radykalnych metod zdobycia władzy.
Przedstawienie konsekwentnie, idąc za przykładem Szekspira, nie ocenia motywacji i działań Ryszarda. Widz dostrzega jego okrucieństwo i bezwzględność już w pierwszych scenach. Jednak bliższy wgląd w emocje postaci pozwala zastanowić się nad naturą jego charakteru. Opaliński wcielając się w postać protagonisty odsłania odbiorcom jego portret psychologiczny. Spektakl pokazując z bliska dramaty i konflikty bohaterów otwiera dyskusje na temat narodzin tyranii i natury władzy nieprzyjmującej sprzeciwu. Po 10 latach działalności Podziemia sztuka wybrzmiewa jeszcze intensywniej, mając na uwadze genezę powstania teatru i problemy, z którymi wówczas mierzyli się twórcy.