„Pani Twardowska albo Nieustraszony Adam Mickiewicz” Sandry Szwarc w reż. Joanny Zdrady w Teatrze Lalka w Warszawie. Pisze Wiesław Kowalski w Teatrze dla Wszystkich.
fot. Bartek Warzecha
Ocena Recenzenta: 9/10
Dramaturgia Sandry Szwarc odznacza się wyraźną świadomością sceny i wysokim potencjałem performatywnym, ujawniając od pierwszych scen intencję tekstu jako autonomicznej materii teatralnej, nieograniczonej do recepcji lekturowej. Kompozycja ujawnia precyzyjną architekturę rytmiczną i strukturę przestrzenną, umożliwiające jej pełne urzeczywistnienie w interakcji z zespołem aktorskim, ruchem, muzyką oraz obrazem scenograficznym.
Szczególną wartość dramaturgiczną ma kompozycja oparta na pracy zespołowej. Chór, postacie zbiorowe oraz sceny grupowe funkcjonują jako spójny organizm sceniczny, generujący zarówno rytmiczną dynamikę spektaklu, jak i poczucie wspólnoty aktorskiej. Tekst wykazuje wysoką przydatność do realizacji w duchu teatru zespołowego – pozwala równomiernie zaangażować wielu wykonawców, daje szerokie pole do pracy z ruchem, rytmem, choreografią oraz działaniami synchronicznymi, wzmacniając ekspresję sceniczną całości przedstawienia.
Równocześnie istotnym atutem jest język sceniczny dramatu – komunikatywny, różnorodny i w pełni operujący fonicznym potencjałem, co pozwala w pełni doświadczyć go w performatywnej realizacji. Zręczne zestawienie stylizacji romantycznej z językiem współczesnym, a także subtelna obecność ironii i autorefleksji teatralnej sprawiają, że tekst pozostaje zarówno przystępny, jak i wielowarstwowy. Wyraźnie rytmizowane dialogi oraz partie chóralne sprzyjają pracy aktorskiej i muzycznej, podczas gdy piosenki pełnią funkcję nie tylko estetyczną, lecz przede wszystkim dramaturgiczną, wzmacniając strukturę narracyjną i emocjonalną spektaklu.
Dramat Szwarc wyróżnia się znacznym potencjałem aktorskim. Postać Adama Mickiewicza pozwala zbudować czytelny i angażujący łuk emocjonalny, natomiast pozostałe role – elastyczne i otwarte – dają możliwość różnorodnych rozwiązań obsadowych.
Istotnym atutem tekstu pozostaje jego otwartość inscenizacyjna. Scenariusz można realizować w estetyce teatru formy, teatru lalek, teatru muzycznego czy teatru ubogiego. Didaskalia i sugestie sceniczne inspirują, lecz nie ograniczają – pozostawiają reżyserowi szerokie pole do własnych rozwiązań wizualnych, rytmicznych i muzycznych.
Już podczas lektury widać, że spójność i dynamika tekstu działają wyjątkowo skutecznie. Angażują intelektualnie i emocjonalnie, prowokując do refleksji, a jednocześnie unikając nachalnego dydaktyzmu. Autoironia oraz dialog z tradycją literacką budują porozumienie z odbiorcą, czyniąc klasyczne motywy żywymi i aktualnymi.
Tę dramaturgiczną otwartość i teatralną świadomość w pełni wykorzystuje inscenizacja Joanny Zdrady w Teatrze Lalka w Warszawie. Pani Twardowska albo Nieustraszony Adam Mickiewicz jawi się jako przykład twórczego dialogu między dramatem a sceną – dialogu, w którym żadna z warstw nie dominuje, lecz wszystkie współbrzmią w precyzyjnie zaprojektowanej, konsekwentnej całości.
Reżyseria Zdrady wydobywa z tekstu jego kluczowe jakości: rytm, zespołowość i obrazowość. Spektakl prowadzony jest z dużym wyczuciem tempa i dynamiki, a kolejne sceny układają się w logiczną, płynną sekwencję przypominającą teatralną partyturę. Reżyserka konsekwentnie buduje świat przedstawienia na pograniczu snu, fantazji i romantycznego mitu, unikając dosłowności i ilustracyjności. Dzięki temu Mickiewicz nie staje się ani bohaterem historycznym, ani jedynie literacką figurą, lecz postacią sceniczną zanurzoną w materii wyobraźni.
Wyjątkowym walorem przedstawienia pozostaje zespołowość gry aktorskiej. Spektakl funkcjonuje jako organizm zbiorowy, w którym aktorzy nieustannie wchodzą w relacje – zarówno między sobą, jak i z materią lalkową. Zespół Teatru Lalka prezentuje wysoki poziom precyzji, świadomości formy i umiejętności pracy w estetyce teatru formy. Role są wyraziste i konsekwentnie prowadzone, a jednocześnie pozostają elementami większej kompozycji scenicznej.
Na szczególne podkreślenie zasługuje kreacja Wojciecha Pałęckiego w roli Adama Mickiewicza – zbudowana z dystansem, ironią i czułością, wolna od patosu, a zarazem głęboko osadzona w romantycznym imaginarium. Równie sugestywni są Jan Stasiczak jako Mefistofeles oraz Nikola Czerniecka w roli Grażyny, balansujący pomiędzy groteską, humorem i symboliczną powagą. Silne role kobiece – Pani Twardowskiej, Narratorki i Świtezianki – dopełniają obrazu świata, w którym ironia i poetyckość pozostają w twórczej równowadze.
Integralną częścią spektaklu jest warstwa plastyczna autorstwa Juliji Skuratovej. Scenografia, kostiumy i lalki tworzą spójną, sugestywną przestrzeń balansującą między jarmarczną fantazją, mroczną baśnią a romantycznym snem. Wykorzystanie sycylijskich marionetek – rzadko spotykanych na polskich scenach – nadaje przedstawieniu szczególny charakter i wzmacnia jego symboliczny oraz historyczny wymiar. Lalki stają się pełnoprawnymi partnerami aktora, współtworząc sens i dramaturgię spektaklu.
Muzyka Iwony Skwarek organizuje rytm przedstawienia i pogłębia jego emocjonalną strukturę. Partie wokalne, przygotowane z dużą dbałością o brzmienie i klarowność, pełnią funkcję dramaturgiczną – komentują akcję, wzmacniają napięcia i budują wspólnotowy wymiar sceny. Choreografia Dashy Melekh oraz reżyseria świateł Damiana Pawelli konsekwentnie dopełniają całość, wydobywając mroczną baśniowość spektaklu i podkreślając zmienność światów, przez które wędruje bohater.
Spektakl Joanny Zdrady stanowi także świadomy dialog z historią Teatru Lalka. Symboliczne nawiązanie do Pani Twardowskiej z 1945 roku nie ma charakteru nostalgicznego cytatu, lecz staje się twórczym odniesieniem do tradycji teatru lalek jako przestrzeni wyobraźni, eksperymentu i artystycznej odwagi. Przedstawienie jubileuszowe nie tylko celebruje przeszłość sceny, lecz także potwierdza jej żywotność i aktualność.
Pani Twardowska albo Nieustraszony Adam Mickiewicz to realizacja spójna, konsekwentna i artystycznie dojrzała. Łączy wysokie walory estetyczne z komunikatywnością i humorem, oferując widzom – zarówno młodszym, jak i dorosłym – doświadczenie pełne energii, wyobraźni i teatralnej radości. Warszawski spektakl potwierdza, że klasyka literatury może stać się żywą, inspirującą materią sceniczną, a współczesny teatr lalek pozostaje jednym z najbardziej twórczych obszarów polskiego teatru.
https://teatrlalka.pl/pl/spektakle/pani-twardowska-albo-nieustraszony-adam-mickiewicz
