Poznańscy robotnicy wyszli na ulice żądając chleba. Ten apel stał się początkiem wolności, pierwszym wyłomem w murze komunizmu. Teatr Ósmego Dnia w trzech monumentalnych spektaklach przypomni o tych wydarzeniach, a przede wszystkim o ich zapomnianych bohaterach.
fot. mat. teatru
Najważniejsze wydarzenie w historii Poznania drugiej połowy XX wieku rozpoczęło się 28 czerwca 1956r. Skończyło się po kilku dniach, ale dramat jego uczestników trwał jeszcze przez wiele miesięcy. Te dni stały się początkiem kultywowania pamięci o chwilach wolności, kiedy poznańscy robotnicy upomnieli się o chleb, prawo i wolność. Od lat o pamięć i uhonorowanie robotników ubiegało się Stowarzyszenie Teatralne Antrakt i Teatr Ósmego Dnia. Z okazji 70. rocznicy tych wydarzeń chcemy zaprezentować plenerowe spektakle o Poznańskim Czerwcu 1956r. Złożymy je w spójny tryptyk, który wzbogacą akcje multimedialne, upamiętniające poległych. "Trzy tramwajarki" to opowieść o kobietach, które spontanicznie dołączyły do protestujących i zapłaciły za to wysoką cenę. "Pierwszy strzał" odnosi się do procesów czerwcowych i pokazuje Czerwiec 1956r. w szerszym kontekście historycznym. Wreszcie widowisko "STUKOT/ Czerwiec`56" w nowej wersji przeniesie do serca czerwcowych wydarzeń, odkrywając ich aktualność.
Teatr Ósmego Dnia otrzymał dofinansowanie z programu Teatr, organizowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ramach tego dofinansowania realizuje projekt „Wolność. Początek. 70. rocznica Poznańskiego Czerwca 1956” . W ramach zadania zrekonstruowany i na nowo zaprezentowany zostanie tryptyk trzech spektakli plenerowych: „Trzy tramwajarki”, „Pierwszy strzał” oraz „STUKOT/Czerwiec ’56” – każde widowisko ukazujące inne spojrzenie na robotniczy bunt, emocje i doświadczenia zwykłych ludzi oraz na konsekwencje społeczno-polityczne wydarzeń. Te trzy artystyczne narracje tworzą spójną całość, pozwalając widzom przejść przez różne perspektywy: od kontekstu historycznego i sądowego, przez opowieści o kobietach w proteście, po rekonstrukcję dynamiki ulicznego zrywu. Oprócz spektakli zrealizowany zostanie projekt multimedialny o charakterze upamiętniającym, angażujący widzów i wzmacniający wymiar obywatelski projektu.
Spektakle będą prezentowane przez 3 kolejne soboty czerwca, w ważnych dla tych wydarzeń miejscach:
13 czerwca 2026 r., godz. 22 – parking za Collegium Minus UAM (ul. H. Wieniawskiego)
„Trzy tramwajarki”
Przenosimy narrację na poziom losów jednostki. Twórcy eksplorują intymny wymiar historii: kobiece doświadczenie buntu, cierpienia fizycznego i psychicznego, wymazywania z pamięci publicznej. To część najbardziej emocjonalna.
20 czerwca 2026 r. godz. 22 - parking przy Prokuraturze Okręgowej, ul. Solna 2 w Poznaniu
„Pierwszy strzał”
Prezentujemy perspektywę instytucjonalną i prawną. Pokazujemy mechanizmy władzy, język procesów sądowych, bezsilność robotników wobec aparatu represji, a zarazem godność i głos, który przebija się mimo przemocy. Jest to część najbardziej analityczna, dająca ramę historyczną.
27 czerwca 2026 r. godz. 22 - Teren zakładów Hipolit Cegielski Poznań
WAŻNA INFORMACJA: wejście na teren zakładu wyłącznie za okazaniem dowodu osobistego (lub e-dowodu)
„STUKOT/Czerwiec’56” - perspektywa symboliczna. Oparta na ruchu, obrazie i dźwięku, jest częścią najbardziej metaforyczną, uniwersalną, zadającą pytania o naturę zbiorowego gniewu, o etykę protestu, o manipulację masami. To finał, w którym widz zostaje z pytaniami, a nie z odpowiedziami.
Projekt nie obejmuje jednak tylko prezentacji spektakli. Teatr Ósmego Dnia wyprodukuje serię podcastów opisujących wydarzenia Czerwca 1956r., Adam Suwart, w oparciu o historię swojego ojca przeprowadzi specjalne lekcje w szkołach.
Szlak ofiar Poznańskiego Czerwca’56
W miejscach, gdzie zginęły osoby podczas protestów przechodnie będą mogli natknąć się na specjalne instalacje artystyczne autorstwa Tomasza Jarosza i Niny Budzyńskiej, które będą przybliżały historię zamordowanych.
Poznański Czerwiec pozostawił po sobie nie tylko blisko 60 zabitych i setki rannych. Miał także ofiary, których nie obejmują statystyki.
Byli nimi ludzie, którzy przeżyli wydarzenia czerwca 1956 roku, lecz już nigdy nie wrócili do dawnego życia. Skutki tamtych dni nosili w sobie przez kolejne lata, a często przez całe życie.
Wśród nich były trzy poznańskie tramwajarki: Helena Przybyłek, Stanisława Sobańska i Maria Kapturska. Wszystkie ocalały, jednak tragiczne doświadczenia Poznańskiego Czerwca odcisnęły trwałe piętno na ich dalszych losach. Były to dramaty, które dotknęły nie tylko je same, ale również ich najbliższych.
Te działania integrują tez wiele osób i instytucji, m.in. zakłady HCP, poznańskie MPK, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Prokuraturę Regionalną, oraz firmy wspierające nasze działania. Autorem identyfikacji wizualnej naszych działań jest wybitny poznański artysta – Szymon Szymankiewicz.
Mamy nadzieję, że przez nasze działania zarówno oddamy należną cześć prawdziwym bohaterom Czerwca 1956r., ale tez sami będziemy mogli się zainspirować i docenić co znaczy wolność.
Trzy tramwajarki
13 czerwca 2026 r., godz. 22:00 – plac za Collegium Minus UAM
Spektakl pokazuje fragment historii Poznańskiego Powstania z perspektywy kobiet, legendarnych trzech Tramwajarek: Heleny Przybyłek, Stanisławy Sobańskiej i Marii Kapturskiej.
Zdjęcie trzech młodych, radosnych dziewczyn, ubranych w tramwajarskie mundury, niosących biało-czerwoną flagę na czele pochodu protestujących robotników jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli tamtych wydarzeń. Jednak niewiele osób wie, jak tragicznie potoczyły się losy jego bohaterek po strzelaninie pod Urzędem Bezpieczeństwa na ul. Kochanowskiego.
Helena Przybyłek postrzelona w nogi, z których jedną trzeba było amputować, w szpitalu wielokrotnie przesłuchiwana przez bezpiekę, niezdolna do pracy otrzymała najniższą, trzecią grupę inwalidzką. Sobańska odniosła niegroźne rany, lecz wkrótce została aresztowana przez UB i przez długie tygodnie przesłuchiwana i okrutnie bita. Do grudnia przebywała w więzieniu na ul. Młyńskiej. Odniosła ciężkie obrażenia, które wymagały kilku operacji. W efekcie dostała pierwszą grupę inwalidzką. Kapturska po strzelaninie na Kochanowskiego nadal brała udział w demonstracji. Aresztowano ją i wielokrotnie przesłuchiwano, została brutalnie pobita. Jeszcze w więzieniu chorowała, po wyjściu przyznano jej pierwszą grupę inwalidzką.
Żadna z nich, nigdy nie otrzymały zadośćuczynienia za krzywdy, których doznały.
Reżyseria: Janusz Stolarski
Muzyka: Sebastian Dembski, Agnieszka Kova Kowalczyk, Krzysztof Wiki Nowikow, Wacław z Szamotuł
Kostiumy: Ewa Tetlak
Scenariusz: Renata Stolarska
Konsultacje choreograficzne: Ewa Wycichowska
Video: Tomasz Jarosz
Światło: Arkadiusz Kuczyński
Dźwięk: Jakub Staśkowiak
Technika: Piotr Najrzał, Przemysław Mosiężny
WYSTĘPUJĄ: Marek Kościółek, Anna Kulik, Weronika Lempe, Katarzyna Leszek, Helena Nowikow, Zofia Nowikow, Mateusz Piorun, Yelizavieta Polishchuk, Zuzanna Popiela, Tomasz Rodak, Patryk Sawicki, Kamil Sosin, Martyna Stankowiak, Antonina Stolarska, Lena Witkowska, Dominik Złotkowski, Piotr Najrzał, Przemysław Mosiężny
Na wiolonczeli: Agnieszka Kova Kowalczyk
Na skrzypcach: Felicja Stolarska
W warstwie audio: Krystyna Pilecka, Julia Sobczyńska, Urszula Stachowiak.
fot. Zdzisław Orłowski / mat. teatru
„Pierwszy strzał”
20 czerwca 2026 r., godz. 22:00 – plac za Prokuraturą Okręgową
Spektakl „Pierwszy strzał” powstał z szacunku dla robotników-ofiar. Z szacunku i całkowitej z nimi solidarności. Ofiar Powstania Poznańskiego – Czerwca 1956 roku, ofiar przedwojennego, drapieżnego kapitalizmu, ofiar współczesnego wyzysku.
Podpisujemy się pod słowami Alberta Camus, które wygłosił po wydarzeniach poznańskich: „(…) Nasze gratulacje z pewnością nie są im potrzebne. Oczekują oni jedynie, by wszędzie tam, gdzie panuje powszechna wolność, ich krzyk odbił się szerokim echem, by inni spostrzegli ich rozpacz, by otwarły się oczy całego świata, by wszyscy poznali i nabrali szacunku dla ich decyzji, mającej na celu położenie kresu tej mistyfikacji, według której poświęcili oni jakoby wolność chcąc dostać chleb. Prawda wygląda tak — i to właśnie miał wyrażać ich krzyk — że nie mieli oni ani chleba, ani wolności, że nie mogą żyć bez jednego ani bez drugiego, że wiedzą tak samo jak my wszyscy — że te dwie rzeczy są nierozdzielne i że niewolnik, każdy człowiek pozbawiony wolności, otrzymuje chleb jedynie wtedy, gdy takie jest życzenie jego pana” (Albert Camus, Poznań, Paryż, lipiec 1956). Słowa te, niestety, są ciągle aktualne.
Zainspirowała nas mowa obrończa adwokata Stanisława Hejmowskiego w procesie dziesięciu. Człowieka, który w obronie robotników postawił na szali swoją karierę, rodzinę i życie. Minęły dziesięciolecia, a podstawowe cywilizacyjne zdobycze: prawo do pracy za sprawiedliwe wynagrodzenie, prawo do godnego życia, prawo do buntu, prawo do wolności dla większości mieszkańców świata ciągle są nieosiągalnym luksusem.
Scenariusz i reżyseria: Janusz Stolarski
Kostiumy: Ewa Tetlak
Scenografia: Tomasz Ryszczyński
Projekcje video: Tomasz Jarosz
Muzyka: Sebastian Dembski
Choreografia akrobacji: Tomasz Rodak
Współtworzenie scenariusza: Renata Stolarska
Światło: Arkadiusz Kuczyński
Dźwięk: Sebastian Dembski, Jakub Staśkowiak
Konsultacje: Jacek Chmaj
Research historyczny: Remigiusz Zygarowicz
Technika: Piotr Najrzał, Przemysław Mosiężny.
WYSTĘPUJĄ: Adam Borowski, Tadeusz Janiszewski, Marcin Kęszycki, Marek Kościółek, Mateusz Piorun, Yelizavieta Polishchuk, Zuzanna Popiela, Tomasz Rodak, Patryk Sawicki, Martyna Stankowiak, Janusz Stolarski, Kamil Sosin, Dominik Złotkowski, w warstwie audio: Ewa Wójciak
„Stukot/ Czerwiec 56″
27 czerwca 2026 r., godz. 22:00 – Zakłady Hipolit Cegielski Poznań
„Scenariusz spektaklu STUKOT/Czerwiec’56 inspirowany jest charakterystycznym odgłosem uderzających o bruk drewniaków (gwar.pozn. okuloków), w jakich dziesiątki tysięcy poznańskich robotników opuszczały w dniu 28 czerwca 1956 r., od świtu począwszy, zakłady pracy, warsztaty rzemieślnicze, fabryki… W różnych wspomnieniach z tamtego dnia ów charakterystyczny motyw jest przywoływany jako zatrważająca melodia spontanicznego gniewu i protestu ludzi, którym przez 10 lat stalinizmu w Polsce odebrano godność i prawo głosu. Kneblując im usta, unieważniając słowa, nie spętano im jednak nóg, które jako pierwsze rozpoczęły protest…
W spektaklu, którego struktura siłą rzeczy staje się manichejska, chcemy zastanowić się nad istotą walki dobra ze złem. Nie tworzymy rekonstrukcji historycznej, ale odwołując się do przesyconych nienachalnym liryzmem, patosem i tragizmem wydarzeń Poznańskiego Czerwca 1956 (scena pierwszych strzałów oddanych przez kobietę z gmachu UB do bezbronnych demonstrantów, rozbrajanie więzienia przy Młyńskiej, wypuszczenia więźniów na ulicę, demonstracji robotnic w fabrycznych kitlach), chcemy zapytać o sens buntu.
Finał spektaklu, w którym przywołujemy obrazy Rewolucji Węgierskiej oraz wiersz Zbigniewa Herberta „Węgrom” (w języku węgierskim)bezpośrednio nawiązuje do wspólnoty doświadczeń społeczeństw węgierskiego i polskiego.
Reżyseria i scenografia: Janusz Stolarski
Kostiumy: Ewa Tetlak
Projekcje video: Tomasz Jarosz
Muzyka: Krzysztof Wiki Nowikow
Choreografia akrobacji: Tomasz Rodak
Scenariusz: Adam Suwart, Renata Stolarska
Światło: Arkadiusz Kuczyński
Dźwięk: Sebastian Dembski, Piotr Wiśniewski
Technika: Piotr Najrzał, Przemysław Mosiężny.
WYSTĘPUJĄ: Adam Borowski, Jagoda Gruszczyńska, Tadeusz Janiszewski, Marcin Kęszycki, Marek Kościółek, Weronika Lempe, Katarzyna Leszek, Helena Nowikow, Zofia Nowikow, Mateusz Piorun, Yelizavieta Polishchuk, Zuzanna Popiela, Tomasz Rodak, Patryk Sawicki, Martyna Stankowiak, Antonina Stolarska, Felicja Stolarska, Janusz Stolarski, Szymon Stolarski, Kamil Sosin, Lena Witkowska, Dominik Złotkowski, Piotr Najrzał, Przemysław Mosiężny.
Śpiew: Magdalena Wilczyńska-Goś,
Na wiolonczeli: Agnieszka Kova Kowalczyk
Wiersz Zbigniewa Herberta “Węgrom” w tłumaczeniu György Gömöri
Organizacja i obsługa Projektu „Wolność. Początek. 70 Rocznica Poznańskiego Czerwca 1956 r.” : Szymon Bojdo, Jagoda Gruszczyńska, Bartosz
Fotograf: Zdzisław Orłowski
Leśniewski, Tomasz Puchalski
Główna księgowa: Anna Trojnara
Dyrektorka Teatru: Renata Stolarska
Tekst do „Przewodnika po Poznaniu 1956-2026” Adam Suwart,
redakcja i skład: Renata Stolarska
zdjęcia: archiwum Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956r.
Ważne informacje:
W pierwszej kolejności na spektakle wpuszczane będą osoby z wejściówkami (do pobrania w Teatrze Ósmego Dnia) i z zaproszeniami.
Na spektakl „Stukot / Czerwiec 56”: wejście na teren zakładów H. Cegielski Poznań wyłącznie po okazaniu dowodu osobistego lub e-dowodu.
Szlak ofiar Poznańskiego Czerwca’56
W miejscach, gdzie zginęły osoby podczas protestów przechodnie będą mogli natknąć się na specjalne instalacje artystyczne autorstwa Tomasza Jarosza i Niny Budzyńskiej, które będą przybliżały historię zamordowanych.
Poznański Czerwiec pozostawił po sobie nie tylko blisko 60 zabitych i setki rannych. Miał także ofiary, których nie obejmują statystyki.
Byli nimi ludzie, którzy przeżyli wydarzenia czerwca 1956 roku, lecz już nigdy nie wrócili do dawnego życia. Skutki tamtych dni nosili w sobie przez kolejne lata, a często przez całe życie.
Wśród nich były trzy poznańskie tramwajarki: Helena Przybyłek, Stanisława Sobańska i Maria Kapturska. Wszystkie ocalały, jednak tragiczne doświadczenia Poznańskiego Czerwca odcisnęły trwałe piętno na ich dalszych losach. Były to dramaty, które dotknęły nie tylko je same, ale również ich najbliższych.
Osoby i miejsca ich upamiętnienia:
· Henryk Błażejak, lat 16 (podcienie przy ulicy Fredry, przy Technikum Kolejowym)
· Zbigniew Janczewski, lat 20, maturzysta (Most Teatralny)
· Jerzy Jankowiak, lat 16, (okolice Bałtyku – wejście do Ronda Kaponiera)
· Henryk Kaszuba, lat 21 (ul.Polna /Jackowskiego)
· Leon Kluj, lat 16 (ul. Bukowska / Wawrzyniaka )
· Franciszek Lipski, lat 53 (okolice kina Rialto)
· Roman Makowski, lat 28 (ul.Słowackiego 22)
· Mikołaj Matwiejczuk, lat 25 (ul.Słowackiego 22)
· Bogdan Nowak, lat 19 (ul.Sienkiewicza/Gajowa)
· Józef Pudys, lat 25 (ul.Zwierzyniecka/Mickiewicza)
· Ireneusz Sikora, lat 16 (ul Jeżycka???)
Przy ul. Kochanowskiego znak graficzny pojawi się pod Komendą Wojewódzką Policji, oraz na rogu ul. Kochanowskiego/ Dąbrowskiego i Kochanowskiego/Poznańska
· Feliks Wojewódzki lat 18 (ul.Kochanowskiego)
· Andrzej Styperek, lat 19 (ul.Kochanowskiego)
· Romek Strzałkowski, lat 13 (ul.Kochanowskiego)
· Henryk Nowicki, lat 15 (ul.Kochanowskiego)
· Walenty Józef Cieślik, lat 20 (ul.Kochanowskiego)
· Kazimierz Dutkiewicz, lat 17 (ul.Kochanowskiego)
· Ryszard Jan Ficek, lat 22 (ul.Kochanowskiego)
· Tadeusz Jan Franke, lat 34 (ul.Kochanowskiego)
· Andrzej Gliński, lat 15 (ul.Kochanowskiego)
· A także: Offierska Ewa Sylwia, lat 10
Do grona takich nieoczywistych ofiar należała także Ewa Ofierska. Mieszkała wraz z rodzicami w bloku przy ulicy Kościuszki. Podczas czerwcowych demonstracji była świadkinią wydarzeń, które dla dziesięcioletniego dziecka musiały być trudne do pojęcia. Sceny oglądane z okien własnego domu głęboko wryły się w jej pamięć.
Niedługo po 28 czerwca rodzinę Ofierskich odwiedzała Anna Strzałkowska, pogrążona w rozpaczy po śmierci syna, trzynastoletniego Romka. Ewa słuchała jej pełnych bólu opowieści i przeżywała je z niezwykłą wrażliwością.
Wkrótce potem wyjechała z matką nad morze. Tam gwałtownie pogorszył się jej stan zdrowia. Zmarła 8 lipca 1956 roku w Słupsku. W dokumentach jako przyczynę śmierci wskazano śpiączkę cukrzycową i martwicę trzustki na tle wstrząsu psychicznego.