Stowarzyszenie Młodych Animatorów Kultury wznawia „Dawno temu w Glutendorfie”. Spektakl będzie grany 19, 20 i 22 czerwca w ramach Malta Festival.
fot. Beata Wencławek
Według tradycyjnego rozumienia archiwum to po prostu repozytorium i kolekcja artefaktów. Jaki obraz przeszłości zachowują, a jaki wymazują? Kto i dlaczego decyduje o tym, które dokumenty zostaną zachowane, a które zniszczone? Krytyczna dyskusja o politycznym wymiarze archiwów przetoczyła się przez naukę i sztukę, prowokując pytania o możliwość przechowania mijającego czasu, wiarygodność świadectw, mechanizmy konstruowania tożsamości własnej i zbiorowej ze szczątkowych śladów przeszłości oraz o to, czego i dlaczego o przeszłości nie wiemy. Refleksja ta dotarła też do teatru, który zaczął intensywnie przyglądać się swojej przeszłości: zapomnianym historiom, postaciom i miejscom, możliwym narracjom alternatywnym, a także dziedzictwu wywierającemu wpływ na obecne myślenie o kształcie i funkcji zarówno spektakli, jak i teatru jako instytucji. Jednocześnie okazało się, że archiwizowanie i praca z materiałem archiwalnym jest performansem: nie odtwarza, ale w konkretnym celu powołuje do życia określoną rzeczywistość (i wiedzę na jej temat), a także oparta jest na scenariuszu uzależnionym od indywidualnej interpretacji i jednostkowych preferencji.
Takie myślenie o performatywności archiwum – które w ramach teoretycznego namysłu nad teatralną pracą z materiałem archiwalnym zaproponowała między innymi Magdalena Rewerenda – było dla nas bardzo inspirujące. Bliskie jest nam przyglądanie się różnym śladom przeszłości – świadectwom materialnym i niematerialnym, sprzecznym wersjom jednego wydarzenia, a także lukom i wymazaniom – które mogą stać się podstawą nowych projektów artystycznych. Jak pisze badaczka, „Archiwum teatru rozumiane jako przestrzeń performatywna nie tylko uruchamia nieoczywiste definicje tego, co może zostać uznane za archiwalny materiał, ale również pozwala na otwarcie [...] drogi kreatywnego użycia”, bo „archiwum performatywne zaciera granice między pamięcią oficjalną a jednostkową, jak również przechowuje […] potencjalną rzeczywistość („czym mogłaby być”).
Postanowiliśmy wykorzystać performatywny potencjał historii przechowywanych w archiwach – instytucjonalnych oraz prywatnych, domowych – i stworzyć spektakl odkrywający nieznane czy zapomniane opowieści lokalne, a zarazem skłaniający do refleksji nad dokumentowaniem i opowiadaniem o przeszłości. Zajrzeliśmy do zakurzonych dokumentów z poznańskich archiwów – zdjęć oraz opisów budynku teatru przy Głównej 38 udostępnionych przez Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków – i na ich podstawie powołaliśmy do życia wehikuł czasu, który pozwolił zrewidować teatralną historię Poznania i przetestować jej alternatywne scenariusze. Pomocne okazały się także archiwa cyfrowe – Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, udostępniająca recenzje i opisy spektakli wystawianych w główieńskim teatrze ludowym.
fot. Beata Wencławek
„Dawno temu w Glutendorfie” odtwarza ideę teatru działającego na początku XX wieku na Głównej. Teatr służył rozrywce, był miejscem spotkań stowarzyszeń i organizacji, przestrzenią wspólną, żywą i przede wszystkim własną. Tworzony przez i dla mieszkańców. To oni uczestniczyli w przygotowaniu i prezentacji spektakli oraz decydowali o ich treści i formie. Ponad sto lat później gest wspólnego i ochotniczego tworzenia teatru zostaje powtórzony, wskrzeszając lokalną historię i pokazując, jak istotne na poziomie lokalnym jest czytanie archiwów poza dominującymi narracjami, w poprzek utartych szlaków i w głąb białych plam – bo „punktem odniesienia jest dla archiwum performatywnego zawsze raczej to, czego (już) nie ma, a nie to, co zostało”.
Nie ma już budynku, w którym mieściła się sala teatralna przy Głównej. Lata zaniedbań prywatnego właściciela, na którym (zgodnie z art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) spoczywa obowiązek zabezpieczenia i utrzymania zabytku w jak najlepszym stanie, doprowadziły do decyzji o rozbiórce sali teatralnej. Ale czy – parafrazując bohaterkę spektaklu – kiedy nie ma już cegieł, ścian i stropów, to oznacza, że historia teatru się skończyła? Naszym spektaklem pokazujemy, że życie zarówno archiwalnych dokumentów, jak i teatru nie polega na ich statyczności czy strzeżonej niezmienności, ale na ponownym ożywieniu, rekontekstualizacji i palimpsestowej strukturze, w której nakładają się na siebie kolejne warstwy. Korzystając z performatywnych właściwości archiwaliów, zacieramy granicę między pracą badawczą, śledztwem a sztuką. Dajemy nowe życie starej i widmowej poznańskiej scenie, uzupełniamy lukę w pamięci o niej, dopisujemy kolejny rozdział w jej historii i poszerzamy jej archiwum. Z widmowej przeszłości wyczarowujemy alternatywną rzeczywistość – zarazem lokalną, swojską i magiczną – w której przewodnikami są duchy przeszłości i ikony czasów współczesnych. Jedziesz z nami?
Zespół Teatru Ludowego na Głównej
____
Spektakl „Dawno temu w Glutendorfie” będzie grany 15 i 19 czerwca oraz 20 i 22 czerwca w ramach Malta Festival. Bezpłatne wejściówki na spektakle grane w ramach Malta Festival będą do odbioru od 19 czerwca w biurze festiwalowym (al. Marcinkowskiego 28).
______
Projekt „Dawno temu w Glutendorfie — realizacja spektakli teatru ludowego oraz działań towarzyszących” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego oraz środków budżetowych miasta Poznania. Wydarzenie jest realizowane pod honorowym patronatem Prezydenta Miasta Poznania oraz Przewodniczącego Rady Miasta Poznania.
