Kino eksperymentalne będzie motywem przewodnim odbywającego się w Płocku od 16 do 18 października tego roku 16. Festiwalu Themersonów. W ramach cyklu wydarzeń, oprócz filmowych projekcji, zaplanowano także panel dyskusyjny oraz warsztaty tematyczne.
fot. mat. teatru
Płock to rodzinne miasto Stefana Themersona (1910-1988), awangardowego prozaika, twórcy teorii poezji semantycznej oraz fotografii i filmów eksperymentalnych. Jego żoną była Franciszka (1907-1988), malarka, autorka rysunków i grafik oraz ilustratorka i scenografka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Jak zapowiada Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki (POKIS) im. Themersonów, który tradycyjnie jest głównym organizatorem festiwalu nawiązującego do twórczości obojga artystów, w tym roku wydarzenie skupi się w szczególny sposób na kinie eksperymentalnym, które zajmowało wyjątkowe miejsce w twórczości Franciszki i Stefana. „Ich filmy pokażemy w kontekście awangardy europejskiej, a projekcjom towarzyszyć będą komentarze specjalistów” - podkreśliła placówka w festiwalowym anonsie.
Festiwal Themersonów, który potrwa od 16 do 18 października, zainaugurują projekcje filmów obojga artystów - „Przygoda człowieka poczciwego” z 1937 r. oraz „The Eye & The Ear - Oko i ucho” z 1945 r. Po zakończeniu seansów odbędą się warsztaty „Okiem i uchem - uważne patrzenie i uważne słuchanie” z Klarą Kopcińską, animatorką kultury, reżyserką i jednocześnie znawczynią oraz popularyzatorką twórczości Themersonów.
W programie drugiego festiwalowego dnia, 17 października, znalazł się z kolei panel dyskusyjny „Film jako eksperyment - awangarda w kinie europejskim”, w którym udział wezmą: Małgorzata Sady - tłumaczka, badaczka sztuki i kuratorka, od lat propagująca twórczość Themersonów, a także Volha Bandarenko - animatorka kultury, związana z projektami filmowymi i edukacyjnymi, także kina artystycznego oraz Piotr Jędruszczak - filmoznawca i popularyzator kina eksperymentalnego, zajmujący się analizą obrazu i form nielinearnej narracji.
- Volha Bandarenko i Piotr Jędruszczak to wyjątkowi goście naszego festiwalu, ponieważ tworzyli cyfrowe rekonstrukcje filmowych produkcji Stefana i Franciszki Themersonów, w tym filmu „Europa”, odnalezionego po 88 latach, który pokazywaliśmy w 2022 r. - powiedziała PAP Iwona Markiewicz z POKiS. Jak dodała, Bandarenko i Jędruszczak pracują obecnie nad filmem „Spięcie”, który będzie nawiązywał do zaginionego filmu Themersonów „Zwarcie” z 1935 r. - Mamy nadzieję, że uda się nam pokazać „Spięcie” w przyszłym roku - zaznaczyła Markiewicz.
Jak podkreśliła, również wyjątkowym i zarazem najbardziej oczekiwanym gościem tegorocznej odsłony festiwalu będzie 92-letnia Jasia Reichardt, mieszkająca w Wlk. Brytanii spadkobierczyni spuścizny Themersonów, siostrzenica Franciszki, historyk i krytyk sztuki. - Będziemy gościć Jasię przez wszystkie trzy festiwalowe dni - zapowiedziała Markiewicz.
W ramach obecnej edycji Festiwalu Themersonów odbędzie się projekcja filmu „Sanatorium pod Klepsydrą według Braci Quay” z 2024 r., na podstawie prozy Brunona Schulza, którego autorami są Stephen i Timothy Quay z USA, twórcy filmowych animacji i scenografii, również teatralnych. Seans poprzedzi prelekcja Małgorzaty Sady. Wydarzeniem będzie też spektakl „The Table Around Cage” interdyscyplinarnego Teatru Karbido z Wrocławia, który łączy awangardowe formy sceniczne, performance i muzykę.
W festiwalowym programie przygotowano także warsztaty literackie, plastyczne i graficzne oraz koncerty - zespołu Javva, łączącego elementy rocka, transu i improwizacji oraz grupy BRK w brzmieniu rap, reggae i funk, której występ 18 października, jak zapowiadają organizatorzy, „domknie festiwal energią muzycznej różnorodności”.
Stefan Themerson po ukończeniu gimnazjum w Płocku, studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie architekturę na Politechnice Warszawskiej. W 1927 r. zajął się eksperymentami z fotografią i filmem, które rozwijał w latach 30. XX wieku. Powstały wtedy m.in. filmy „Apteka”, „Europa” i „Przygoda człowieka poczciwego”. W 1938 r. wraz z żoną Franciszką, której matka również wychowywała się w Płocku, Stefan wyjechał do Francji, gdzie w 1940 r. wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Od 1942 r., będąc w Wlk. Brytanii, współpracował z Ministerstwem Informacji i Dokumentacji RP w Londynie.
W 1948 r. Themersonowie otworzyli londyńską oficynę wydawniczą Gaberbochus Press, którą prowadzili do 1979 r. W latach 1957-1959 organizowali tam otwarte spotkania w formule common room, czyli dyskusji i wymiany poglądów artystów oraz naukowców. Stefan jest autorem powieści, opowiadań i esejów. Do wielu jego utworów ilustracje tworzyła Franciszka, która była także autorką scenografii i kostiumów do sztuk teatralnych.
Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki, organizator dorocznego Festiwalu Themersonów, od 2019 r. nosi imię obojga artystów. W listopadzie 2021 r. do stałych ekspozycji Muzeum Mazowieckiego w Płocku włączono Galerię Themersonów, na którą składają się m.in. obrazy, rysunki, fotogramy, fotografie, fragmenty filmów oraz przedmioty, które służyły obojgu artystom do pracy, a także związane z ich życiem osobistym.