Zapach mokrej ziemi, jeziornej wilgoci, dojrzałych mirabelek, a obok nich aromat kebabu. Z takich pozornie codziennych skojarzeń twórcy spektaklu „Olsztyn. Instrukcja obsługi” budują dokumentalny portret miasta. Premiera przedstawienia w reżyserii Weroniki Zajkowskiej i Markusa Falka odbędzie się 9 października na Scenie Kameralnej Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie.
fot. mat. teatru
Punktem wyjścia dla spektaklu były rozmowy z mieszkańcami Olsztyna. Twórczynie pytały ich m.in. o miejsca, wspomnienia i historie związane z miastem, a także o to, co sprawia, że można powiedzieć „jesteśmy stąd”. Jednym z narzędzi pracy stał się zapach – zmysł szczególnie mocno związany z pamięcią, choć stosunkowo rzadko wykorzystywany w teatrze jako element narracji.
Za warstwę zapachową spektaklu odpowiada Linda Ponińska, artystka i perfumiarka. W czasie pracy nad przedstawieniem badała skojarzenia mieszkańców z Olsztynem i komponowała zapachowe tropy związane z ich opowieściami. Jednym z powracających motywów okazały się mirabelki. Ważnym odkryciem była również geosmina – substancja wytwarzana przez bakterie glebowe, której charakterystyczny zapach kojarzymy z ziemią po deszczu.
„Olsztyn. Instrukcja obsługi” powstaje z perspektywy osób, które przyjeżdżają do miasta z zewnątrz. Taka perspektywa pozwala zadawać pytania o miejsca i historie, które dla mieszkańców bywają oczywiste albo trudne do ponownego otwarcia. Jednym z tematów, które pojawiły się w trakcie pracy, było Kortowo i historia znajdującego się tam przed wojną szpitala psychiatrycznego, a także wydarzenia ze stycznia 1945 roku.
Twórcy spektaklu przyglądają się jednak nie tylko historii miasta, lecz także samemu procesowi jej opowiadania. Pytają o granice między pamięcią a wyobrażeniem, o prawo do opowiadania cudzych historii oraz o to, co dzieje się, kiedy ktoś z zewnątrz próbuje nazwać doświadczenia innych. Ważnym wątkiem staje się również tożsamość – pytanie o moment, w którym można przestać mówić „nie jesteśmy stąd”, a zacząć mówić „jesteśmy stąd”.
W przedstawieniu pojawia się także gra z teatralnym zaufaniem widza. Twórcy sprawdzają, jak łatwo można uwierzyć sytuacji przedstawianej na scenie i gdzie przebiega granica między dokumentem, fikcją a świadomie konstruowaną opowieścią. Publiczność zostaje zaproszona nie tylko do śledzenia historii, lecz także do obserwowania własnych reakcji i próby odpowiedzi na pytanie, co właściwie uznajemy za prawdę.
Spektakl jest efektem międzynarodowej współpracy artystycznej. W pracach nad projektem uczestniczyli m.in. twórcy związani z Olsztynem oraz artyści z Berlina. Filmowy i teatralny sposób opowiadania przenikają się tu z dokumentacją spotkań, pracą z pamięcią mieszkańców oraz materialnym i zmysłowym doświadczeniem miasta.
Za tekst odpowiadają Karolina Szczypek, Weronika Zajkowska i Claire Dernbinski, za dramaturgię – Karolina Szczypek, scenografię przygotowała Liza Kachanivska, kostiumy – Aleksandra Meller, muzykę – Michał Smajdor, a konsultacje choreograficzne – Magdalena Kawecka. Kreacją obrazów z makiety zajmują się Maciej Cymorek i Markus Falk, a autorkami zdjęć są Agata Zielińska i Marlene Weiss.
Premiera „Olsztyna. Instrukcji obsługi” odbędzie się 9 października 2026 roku o godz. 19:00 na Scenie Kameralnej. Kolejne przedstawienia zaplanowano na 10, 11, 28 i 29 października oraz 19, 20 i 22 grudnia.
OLSZTYN. INSTRUKCJA OBSŁUGI
w reżyserii Weroniki Zajkowskiej i Markusa Falka
Scena Kameralna
PREMIERA: 9 października 2026 r., godz. 19:00,
KOLEJNE SPEKTAKLE: 10, 11, 28, 29 października oraz 19, 20, 22 grudnia 2026 r.
