3 czerwca w Wileńskim Teatrze Starym odbędzie się ostatnia premiera sezonu – spektakl na podstawie sztuki węgierskiej dramatopisarki Katy Wéber pt. „Cząstki kobiety”. Spektakl w reżyserii Uršulė Bartoševičiūtė opowiada historię młodej pary oczekującej narodzin pierwszego dziecka – to rodzinna tragedia rozgrywająca się we współczesności, poruszający obraz życia współczesnej kobiety walczącej o prawo do własnego ciała i codzienności. „Cząstki kobiety” to pierwszy profesjonalny spektakl w języku polskim (pokazywany z litewskimi napisami) w państwowym teatrze litewskim od okresu międzywojennego.
fot. Telman Ragimov
Pod lupą – świat kobiety i rodziny
Spektakl reżyserki Uršulė Bartoševičiūtė oparty na sztuce węgierskiej dramatopisarki Katy Wéber pt. „Cząstki kobiety” to opowieść o młodej parze oczekującej pierwszego dziecka. Rodzinna tragedia, której akcja toczy się we współczesnych realiach i która oparta jest na sile i determinacji kobiecych postaci. Życie rodzinne, wspólna codzienność zostają pokazane niczym przez obiektyw aparatu – wyostrzając i ujawniając problemy dzisiejszego społeczeństwa, wewnętrzne konflikty i napięcia. Fakt, że sztuka została napisana w Węgrzech, a po raz pierwszy wystawiona w Polsce, nie jest przypadkiem – analizuje ona charakterystyczną dla Europy Wschodniej codzienną, utajoną ksenofobię, homofobię oraz seksizm.
30-letnia bohaterka sztuki, Maja, zmaga się z osobistą tragedią. Pragnąc powrócić do życia, nieuchronnie musi zakwestionować dotychczasowe wybory i od nowa zbudować swój świat oraz relacje.
Prawo kobiety do własnego ciała
„Cząstki kobiety” to poruszający obraz współczesnej kobiety walczącej o prawo do własnego ciała i codzienności.
Reżyserka U. Bartoševičiūtė mówi: „Sztuka „Cząstki kobiety” przede wszystkim opowiada o prawie kobiety do własnego ciała, o prawie wyboru, co z nim zrobić. Patrzę na Maję, główną bohaterkę sztuki, i widzę w niej każdą kobietę, która zmierzyła się ze stratą, żałobą, cierpieniem, wątpliwościami, próbującą odzyskać zdrowie fizyczne i emocjonalne oraz równowagę. Otoczenie Mai, jej rodzina przypomina sępy czekające na błąd, nieprawidłowy krok czy decyzję tej kobiety. Wyraźna jest także sztafeta cierpienia – nienawiść i rywalizacja zrodzone w jednym pokoleniu mnożą się i przekazywane są kolejnym.”
Jak mówi główna bohaterka, Maja: „To jest moje ciało. To jest moje ciało. To jest moja prywatna sprawa. Tego nie będziecie mogli upiększyć, jak otoczenia, okolicy”.
Kto zmyje winę?
Rodzina wielojęzyczna – w sztuce uwypuklone są kulturowe stereotypy takich rodzin, problemy i brak porozumienia wynikający z różnic kulturowych tradycji oraz tożsamości. Podkreśla to także rozłam między wolnomyślnością a tradycjami religijnymi. Pojawia się niemal obsesyjna potrzeba znalezienia winnego lub sprawcy, ukarania go i wymierzenia „sprawiedliwości” w imię fikcyjnego „grzechu” lub „zmycia winy”.
Dramaturżka kreśli każdą postać z wielką troską i empatią – nie ocenia ani nie krytykuje, lecz stara się zrozumieć zachodzące zmiany. W spektaklu wykorzystane są środki wyrazu filmowego (wideoartysta – Martynas Norvaišas), intymna narracja oraz realistyczne detale, które przykują uwagę widza.
Siła empatii. Dzieło z szerokim uznaniem krytyki
Sztukę „Cząstki kobiety” dramaturżka Kata Wéber napisała w 2018 roku. we współpracy z węgierskim reżyserem Kornélem Mundruczó. Sztuka została po raz pierwszy wystawiona w Polsce w teatrze TR Warszawa i zdobyła sukces oraz uznanie. Spektakl był pokazywany na najsłynniejszych scenach świata i festiwalach teatralnych (Festival d’Avignon, Athens & Epidaurus Festival, Divine Comedy Festival, Sirenos i innych).
W 2019 roku dzieło to zdobyło Grand Prix jako najlepszy spektakl roku na festiwalu Boska Komedia w Krakowie. W 2020 roku dzięki staraniom K. Wéber i K. Mundruczó sztuka została zaadaptowana na film “Pieces of a Woman“(Netflix), w którym główną rolę zagrała aktorka Vanessa Kirby.
fot. Telman Ragimov
Reżyser Kornél Mundruczó mówi: „Kata Wéber jest wspaniałą pisarką. Jej historie często prowokują, ale zawsze pełne są empatii. To połączenie jest niezwykle rzadkie. Zazwyczaj dzieła tworzone są wyłącznie dla prowokacji albo empatia w nich jest nieszczera”.
Wéber – dramaturżka i autorka scenariuszy, studiowała na Uniwersytecie Teatralnym i Filmowym w Budapeszcie. Napisała dramaty „Demencja”, „Światło życia”, „Siedem grzechów głównych / Ojczyzna” (na podstawie B. Brechta), libretto do opery „Voyage vers l’Espoir” i inne.
Uršulė Bartoševičiūtė: „Zależy mi również na tym, by odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób czas wciąż na nas wpływa”.
Uršulė Bartoševičiūtė (Barto) – jedna z najciekawszych reżyserek młodego pokolenia, tworząca spektakle zarówno w litewskich, jak i zagranicznych teatrach. W 2021 roku została uhonorowana Nagrodą Młodego Artysty. Jej spektakl „Makbet” w 2023 roku był nominowany w pięciu kategoriach Islandzkich Nagród Teatralnych, a „Anatomia samobójstwa” (Litewski Narodowy Teatr Dramatyczny, 2024) otrzymał nominacje do Złotych Krzyży Sceny w kategoriach: najlepsza reżyseria, drugoplanowa rola kobieca i scenografia.
W twórczości reżyserkę interesuje problematyka czasu oraz sposoby analizowania relacji międzypokoleniowych i przekształcających się traum. Dąży do reinterpretacji skostniałego sposobu przedstawiania określonych postaci, wydarzeń i zjawisk – oraz emocji, które wraz z upływem czasu ulegają przemianom. Zadaje pytania: jak historycznie przedstawiamy kobiety na scenie, jak trafniej inscenizować klasyczne teksty, jaką dynamikę preferujemy oglądać na scenie i w salach prób? Interesuje ją również, w jaki sposób czas oddziałuje na nas poza oczywistym wymiarem fizycznym i ideologicznym – tym, który popycha nas ku starzeniu się i stopniowemu popadaniu w staromodność.
Pierwszy profesjonalny spektakl w języku polskim
„Cząstki kobiety” to pierwszy profesjonalny spektakl w języku polskim w państwowym teatrze na Litwie od czasów międzywojennych. Decyzja o realizacji przedstawienia w języku polskim jest świadomym dążeniem do zaangażowania polskojęzycznej społeczności w procesy teatru profesjonalnego oraz wzmocnienia litewsko-polskich więzi kulturowych.
Uršulė Bartoševičiūtė: „Bardzo zależy mi na tym, aby po tak długim czasie pierwszy polskojęzyczny spektakl w teatrze państwowym nie był zwykłą, łatwą do strawienia komedią pomyłek. Chcę budować relacje z polską społecznością na Litwie, pracując nad wysokiej klasy, współczesną europejską dramaturgią i poruszając polaryzujące tematy. Wierzę w Wileński Teatr Stary jako instytucję wielojęzyczną, gdzie ta umiejętność jest atutem wyróżniającym teatr spośród innych.”
Reżyserka wyznała, że jej serce śpiewa, gdy podczas prób w sali słyszy języki polski, rosyjski, litewski i angielski – to dla niej powrót do dziecięcego Wilna.
Twórcy:
Reżyserka – Uršulė Bartoševičiūtė, kostiumograf – Dainius Bendikas, choreografka – Oksana Griaznova, reżyser wideo – Martynas Norvaišas, scenografka – Rūta Venskutė, kompozytorka – Rita Mačiliūnaitė, reżyser światła – Julius Kuršys, asystentka reżysera – Gelena Ivaškevič.
W spektaklu grają:
Gabrielė Andruškevič, Oskar Wyganowski, Anżela Bizunovič / Jelena Bogdanovič, Justina Stankevič, Artur Svorobovič / Maksim Tuchvatulin, Jevgenija Gladij, Aleksandra Metalnikova.
Więcej o spektaklu: https://vsteatras.lt/spektakliai/moters-dalys
Wileński Teatr Stary
Ul. J. Basanavičiaus 13,
LT-03108 Wilno, Litwa
