17 października 2026 roku minie dokładnie osiemdziesiąt lat od powstania Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie (AST). Uczelnia, powołana z inicjatywy Juliusza Osterwy, przez dziesięciolecia znana była jako Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna im. Ludwika Solskiego. Od początku działalności kształci ona artystki i artystów, których dorobek na trwałe wpisał się w historię polskiego teatru i kina. Na obszernej liście absolwentek i absolwentów krakowskiej akademii znajduje się kilka tysięcy nazwisk aktorek, aktorów, reżyserek i reżyserów doskonale znanych publiczności w kraju i poza jego granicami.
fot. mat. organizatora
Scena pokoleń
Jubileusz będzie spotkaniem kilku pokoleń, różnych doświadczeń i artystycznych języków. Sercem obchodów stanie się widowisko inspirowane poematem Juliana Tuwima „Kwiaty polskie”, a dopełnieniem – uroczysty Zjazd Absolwentów. Patronat nad wydarzeniem objęli: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marta Cienkowska oraz Wojewoda Małopolski Jan Klęczar.
Osiemdziesiąt lat uczelni można opisać za pomocą dat, nazwisk i przedstawień. To święto nie będzie jednak kroniką kolejnych dekad, lecz próbą uchwycenia tego, czego nie przechowują oficjalne dokumenty: pamięci wspólnej pracy, śladów spotkań oraz więzi trwających długo po ukończeniu studiów.
Na jubileuszowej scenie spotkają się wybitne absolwentki i absolwenci Akademii. Udział w wydarzeniu potwierdzili: Teresa Budzisz- Krzyżanowska, Anna Polony, Grażyna Barszczewska, Magdalena Cielecka, Dorota Segda, Jacek Romanowski, Andrzej Grabowski, Anna Seniuk, Tomasz Kot, Anna Cieślak, Tomasz Schuchardt, Maciej Musiał, Bartosz Gelner, Maciej Stuhr, Sonia Bohosiewicz, Michał Sikorski i… inni.
Pamięć, język, odpowiedzialność
„Kwiaty polskie” to zapis tęsknoty za utraconym światem i głęboka refleksja nad językiem, wspólnotą oraz powinnościami artysty. Pisany na emigracji poemat wyrasta z doświadczenia oddalenia, lecz prowadzi ku temu, co wspólne – ku pytaniu o prawdę, która może ocaleć jedynie w słowie. W centrum utworu znajduje się niepokój o sens języka – o jego podatność na zniekształcenie, nadużycie i ideologiczne zawłaszczenie.
„Niech prawo zawsze prawo znaczy | A sprawiedliwość – sprawiedliwość” – pisze Tuwim. Tych wersów nie trzeba na siłę uwspółcześniać. Ich aktualność zawiera się w pytaniu, czy słowa nadal znaczą to, co powinny znaczyć.Teatr, podobnie jak poezja, jest przestrzenią odpowiedzialności za słowo – mówi dr hab. Grzegorz Mielczarek, rektor AST i autor inscenizacji jubileuszowego widowiska. Od osiemdziesięciu lat Akademia kształci artystów świadomych, że sztuka nie zawsze przynosi odpowiedzi, lecz powinna zachować odwagę stawiania pytań.
Kształcenie artystyczne nie ogranicza się do przekazywania warsztatu. Jest również nauką precyzji, uważności i odpowiedzialności za podejmowane wybory oraz za sposób, w jaki ze sceny opowiada się o człowieku i świecie – podkreśla rektor Uczelni.
„Kwiaty polskie” to także poemat pamięci. Tuwim ocala w nim ludzi, miejsca i głosy, które go ukształtowały. Jubileusz Akademii wyrasta z podobnej potrzeby – powrotu do tych, którzy przez osiemdziesiąt lat współtworzyli jej historię. Nie po to jednak, by zatrzymać przeszłość, lecz by przekazać dalej to, co najcenniejsze.
Akademia dzisiaj
Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie jest publiczną uczelnią artystyczną działającą w trzech miastach. W Krakowie tworzą ją Wydział Aktorski oraz Wydział Reżyserii i Dramaturgii, we Wrocławiu – Wydział Aktorski i Wydział Lalkarski, w Bytomiu – Wydział Teatru Tańca. Na pięciu wydziałach kształci się około 500 studentek i studentów.
Na scenach Teatru AST powstają przedstawienia dyplomowe, warsztatowe i egzaminacyjne: spektakle, które zdobywają uznanie na krajowych i międzynarodowych festiwalach i przeglądach. Akademia organizuje krakowskie Forum Młodej Reżyserii, wrocławskie Międzynarodowe Spotkania Szkół Lalkarskich „Metaformy” i konferencję performatywną „Lalka Nova”. Rozwija również współpracę z uczelniami i teatrami w Europie i poza nią - tworząc przestrzeń wymiany doświadczeń, idei i praktyk artystycznych.
Pod hasłem „AST Obecna” Akademia realizuje projekty poświęcone roli sztuki w przeciwdziałaniu wykluczeniu kulturowemu. Teatr jest w nich rozumiany jako praktyka obecności: przestrzeń relacji i wspólnego doświadczenia. Idea ta przekłada się także na działania zwiększające dostępność spektakli dla osób ze szczególnymi potrzebami.
Jubileusz Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie będzie okazją, by pokazać to, co decyduje o ciągłości szkoły artystycznej: nie trwanie jednej metody czy estetyki, lecz żywą wymianę pomiędzy doświadczeniem a poszukiwaniem. Dziedzictwo Akademii nie jest bowiem zbiorem wzorów przeznaczonych do odtworzenia lecz materiałem pracy – rozwijanym, przekształcanym, poddawanym próbie i odczytywanym na nowo.
Wydarzenie odbędzie się 17 października 2026 roku w Krakowie. Wstęp dla zaproszonych gości.
