„Potop” Michała Siegoczyńskiego w reż. autora w Teatrze Telewizji. Pisze Krzysztof Krzak na swoim blogu „KK – Krzak Kulturalny”.
fot. Arsen Petrovych/TVP
Wyobrażam sobie, jakie zaskoczenie bliskie szoku przeżyli ci, którzy zasiedli w poniedziałkowy wieczór (4 maja 2026 r.) przed ekranami telewizorów, bądź innych przekaźników, by obejrzeć w Teatrze Telewizji „Potop”, sceniczną wersję kultowej powieści Henryka Sienkiewicza, a zobaczyli coś, co jest absolutnie luźną adaptacją dzieła noblisty utrzymaną w kampowej stylistyce, mieszającą czasy i przestrzenie.
Michał Siegoczyński, który scenariusz „Potopu” napisał i przedstawienie wyreżyserował w Teatrze Wybrzeże (premiera odbyła się w marcu ubiegłego roku) znany jest ze swego swobodnego, popkulturowego podejścia do utrwalonych przez lata symboli literacko – kulturowych, co pokazał już wielokrotnie, wystawiając choćby takie autorskie spektakle, jak „Noce i dnie, czyli między życiem a śmiercią”, „Romeo i Julia is not dead” czy „Titanic”. W tej samej konwencji utrzymany jest „Potop” w telewizyjnej wersji skrócony o mniej więcej jedną trzecią w stosunku do teatralnego pierwowzoru.
Scenariusz wykorzystuje podstawowe wątki powieści Sienkiewicza, ale w sposób pastiszowy wzbogaca je o współczesne konteksty patriotyzmu, odwagi, honoru. Siegoczyński udowadnia swoim „Potopem”, że mądrze bawić się polskimi mitami, ikonami naszej historii, kultury i popkultury. A przecież jego spektakl przez tę lekką, dowcipną formę mówi o nas, współczesnych więcej i prawdziwiej niż realizowane w nadęty bogoojczyźniany sposób patetyczne widowiska. Czyż nie boleśnie prawdziwie brzmią słowa króla szwedzkiego o tym, że Polaków łatwo można jeszcze bardziej skłócić? Albo dane z sondażu przeprowadzonego wśród młodych na temat ich zachowania w przypadku wybuchu w Polsce wojny, w którym większość badanych stwierdziła, iż ojczyznę by opuściła? W tej grupie jest także „współczesny” Kmicic. Oczywiście, „nawrócony” Kmicic powie, że jego dom nazywa się Polska i nie jest na sprzedaż.
Drugim istotnym źródłem inspiracji dla twórcy spektaklu jest film Jerzego Hoffmana „Potop”. Na scenie pojawia się sam reżyser (Robert Ninkiewicz)i Daniel Olbrychski (Piotr Witkowski, grający też – zresztą znakomicie - rolę Kmicica). Przypomniane zostaje ogólnonarodowa dyskusja na temat obsady roli bohatera zbiorowej wyobraźni, która swego czasu przetoczyła się przez Polskę. Na scenie rozegrano też kultowe sceny z filmu Hoffmana, w tym pojedynek Kmicica z Michałem Wołodyjowskim (Michał Jaros). Z przymrużeniem oka autor spektaklu traktuje też naszych pozytywistycznych pisarzy: Konopnicka (Dorota Androsz) uczy Oleńkę (bardzo dobra rola Katarzyny Borkowskiej), Orzeszkowa (Anna Kociarz) zachwala swoje „Nad Niemnem”, a Henryk Sienkiewicz (znów Michał Jaros) traktuje swojego Nobla jako formę reparacji od Szwedów za wojnę z lat 1655- 1660.
Tempo spektaklu jest zawrotne, godne filmu akcji, co w dużej mierze ułatwia wykorzystywana bez skrupułów scena obrotowa i pomysłowo skonstruowana ścieżka dźwiękowa, jakże różnorodna: od menueta Boccheriniego, „Roty”, muzyki z „Janosika”, przez pieśń religijno – pielgrzymkową „Jezus , najwyższe imię” , „I will always love you” Whitney Houston, „Pamiętasz, była jesień” Sławy Przybylskiej po „Kolorowe sny” boysbandu Just 5. Kompani Kmicica bawią się w rytm mocnego techno, a niewiasty tańczą kankana. Klasyczna polska chata zbudowana na scenie przez Justynę Elminowską rozbrzmiewa świetnym wokalem m.in. Janka Napieralskiego (książę Bogusław i Janosik). I językiem składniowo do złudzenia przypominającym sposób wyrażania się bohaterów filmów Marka Koterskiego. Aktorsko wyróżniają się ponadto: Grzegorz Gzyl jako Hetman i Zagłoba, Jakub Nosiadek (Roch Kowalski i oficer Kmicica) oraz Monika Chomicka – Szymaniak jako Ciotuchna.
W facebookowym komentarzu po spektaklu jedna z widzek napisała, że to przedstawienie to: „inteligentnie przezabawny dialog ze współczesnością”. Nie ująłbym tego lepiej.
Spektakl do obejrzenia na https://vod.tvp.pl/teatr-telewizji,202/potop,2959154
