„Coś poszło nie tak” Henry'ego Lewisa, Jonathana Sayera i Henry'ego Shieldsa w reż. Anety Groszyńskiej-Kąckiej w Teatrze Komedia w Warszawie. Pisze Wiesław Kowalski.
fot. Marek Zimakiewicz
Jeśli teatr ma być sztuką wywoływania emocji, to „Coś poszło nie tak” w Teatrze Komedia osiąga w tej dziedzinie absolutne mistrzostwo. Rzadko bowiem zdarza się przedstawienie, które od początku do końca tak skutecznie odbiera widzom powagę, kontrolę nad oddechem i zdolność powstrzymywania śmiechu. Byłem na premierze i mogę powiedzieć jedno: warszawskie sceny mają nowego komediowego faworyta. To bez wątpienia najzabawniejszy spektakl, jaki obecnie można zobaczyć w stolicy.
Paradoks tego przedstawienia polega na tym, że opowiada o teatralnej katastrofie, a samo jest triumfem teatralnej precyzji. Oto oglądamy zespół, który postanawia wystawić klasyczny kryminał. Ambicje są wielkie, możliwości – jak się okazuje – nieco mniejsze, a rzeczywistość sceniczna szybko wymyka się spod kontroli. Kolejne niefortunne zdarzenia uruchamiają lawinę następnych, sytuacje przekraczają granice prawdopodobieństwa, a próby ratowania przedstawienia stają się źródłem jeszcze większych nieszczęść. I właśnie wtedy zaczyna się prawdziwe święto komedii.
To, co na poziomie fabularnym jest pasmem niepowodzeń, na poziomie teatralnym okazuje się imponującą konstrukcją. Każdy element tej scenicznej katastrofy został precyzyjnie zaplanowany, choć widz ma wrażenie, że wszystko wymknęło się spod kontroli. Każdy gest, ruch, spojrzenie, zawahanie i najmniejsza sceniczna katastrofa mają swoje miejsce w precyzyjnie skonstruowanej partyturze komicznej. Reżyseria Anety Groszyńskiej-Kąckiej zasługuje na szczególne uznanie. Utrzymanie takiego tempa, zsynchronizowanie licznych zdarzeń i doprowadzenie scenicznego chaosu do poziomu niemal matematycznej dokładności to zadanie wymagające niezwykłej dyscypliny. Reżyserka udowadnia, że kontrolowany nieład jest jedną z najtrudniejszych form teatralnego porządku.
Największą siłą spektaklu pozostaje jednak aktorstwo. Bartosz Porczyk, Arkadiusz Brykalski, Jakub Cendrowski, Irena Sierakowska, Mikołaj Woubishet, Bartosz Żukowski i Szymon Roszak tworzą znakomity zespół komediowy. Każdy z wykonawców ma własny rytm, własną temperaturę sceniczną i indywidualny sposób budowania komizmu. Nie ma tu miejsca na przypadkowe efekciarstwo ani na aktorskie popisy oderwane od całości. Przeciwnie – największą przyjemność sprawia obserwowanie, jak poszczególne osobowości sceniczne wzajemnie się napędzają, jak jeden gest prowokuje kolejny, a pozornie drobna pomyłka urasta do rozmiarów komicznej katastrofy.
To aktorstwo wymagające nie tylko doskonałego wyczucia czasu, ale również znakomitej sprawności fizycznej i ogromnej koncentracji. Komedia fizyczna bywa bezlitosna: nie wybacza spóźnionego ruchu, niedokładnego gestu ani najmniejszego zachwiania rytmu. Tutaj wszystko funkcjonuje z zadziwiającą płynnością. Aktorzy potrafią wykorzystać zarówno przestrzeń, jak i własne ciało jako pełnoprawne narzędzia komizmu. Co więcej, zachowują przy tym niezwykle istotną umiejętność: traktują nawet najbardziej absurdalne sytuacje z absolutną powagą. Im bardziej świat przedstawienia traci sens, tym bardziej oni starają się go ocalić. I w tym tkwi jedna z największych komediowych przyjemności tego wieczoru.
Na osobne uznanie zasługuje scenografia Grzegorza Policińskiego, która staje się właściwie dodatkowym bohaterem przedstawienia. Nie jest jedynie tłem wydarzeń, lecz aktywnym uczestnikiem scenicznej intrygi. Przestrzeń żyje, zaskakuje, płata figle i wystawia wykonawców na kolejne próby. To scenograficzny mechanizm, którego funkcjonowanie wymaga nie tylko pomysłowości, ale i niezwykłej precyzji technicznej. Podobnie kostiumy Zuzanny Markiewicz oraz ruch sceniczny Eweliny Adamskiej-Porczyk współtworzą świat, w którym każdy element może stać się początkiem kolejnego komicznego zdarzenia.
Warto przy tym zauważyć, że „Coś poszło nie tak” jest również spektaklem o samym teatrze. O jego ambicjach, przywiązaniu do konwencji, potrzebie perfekcji, ale też o nieprzewidywalności żywego przedstawienia. To inteligentna zabawa teatralnymi mechanizmami, w której publiczność otrzymuje przywilej podglądania scenicznej iluzji od nieco innej strony. Widzimy, jak bardzo teatr zależy od współdziałania ludzi, przestrzeni, techniki i czasu. Wystarczy jeden element, który przestanie funkcjonować zgodnie z planem, by cały misternie przygotowany świat zaczął się chwiać. Oczywiście w tym przypadku owo chwianie się zostało zaplanowane z iście zegarmistrzowską dokładnością.
Jest w tym spektaklu coś niezwykle wyzwalającego. Pozwala na chwilę zapomnieć o codziennej potrzebie kontrolowania rzeczywistości, zachowywania powagi i udawania, że wszystko mamy pod kontrolą. Tutaj kontrola jest tylko pozorem, a katastrofa staje się najwyższą formą rozrywki. Publiczność reaguje spontanicznie, śmiech przechodzi przez widownię falami, a niektóre sytuacje wywołują reakcje tak intensywne, że trudno usłyszeć kolejne kwestie. Co szczególnie cenne, jest to śmiech wynikający nie tylko z pojedynczych gagów, ale również z narastającego napięcia, doskonałego rytmu i znakomitej świadomości komediowej całego zespołu.
W teatrze często mówi się o tym, że śmiech jest jedną z najtrudniejszych reakcji do wywołania. „Coś poszło nie tak” przypomina, że jeszcze trudniej jest utrzymać go przez cały wieczór, nie tracąc przy tym ani tempa, ani pomysłowości. Twórcom i wykonawcom udało się osiągnąć rzecz imponującą: stworzyli przedstawienie, w którym sceniczna katastrofa jest perfekcyjnie zaprojektowanym dziełem sztuki.
Po tej premierze Teatr Komedia ma powody do satysfakcji. To spektakl zrealizowany z ogromną świadomością gatunku, aktorską brawurą i znakomitym wyczuciem publiczności. Nie udaje, że chce zmienić świat. Robi coś znacznie bardziej przydatnego: na ponad dwie godziny pozwala o nim zapomnieć. A w czasach, w których rzeczywistość dostarcza nam wystarczająco wielu powodów do niepokoju, taka teatralna terapia śmiechem jest niemal dobrem publicznym.
Tytuł spektaklu brzmi „Coś poszło nie tak”. Po premierze można jednak z pełnym przekonaniem powiedzieć, że w Teatrze Komedia wszystko poszło dokładnie tak, jak powinno. Z jednym wyjątkiem: publiczność powinna otrzymać ostrzeżenie, że istnieje ryzyko bólu brzucha, łez ze śmiechu i trudności z odzyskaniem powagi jeszcze długo po opuszczeniu teatru.
