14 listopada Sztuka „Szkieletanny” autorstwa Katarzyny Mazur-Lejman zwyciężyła w V edycji Konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza.
To dramat o bólu. O samotności. O cierpieniu, o kontroli, o władzy nad samym sobą, o możliwości decydowania o własnym istnieniu. A właściwie – o stopniowym znikaniu. O dążeniu do niebycia. Do sytuacji, w której ciało przestaje być obecne, przestaje przeszkadzać, przestaje zajmować miejsce w świecie. Dramat odsłania przed nami krajobraz rozpaczy młodego człowieka. Człowieka, który odmawia sobie prawa do życia, do przyjemności i do radości. Który poddaje się skrajnie brutalnej samoocenie.
Nagrodę główną w wysokości 50 000 zł przyznała kapituła konkursowa w składzie: Maja Kleczewska (przewodnicząca), Martyna Wawrzyniak, Remigiusz Brzyk, Jacek Cieślak oraz Paweł Szkotak.
Organizatorem Konkursu jest Teatr im. Tadeusza Różewicza w Gliwicach. Ideą przedsięwzięcia jest wsparcie autorów piszących dla teatru oraz promocję najbardziej wartościowych zjawisk zachodzących we współczesnej dramaturgii polskiej.
Do tegorocznego finału, po dwóch etapach kwalifikacyjnych, zakwalifikowały się trzy utwory. Dwa równorzędne wyróżnienia – po 5 000 zł każde – otrzymali: Daria Sobik za tekst „Na wieczne nieoddanie” oraz Robert Traczyk za utwór „Niech mnie krew pańska zaleje”.
W tym roku po raz pierwszy przyznano również Nagrodę Specjalną Miesięcznika „Dialog”, który objął Konkurs patronatem medialnym. Laureatką została Ewa Szawul za sztukę „Petla” – wybrany przez Redakcję dramat zostanie opublikowany na łamach pisma.
Uroczystą galę poprowadzili Joanna Oparek oraz Tomasz Man.
Podczas wieczoru zaprezentowano czytania performatywne fragmentów wszystkich trzech finałowych sztuk w reżyserii Aliny Moś. Na scenie wystąpili: Alicja Szymkiewicz, Joanna Wawrzyńska, Katarzyna Wysłuche, Maciej Piasny oraz Tomasz Lipiński. O oprawę muzyczną wydarzenia zadbał Sambor Dudziński.
Laudacja dla Pani Katarzyny Mazur-Lejman:
Dekalog głodujących
Jam jest Głód Twój, który Cię wywiódł z ziemi żyznej, z ciała niewoli i powiódł Cię
na pokuszenie.
1. Nie będziesz mi mieć dosytu przede mną.
2. Nie będziesz brać jadła do ust swych nadaremnie.
3. Pamiętaj, aby się na głód godzić.
4. Kłam ciału swemu i smakom swoim.
5. Nie spożywaj.
6. Nie łaknij.
7. Nie traw.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw wadze swojej.
9. Nie pożądaj chleba ze stołu swego.
10. Ani żadnej rzeczy, która na nim jest
Anoreksja – choroba znikania
Anoreksja jest jedną z najbardziej przejmujących form przemocy, jaką człowiek może skierować przeciwko samemu sobie. Nie zaczyna się od głodu. Zaczyna się często od pragnienia kontroli, od potrzeby bycia doskonałą, od przekonania, że ciało jest czymś, co można i trzeba podporządkować własnej woli. Że można je dyscyplinować, poprawiać, zmniejszać, aż wreszcie stanie się wystarczająco dobre, żeby zasłużyć na akceptację.
Ale anoreksja w dramacie „Szkieletanny” nie jest opowieścią o odchudzaniu. Jest opowieścią o cierpieniu, które przybiera postać kontroli. O głodzie, który przestaje być fizycznym doświadczeniem, a staje się językiem, za pomocą którego człowiek próbuje opowiedzieć o swojej samotności, lęku i nienawiści do własnego ciała.
Ciało jest polem walki. Ale jest też ciałem, które chce zniknąć.
Anoreksja często zamyka człowieka w świecie, do którego inni nie mają dostępu. przeciwieństwem anoreksji nie jest przytycie. Jest nim odzyskanie pragnienia życia.
„Szkieletanny” Katarzyny Mazur - Lejman to dramat o bólu. O samotności. O cierpieniu, o kontroli, o władzy nad samym sobą, o możliwości decydowania o własnym istnieniu. A właściwie – o stopniowym znikaniu. O dążeniu do niebycia. Do sytuacji, w której ciało przestaje być obecne, przestaje przeszkadzać, przestaje zajmować miejsce w świecie.
Poznajemy grupę bardzo młodych ludzi, którzy spotykają się na zamkniętym forum internetowym. Miejscu trudno dostępnym dla tych, którzy nie należą do wspólnoty wyznającej dekalog głodu i zasadę zero kalorii. To tam uczestnicy forum zwierzają się, podtrzymują na duchu, zawierają przyjaźnie, budują relacje. Tworzą wspólnotę, która daje im poczucie przynależności, ale jednocześnie zamyka ich w coraz bardziej niebezpiecznym świecie.
Dramat odsłania przed nami krajobraz rozpaczy młodego człowieka. Człowieka, który odmawia sobie prawa do życia, do przyjemności i do radości. Który poddaje się skrajnie brutalnej samoocenie. Któremu wydaje się, że w oczach innych jest nie taki, nieprzystający, niewystarczający. Czuje się brzydki, gruby, niechciany, niekochany. I w odpowiedzi na ten ból podporządkowuję się reżimowi głodu, dyscypliny i kontroli. Reżim, który prowadzi go nieuchronnie ku samozniszczeniu.
To, co w tym tekście szczególnie poruszające, to brak osądu. Autorka nie próbuje wyjaśniać zachowań bohaterów ani sprowadzać cierpienia do prostych diagnoz. Pozwala nam zajrzeć do świata, który zazwyczaj pozostaje ukryty.
Mamy przecież przeczucie, że takie fora istnieją. Że gdzieś, równolegle do naszego codziennego życia, funkcjonują zamknięte wspólnoty głodu. Że istnieje tajemnica, do której dostęp mają tylko wtajemniczeni. Rodzice, rodziny, przyjaciele, rówieśnicy nie wiedzą, co naprawdę dzieje się w głowie młodego człowieka, który każdego dnia prowadzi walkę ze swoim ciałem i z samym sobą.
„Szkieletanny” uchyla przed nami drzwi do tego wszechświata. Nie po to, żebyśmy go ocenili . Przeciwnie – żebyśmy zrozumieli, jak blisko może znajdować się rozpacz, której nie dostrzegamy.
I pozostawia nas z pytaniem: co my na to? Jak możemy zareagować? Jak dotrzeć do kogoś, kto tak głęboko zamknął się w swoim cierpieniu, że głód stał się jego językiem, tożsamością, sposobem istnienia?
Są teksty, które opowiadają historię. Są też takie, które tworzą świat. „Szkieletanny” należy do tych drugich.
To tekst o świecie, w którym człowiek może zostać sprowadzony do nicku, loginu, komentarza, kilku słów wyrzuconych w cyfrową przestrzeń. A jednak za tymi nickami kryje się człowiek. Internet nie jest tutaj ani dekoracją, ani prostym narzędziem komunikacji. Staje się miejscem, w którym rodzi się wspólnota — ale także miejscem wykluczenia, hierarchii i przemocy.
To również tekst o języku. O tym, jak internet zmienił sposób, w jaki mówimy o sobie i o innych. O języku skróconym, poszarpanym, anonimowym, czasem groteskowym, a czasem bardzo szczerym. Nicki użytkowników stają się współczesnymi maskami: Każda z nich jest jednocześnie kreacją i wołaniem o tożsamość.
I dlatego „Szkieletanny” jest tekstem bardzo współczesnym. Bo pod powierzchnią internetu rozpoznajemy coś znacznie starszego: ludzką potrzebę bycia zauważonym, zaakceptowanym, kochanym. Potrzebę przynależności. I strach przed tym, że zostaniemy sami.
„Szkieletanny” przypomina nam, że teatr nie musi odtwarzać rzeczywistości, żeby o niej mówić. Może wejść w jej język. Przejąć jej formę. Zajrzeć tam, gdzie współczesny człowiek naprawdę spędza część swojego życia — do przestrzeni cyfrowej, w której jesteśmy jednocześnie najbardziej widoczni i najbardziej anonimowi.
Pani Katarzyno,
Proszę przyjąć serdeczne gratulacje:
Za odwagę podjęcia tematów nieobecnych w dramacie współczesnym,
Za bezkompromisowość języka,
Za umiejętność odnalezienia tragedii w pozornie lekkich komunikatach,
Za stworzenie świata, w którym śmiech i rozpacz znajdują się niebezpiecznie blisko siebie.
Za tekst, który nie pyta jedynie, kim jesteśmy w internecie, ale przede wszystkim: jak bardzo potrzebujemy, żeby ktoś nas tam zobaczył.
Za tekst o człowieku, który wymyśla sam siebie, ponieważ rzeczywistość okazuje się zbyt trudna do zniesienia. I o tym, że pod każdą maską, nawet najbardziej groteskową, może kryć się potrzeba bliskości.