To prawdziwa sensacja literacka. Zaprezentujemy odnalezione opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza – „Starość”, o którego istnieniu nikt nie wiedział. Choć tekst ma 65 lat, to podnosi nader aktualny temat przemijania w godności i wolności, niezależnie od wieku i woli rodziny, a robi to w przejmujący do granic sposób. Czytanie odbędzie się 10 września o godz. 18 w ramach Prologu Gdańskich Targów Książki.
fot. mat. teatru
Nieznane opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza zostało odnalezione w archiwum Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku. Na rękopis natrafił Robert Papieski, wybitny znawca twórczości Iwaszkiewicza, opiekun muzealnego archiwum literackiego i korespondencyjnego, w jednym z czterech 60-kartkowych zeszytów zawierających notatki pisarza dotyczące zbioru esejów „Gniazdo Łabędzi. Szkice z Danii”. Najpewniej nikt tekstu nie odnalazł wcześniej, sądząc, że zgodnie z opisem zeszyt zawiera jedynie materiały do książki o Danii. Nadto w dzienniku Iwaszkiewicza nie ma śladu wspomnienia o tym utworze.
„W spóźnionej o sześćdziesiąt lat publikacji »Starości« widzę pomyślny układ zdarzeń. Gdyby wyszła drukiem w roku 1961, nie zrobiłaby szczególnego wrażenia, będąc jeszcze jednym utworem Iwaszkiewicza […]; natomiast teraz, w roku 2026, może na sobie skupić całą uwagę sympatyków jego pisarstwa” – pisał na łamach „Twórczości” w nocie edytora Robert Papieski, który będzie gościem czytania performatywnego.
czytanie performatywne | Jerzy Kiszkis
muzyka | Piotr Sutt
rozmowa | Agata Kościelna-Ratowska, Robert Papieski
prowadzenie | Katarzyna Żelazek
tłumaczenie na PJM | Łukasz Lenczewski, Eliza Łosiewicz-Lenczewska ze stowarzyszenia Okno na Świat
W rękopisie opowiadanie „Starość” liczy ok. 10 stron. Iwaszkiewicz napisał je późnym popołudniem 14 lutego 1961 roku w hotelowym pokoju w Toarminie na Sycylii. Do Włoch sprowadziło go posiedzenie Wspólnoty Europejskich Pisarzy. Miał wówczas 67 lat, przed nim było jeszcze 19 kolejnych.
„Starość” jest poruszająca, nie daje czytelnikowi o sobie zapomnieć. Mnoży pytania. Czy dusza człowieka starzeje się tak, jak jego ciało? Na ile starość robi z nas innych ludzi, a na ile innymi widzi nas świat? Czy eutanazja jest wybawieniem, a jeśli tak, to dla kogo? O psie Dżeku też nie sposób zapomnieć, bo boleśnie jego natura istoty zależnej staje się wspólna z losem seniora. Podległość wieku starczego najpierw nakazuje człowiekowi wycofanie się z dotychczasowych ról, a później odbiera prawo do samostanowienia.
Opowiadanie „Starość” miało swój pierwodruk na łamach pisma literackiego „Twórczość” 2 (963)/2026. Warto wiedzieć, że redaktorem naczelnym „Twórczości” w latach 1955–1980 był Jarosław Iwaszkiewicz.
Za udzielenie praw do przeczytania tekstu dziękujemy Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku.
CZYTANIE PERFORMATYWNE
Jerzy Kiszkis | Aktor, przez 37 lat występował na deskach Teatru Wybrzeże w Gdańsku (1966–2003), ma na swoim koncie wiele wybitnych ról, aktywny w czasach opozycji demokratycznej w PRL, internowany w stanie wojennym
MUZYKA
Piotr Sutt | Solista perkusista, kameralista, dyrygent, promotor sztuki perkusyjnej, nauczyciel akademicki, który dokonał wielu nagrań solistycznych i kameralnych klasyki perkusyjnej oraz muzyki najnowszej
GOŚCIE
Agata Kościelna-Ratowska | Dyrektorka Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku, socjolog i muzealnik. Autorka koncepcji merytorycznej wydarzeń kulturalnych, wystaw czasowych oraz Festiwalu „Stawisko – miejsce symbiozy sztuk i kultur”
Robert Papieski | Eseista, tłumacz, edytor i krytyk literacki, wybitny znawca twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, opiekun archiwum literackiego i korespondencyjnego w Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku
Prowadząca
Katarzyna Żelazek | Dziennikarka, redaktorka, animatorka kultury, kuratorka wydarzeń literackich
