Logo
Recenzje

Dom okrutnych lalek

20.11.2026, 12:05 Wersja do druku

„Samosąd” w reż. Jakuba Skrzywanka w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie. Pisze Mateusz Leon Rychlak na swojej stronie.

fot. Igor Lach

Nigdy nie wierz w to, co zobaczysz w teatrze. Według słów Jakuba Skrzywanka w teatrze można wszystko i niemal każdy kolejny spektakl tego reżysera w jakiejś mierze podbudowuje tę tezę. Nie inaczej jest w przypadku spektaklu dyplomowego studentów i studentek krakowskiej AST pt. „Samosąd”, którego scenariusz powstawał z inspiracji sztuką „Dwunastu gniewnych ludzi”, prawdziwymi wydarzeniami i przy współudziale Anieli Płudowskiej, Zuzanny Pytel oraz zespołu aktorskiego.

Nim w ogóle spektakl dotrze do swojego meritum, twórcy fundują nam speedrun przez proces dochodzenia do efektu końcowego, który za chwilę ma ukazać się oczom widzów. Czy to prawdziwy opis, czy tylko dobrze wymyślona bajeczka? Tego nie sposób ocenić, a jednak od problemu z prawami autorskimi przez dramaturgiczne dochodzenie po autotematyczny wątek, wszystko wydaje się być niesłychanie przekonujące. Jednak jedna z bohaterek wypowiada na scenie zdanie: „Nie próbujcie pytać, czy to prawda”. I to jest pierwszy moment, w którym warto coś podać w wątpliwość, a chwil takich było w tym spektaklu dużo więcej.

Mimo to główna część spektaklu, zasadniczo (z drobnymi wyjątkami) skupiona w jednym miejscu i czasie, buduje bardzo przekonującą fasadę. Jedenaścioro nastoletnich bohaterów przeżywa dramat oscylujący wokół tragedii dwóch postaci, które, choć stanowią bezpośredni pretekst do zaistnienia całej sytuacji, ostatecznie nie pojawiają się na scenie. Cała ta paleta charakterów, ugrzecznionych kostiumami przypominającymi szkolne mundurki i odrealnionych makijażem lalek i arlekinów, buduje dynamikę nieustannej presji, ciągłej wątpliwości oraz niezdecydowania.

Z jednej strony aktorzy prezentują postaci bardzo impulsywne i dominujące. Szczególnie wyróżnia się tutaj Julian Załuga, kreujący najbardziej, jak mi się wydaje, agresywny obraz oraz Michalina Brzuska, prezentująca tę dużo bardziej subtelną stronę, jaką może przybierać przemoc, choć oboje w warstwie fabularnej posługują się tymi samymi narzędziami (szantaż, wymuszenie). Klaudia Nowak i Julia Długosiewicz prezentują inny rodzaj dominacji, nie siłowy, ale racjonalistyczny, obudowując swoje postaci aurą dojrzałości.

Z drugiej strony kolejne dwie postaci zdecydowanie odstają od grupy. Po pierwsze Paulina Dyl odpowiadająca za jedną z najbardziej, jakby się wydawało, niefrasobliwych postaci. Ruchliwa jak kulka we flipperze, bierze na siebie ciężar przypominania, że cała sytuacja sceniczna dotyczy tylko nastolatków, co wobec zachowań pozostałych aktorów dosyć szybko może umknąć uwadze. Drugim wyraźnie odmiennym bohaterem jest ten odgrywany przez Bartka Rodzonia, przechylając szalę w drugą stronę ukazuje postać zafascynowanego przemocą, wyalienowanego „dziwaka”, który jednak pośrednio staje się istotną częścią finału spektaklu.

Kto spośród nich zasługuje na wyróżnienie? Jak rzadko kiedy bywa w spektaklach z tak liczną obsadą, każda osoba na swój sposób zapada w pamięć. Zdecydowanie nie są to postaci pisane przez kalkę grafomańskiej sztampy. I jeśli w ubiegłym sezonie już w październiku można było stwierdzić, że „Czyż nie dobija się koni?” w reż. Wojtka Rodaka wyróżnia się zespołem aktorskim, tak w tym roku „Samosąd” pod wieloma względami ma okazję wyprzedzić tamten spektakl.

Umieszczona w zaprojektowanym przez Marcina Chlandę różowym domku dla lalek jedenastka, choć doprowadza historię do końca, wyraźnie na płaszczyźnie zbudowanych postaci pozostaje w rozdźwięku. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że spektakl kończy się w sposób nie do końca autentyczny, a zamykający spektakl Jan Kowalczyk opowiada jedynie „swoją wersję” zakończenia. Czy tak jest w rzeczywistości? Czy wymuszenie domknięcia tej historii przez postać Matyldy Sawickiej jest jedynie iluzją?

W teatrze można wszystko, ale wszystko ma konsekwencje, którą w przypadku „Samosądu” jest dar zwątpienia. Kwestionowanie prawdziwości, słuszności, autentyczności przedstawionych wydarzeń pozwala siać ferment w głowach widzów. Każdy kto liczy na odnalezienie strefy intelektualnego komfortu, niech taką nadzieję porzuci. Twórcy spektaklu nie przyniosą oczyszczenia ani rozgrzeszenia. Ta opowieść nie wydarza się nie tylko na deskach sceny, ale także w głowach widzów, wykorzeniając z ich głów tę bezpieczną myśl o własnej uczciwości. Czujcie się ostrzeżeni, to spotkanie nie będzie czymś co łatwo uda się wam zapomnieć.

Tytuł oryginalny

Dom okrutnych lalek

Źródło:

mateuszleonrychlak.pl
Link do źródła

Autor:

Mateusz Leon Rychlak

Data publikacji oryginału:

20.11.2026

Wątki tematyczne

Sprawdź także