Scena Ukraińska, pod artystyczną opieką niezależnego teatru GAS, funkcjonuje przy Instytucie Grotowskiego we Wrocławiu od 2023 roku. Prezentuje dorobek ukraińskich artystek i artystów w obszarze teatru i sztuk performatywnych.
fot. mat. teatru
Bezpośrednią inspiracją dla powołania Sceny Ukraińskiej była przymusowa emigracja ukraińskich artystów spowodowana pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę w 2022 roku i systematycznym niszczeniem ukraińskiej kultury.
Większość spektakli jest grana w języku ukraińskim (z polskimi napisami), co przyczynia się do wzmocnienia widoczności społeczności ukraińskiej we Wrocławiu. Ambicją sceny w pierwszym sezonie działalności było stworzenie warunków do rozpowszechniania współczesnej, młodej i niezależnej sztuki ukraińskiej, a tym samym umożliwienie przebywającym na emigracji artystkom i artystom zachowania i kultywowania tożsamości narodowej.
IV Sezon Sceny Ukraińskiej kontynuuje pokazy spektakli teatralnych z poprzedniego sezonu („Jutro 10 lat temu”, „Antologia”, „Słodko-kwaśny”) oraz pokazuje nowe projekty Teatru GAS, w tym premierowy „Punkt wyjścia” oraz pokaz finałowy polsko-ukraińskiego teatralnego laboratorium emigracji pt. „Pora wyjeżdżać. Pora zostać”.
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego jest współorganizatorem wydarzeń odbywających się w ramach IV sezonu Sceny Ukraińskiej, działającej przy Instytucie Grotowskiego.
Punkt wyjścia/ Точка відліку
Premiera spektaklu niezależnego teatru GAS
czw.–pt. 15–16.10.2026, 19:00
Studio Na Grobli Instytutu Grotowskiego
W językach ukraińskim i polskim
Spektakl biletowany
To spektakl o doświadczeniu emigracji i przemieszczania się, o którym ukraiński niezależny teatr GAS opowiada, odwołując się do historii Ukrainy i Polski.
W przedstawieniu perspektywa dokumentalna łączy się z absurdem i groteską, performansem fizycznym oraz eksperymentem dźwiękowym. Niezależny teatr GAS kładzie nacisk na autentyczność wypowiedzi, kolektywny proces twórczy (devised theatre) i dialog międzykulturowy.
Na scenariusz spektaklu złożyły się fragmenty dramatu Tetiany Shelepko „Punkt oczudnienia”, wywiady z osobami mającymi doświadczenie przymusowej emigracji, również wewnętrznej, a także osobiste refleksje i wypowiedzi aktorek.
Spektakl jest próbą spojrzenia na zjawisko migracji przez różne optyki historyczne, wyznaczane doświadczeniami polskiej emigracji za granicą, ukraińskiej emigracji zarobkowej za ocean w XX wieku, a także historią współczesnej diaspory ukraińskiej po 2014 i 2022 r.
Reżyseria i dramaturgia Sofiia Onishchenko
Aktorki i współautorki spektaklu Anastazja Kogut, Solomiia Krasnoshtan, Iryna Sylinnyk
Muzyka Marina Mashtaler, Volodymyr Ponikarovsky
W spektaklu wykorzystano fragmenty tekstu Tetiany Shelepko „Punkt oczudnienia” (укр. „Точка остудження”)
Menadżerka produkcji Alina Buchko
Przedsięwzięcie dofinansowane przez Centrum Mieroszewskiego w ramach IV Otwartego Konkursu.
Antologia | Антологія
Spektakl niezależnego teatru GAS
sob.–niedz. 24–25.10.2026, 19:00
Centrum Kultury Ukraińskiej CUKR (Ruska 46A/201)
W jęz. polskim, z napisami w jęz. ukraińskim
Wstęp wolny, zapisy przez formularz do 23.10.2026
„Antologia” – spektakl niezależnego teatru GAS, łączący poezję i ruch z autorską muzyką wykonywaną na żywo. Spektakl opiera się na technikach teatru fizycznego oraz na polskich przekładach utworów ukraińskich poetów i poetek.
Część prezentowanych w spektaklu utworów pochodzi ze zbioru „In memoriam. Antologia ukraińskiego modernizmu. Od Łesi Ukrainki do Bohdana-Ihora Antonycza”, wydanego niedawno przez Kolegium Europy Wschodniej. Znajdują się wśród nich wiersze Bohdana-Ihora Antonycza, Majka Johansena, Mychajła Semenki, Ołeny Telihy oraz Łesi Ukrainki, przełożone na język polski przez wybitnego tłumacza Adama Pomorskiego.
W spektaklu prezentowane są również wiersze powstałe podczas pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Poezja przekazuje prawdę i dokumentuje rzeczywistość, a w czasie wojny staje się środkiem natychmiastowej reakcji – rodzi się niejako sama i być może najtrafniej oddaje rzeczywistość.
Niezależny teatr GAS, sięgając zarówno po klasyczną, jak i współczesną poezję, pragnie podkreślić, że dziś, w jedenastym roku wojny i czwartym roku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę – rola kultury i sztuki nieustannie podlega redefinicji.
Celem spektaklu jest ukazanie piękna ukraińskiej poezji, ale jednocześnie stanowi on gest oporu wobec rosyjskiej agresji, w wyniku której każdego dnia ukraińskie ośrodki kultury i sztuki są obracane w gruzy, a ukraińscy artyści i artystki są prześladowani przez Rosjan – nie tylko od 2014 r., lecz od stuleci.
Reżyseria i scenariusz Sofiia Onishchenko
Występują Diana Dochia, Anastazja Kohut, Marlena Kowalczyk, Illia Prychyn
Kompozytor i muzyka na żywo: Sergii Savenko
W scenariuszu spektaklu wykorzystano wiersze Łesi Ukrainki, Bohdana-Ihora Antonycza, Oleny Telihi, Mika Johannsena, Mychajła Semenki w tłumaczeniu Adama Pomorskiego oraz wiersze współczesnych poetów ukraińskich.
Menadżerka niezależnego teatru GAS Alina Buchko
Premiera: 13.10.2024, Kraków, w ramach „Nocy Poezji”.
Spektakl powstał dzięki wsparciu Kolegium Europy Wschodniej.
Słodko-kwaśny | Кисло-солодкий
Spektakl niezależnego teatru GAS
czw.–pt. 29–30.10.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
W jęz. ukraińskim, z napisami w jęz. polskim
Wstęp wolny, zapisy przez formularz do 28.10.2026
„Spektakl – puszka konserwowa. Spektakl – zamrażarka. Spowalnia starzenie, spowalnia znikanie…”
Wieś Kysliwka w obwodzie charkowskim ma zaledwie osiem ulic. Gdyby rosnące przy nich drzewa potrafiły mówić, opowiedziałyby o ponad trzystuletniej historii tego miejsca; o codziennym rytmie poranków i wieczorów; o rosyjskiej ofensywie i okupacji; o totalnym zniszczeniu. Ponieważ jednak nasz słuch nie jest odpowiednio dostrojony, historie Kysliwki muszą opowiadać ludzie.
W 2014 roku, kiedy miałam 11 lat, widziałam, jak pociągiem przewożono sprzęt do obwodów ługańskiego i donieckiego. Rosja wydawała się wtedy odległa, choć już istniały plany okupacji Kysliwki. Rosjanie wydali miliony dolarów, by wymazać ją z mapy świata. „Słodko-kwaśny” to sztuka o poszukiwaniu słownika tego świata, w którym prawdziwe pozostają jedynie codzienny ból i miłość, a siłą są kruchość, czułość i prawo do bólu.
Sofiia Onishchenko, reżyserka i dramaturżka spektaklu
Dokumentalno-performatywny monodram „Słodko-kwaśny” w reżyserii Sofii Onishchenko i Darii Bogdan wykorzystuje narzędzia devised theater oraz teatru fizycznego. Jego podstawą są wywiady z mieszkankami i mieszkańcami Kysliwki, którzy po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji stali się osobami poszukującymi schronienia w Ukrainie i poza jej granicami.
Koncepcja, scenariusz i reżyseria: Sofiia Onishchenko
Koncepcja, współreżyseria, choreografia, scenografia: Daria Bohdan
Występuje: Sofiia Onishchenko
Kostium: Yelyzaveta Koval, Milana Samarska
Muzyka: Marina Mashtaler i Volodymyr Ponikarovskyi
Śpiew na żywo: Marina Mashtaler
Autorka projekcji: Adela Górna
Redakcja dramaturgiczna: Oleksandra Obelchak
Tłumaczenie: Aleksandra Kosior
Menedżerka niezależnego teatru GAS: Alina Buchko
Premiera: 12–13.04.2025, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Wrocław
Spektakl powstał dzięki dofinansowaniu przez Centrum Mieroszewskiego w ramach III Otwartego Konkursu.
Pora wyjeżdżać. Pora zostać
sob. 7.11.2026, 17:00
Kolegium Europy Wschodniej (Zamek na Wodzie w Wojnowicach, ul. Zamkowa 2)
pon. 9.11.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
Pokaz finałowy polsko-ukraińskiego teatralnego laboratorium emigracji
W językach polskim i ukraińskim
Wstęp wolny, zapisy przez formularz do 6.11.2026
„Pora wyjeżdżać. Pora zostać” to pokaz work in progress, będący efektem dwumiesięcznego międzynarodowego laboratorium teatralnego, realizowanego przez niezależny teatr GAS we współpracy z Kolegium Europy Wschodniej (KEW), Fundacją UKU oraz Instytutem im. Jerzego Grotowskiego.
U podstaw performansu leżą doświadczenia trzynastu uczestników i uczestniczek pochodzących z różnych obwodów Ukrainy oraz z Polski. Tworzony z wykorzystaniem metod teatru devised, dokumentalnego i fizycznego, a także improwizacji oraz pracy z tekstem i ciałem, performans podejmuje temat dorastania, doświadczenia migracji oraz poszukiwania własnej tożsamości.
Co zostaje z nami, kiedy wyjeżdżamy, i co odnajdziemy, jeśli zdecydujemy się zostać?
Zespół twórczy podejmuje tematy migracji, zarówno przymusowej, jak i dobrowolnej,
a także napięcia między integracją a wyobcowaniem oraz doświadczenia „widzialności” i „niewidzialności” w nowym społeczeństwie. Dramaturgia performansu opiera się na wywiadach i osobistych refleksjach uczestników i uczestniczek, wzbogaconych o fragmenty współczesnej prozy europejskiej.
Reżyseria i dramaturgia: Sofiia Onishchenko
Menedżerka projektu: Alina Buchko
Uczestnicy i uczestniczki projektu:
Alina Khabinska, Illia Voloshyn, Rita Trapezarova, Diana Karlashova, Yelyzaveta Zviahintseva,
Valeria Kolomaiko, Oleksandra Rudnienok, Vladyslava Hutsol, Yaryna Plytko, Natalia Wojtowicz, Daniil Viuhov
Jutro 10 lat temu | Завтра 10 років тому
czw.–pt. 12–13.11.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
Spektakl niezależnego teatru GAS| Вистава незалежного театру GAS
W języku ukraińskim, z napisami w języku polskim
Wstęp wolny, zapisy przez formularz do 11.11.2026
Według statystyk co czwarty mieszkaniec stolicy Dolnego Śląska ma ukraińskie obywatelstwo. Ile z tych osób przeżywa właśnie tutaj jeden z najważniejszych etapów życia – przejście od dzieciństwa do dorosłości?
Jak to jest – doświadczyć pandemii i edukacji zdalnej, a potem nagle znaleźć się
w centrum największej wojny w Europie od czasów II wojny światowej? Jak żyć i dorastać w dwóch odmiennych rzeczywistościach? Czym kierować się, dokonując wyborów dotyczących własnej przyszłości? Jak jednocześnie utrzymywać kontakt z domem i integrować się z polskim społeczeństwem?
Młodość powinna być czasem przygody i eksperymentów, pozwalającym na swobodne odkrywanie własnej tożsamości. Tymczasem nastolatki i nastolatkowie z Ukrainy przeżywają ten ważny okres życia w cieniu największej wojny w Europie od zakończenia II wojny światowej.
Głos młodej Ukrainy
„Jutro 10 lat temu” to dokumentalny spektakl niezależnego teatru GAS, wyreżyserowany przez Sofię Onishchenko i Darię Bogdan oraz współtworzony przez osoby w wieku od 12 do 19 lat, pochodzące z różnych części Ukrainy. To młodzież, która większość swojego życia przeżyła w warunkach wojny, a do Polski wyemigrowała po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Spektakl opowiada o osobistych historiach młodych Ukraińców i Ukrainek, ich refleksjach na temat rzeczywistości, w której przyszło im żyć, oraz o marzeniach i wizjach przyszłości – własnej, europejskiej i globalnej. Stanowi ich artystyczną odpowiedź na doświadczenia współczesności.
Reżyseria i koncepcja: Sofiia Onishchenko, Daria Bogdan
Scenariusz: Sofiia Onishchenko
Ruch sceniczny: Daria Bogdan
Kompozycja i muzyka na żywo: Serhii Savenko.
Obsada: Stefaniia Cherba, Maksym Dmytruk, Anastasiia Dzhulinska, Mariia Havrylova, Alina Khabinska, Illia Prychyn, Mariia Romaniukha, Oleksandra Rudnienok, Polina Soliar, Ivanna Varenia, Illia Voloshyn.
Menedżerka niezależnego teatru GAS: Alina Buchko
Premiera: 22.06.2024 podczas III Festiwalu Teatru na Faktach „Rzeczy zbędne”
Punkt wyjścia/ Точка відліку
Premiera spektaklu niezależnego teatru GAS
śr.–czw. 17–18.12.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
Wstęp wolny, zapisy do 16.12.2026
