fot. mat. teatru
To miał być krótki oddech od tysięcy spraw pozostawionych na zewnątrz. Tutaj, w pokoju z potężną Chimerą na ścianie, gdzieś na marginesie wielkiego świata, z którego na moment uciekli, można było powiedzieć sobie wiele, jeśli nie wszystko, co gniecie, przeszkadza w normalnym, codziennym bytowaniu. Cóż z tego, że zabrali prawie wszystko potrzebne do przetrwania weekendu, sporo napitku, dowcipów, ciętych światopoglądowych wynurzeń, manifestów moralnych, skoro zapomnieli o najważniejszym, czyli szczerości. Jakoś tak z marszu zamknęli się w bagnie spraw, niemal od razu wypakowali, by tak rzec, siebie z przywiezionych tutaj nie wiadomo po co pretensji, uprzedzeń, pomiętych frustracji. Miało być pięknie, poprawnie, regenerująco i w ogóle przyjemnie, a tu ostro, wietrznie, jakby wszystko zjechało w dół prosto z wysokich gór otaczających uroczy myśliwski domek, gdzie zamieszkali na parę chwil Maja, Iga, Bazyl, Adam i Hubert.
Gdzie jesteśmy? W gąszczu problemów nowej sztuki Joanny Oparek „Drobna niekonsekwencja”, którą przygotowała sama autorka i zarazem reżyserka na otwarcie nowego sezonu w gliwickim Teatrze im. Tadeusza Różewicza. Przypomnijmy krótko, że to artystka o uznanym dorobku nie tylko scenicznym. Poetka, dramatopisarka, reżyserka. Opublikowała m.in. zbiory wierszy „Po kostki w niebie”, „Czerwie”, „Małe powinności”; powieści „Mężczyzna z kodem kreskowym”, „Jesień w Nowym Jorku”, „Loża”; dramaty „Projekt Ameryka”, „Wężowisko”, „Obcy”, „Tragedia grecka”, „Całe życie”, „Dobra rodzina”, dwa ostatnie poznała już gliwicka publiczność. Wielokrotnie nagradzana, dramaty były wystawiane na krajowych scenach, wiersze doczekały się wielu przekładów.
W „Drobnej niekonsekwencji”, którą zmieścić można w pojemnej formule komediodramatu, otrzymaliśmy propozycję udziału w ciekawej poznawczo grze. Sceniczna lektura utworu Joanny Oparek właśnie grę przypomina, grę rozumianą jako sposób czytania tekstu. Piątka przyjaciół, którzy zdecydowali się na wspólne spędzenie czasu w ciasnej, zamkniętej przestrzeni podejmuje pełną napięć, nieprzewidywalnych zakrętów grę, która doprowadzi do wygranej polegającej na poznaniu reguł wzajemnego przeciągania liny, ciągle zmienianych, by osiągnąć własne, egoistyczne cele. Obfitość problemów zawartych w dobrze skrojonych dialogach, można rzec gęstych od znaczeń, staje się nie lada gratką dla widzów, którzy próbują dotrzymać kroku bohaterom i nie zagubić się w rozedrganym, emocjonalnym chaosie. O czym się tam nie rozmawia prowadząc nas powoli na skraj przepaści marnej egzystencji więźniów sprzeczności, jakimi są uczestnicy spotkania, jakie wyblakłe światopoglądowe teorie wygłasza, mając za plecami wspomnianą już na początku grafikę Chimery symbolizującej złożoność występku, na której co rusz zatrzymują się spojrzenia bohaterów, długo by opowiadać. Najważniejsze, że każdego dopada przesilenie, gdy w końcu zrozumie, że ideologiczne spory i miałkie deklaracje moralne to tylko fasada i parawan skrywający sprawy głębsze. Szybko staje się jasne, że korporacyjne kariery, zabawy mediami społecznościowymi dla coraz większych zasięgów, niespełnione ambicje zawodowe, wstydliwe schadzki pomiędzy dwiema parami, drobne sekrety i duże kłamstwa, którymi okłada się piątka przyjaciół, to wypadkowa nie tylko niespełnionych ambicji, ale przede wszystkim - co autorka dosadnie pokazała - głęboki, rozpaczliwy kryzys tożsamości.
No i jeszcze jedno udało się opisać mistrzowsko, przewrotnie: wszystkie wypowiedziane treści znalazły swoje przedstawienie jako forma wyrazu, choć nigdy ostateczna, bez przysłowiowej kropki nad i, co sugeruje, że tu gra tak naprawdę nigdy się nie kończy. Drobna niekonsekwencja to różne poziomy znaczeń. Oczywiście, dla niektórych będzie to spotkanie z atrakcyjnie napisanym i zagranym komediodramatem, dla innych może stanie się raczej pretekstem do lektury ujawniającej wciąż nowe reguły, zachęcającej do poszukiwania głębszych tropów, zejścia pod powierzchnię spraw, inspiracją do autorefleksji nad naturą ludzkich doświadczeń. Można potraktować sztukę Oparek jako materiał do obserwacji relacji międzyludzkich, w których poszukuje się modelu ludzkiego szczęścia, spełnienia w miłości, związku idealnym, za co niektórzy muszą zapłacić sporą cenę i tak się dzieje w tym wypadku, gdy odkryty zostaje romans pomiędzy parami. W tym ujęciu daje się podglądać funkcjonowanie mechanizmu manipulacji, gry pozorów i demaskacji ludzkich zachowań, gdy szczęścia w życiu jest niewiele, a za to sporo goryczy, rozpaczy. Nie ma zatem, zdaje się mówić ustami bohaterów autorka, bezpiecznej przystani w życiu, skoro miłość i życie nie są azylem. I niewiele zmieni wizyta oczekiwanego przez wszystkich Bazyla, samotnego podróżnika, reportażysty, który dotrze do leśniczówki i sporo zamiesza w relacjach dwóch par. Nie pomoże im ani jako ekspert, ani wyrzut sumienia, recenzent poglądów, pogubiony w życiu ironista i prześmiewca, który dokona rekapitulacji wszystkiego, co zostało już wypowiedziane. I sam pogrąży w chaosie, utopi w egzystencjalnym bezruchu. Wspomnieliśmy, nie wchodząc w szczegóły, że nastąpi w końcu przesilenie. Można snuć domysły, czy nocne podlane winem i koniakiem rozmowy, czasem wręcz awantury, nie tylko pomogą zburzyć fasadę poprawności, ale przyniosą w końcu nowe otwarcie, oczyszczenie, esy raczej wepchną Maję, Igę, Bazyla, Adama i Huberta w jeszcze większą otchłań, ale jedno powiedzieć możemy: nic po tym spotkaniu w niemej obecności Chimery, figury wymysłu i złudzenia, nie będzie już takie, jak było dawniej. Autorka zaakcentowała w błyskotliwych dialogach, jak pojemne w znaczenia staje się zagadnienie prawdy i zmyślenia. Konfabulacje, które towarzyszą potyczkom bohaterów, stają się momentami wyrazem nonszalancji i wręcz wzajemnego lekceważenia.
Była mowa o pułapce zastawionej przez autorkę zarówno na bohaterów sztuki, jak i odbiorców. Rzecz w tym, że przedstawione fakty, zachowania, historie są w „Drobnej niekonsekwencji” pretekstem do budowania sfery odniesień do spraw innych, niż nam się wydaje. Będąc świadkami potyczek między uczestnikami wieczoru w myśliwskim domku nieuchronnie ponosimy konsekwencje uczestnictwa w odkrywaniu gorzkiej prawdy dotyczącej jałowości egzystencji, która skupia się jedynie na mistyfikacji, udawaniu, zabawy w problemy, które wcale nimi nie są, życie w objęciach konwencji, pustego języka, noszeniu zamiast twarzy masek, za którymi giną szczere odruchy, uczucia. To gorzkie przesłanie wybrzmiewa niczym echo i trzeba je przyjąć do wiadomości.
Spektakl Joanny Oparek swą siłę zawdzięcza dobrej zespołowej grze aktorskiej. Udało się tu połączyć doświadczenie sceniczne, jakim wszyscy dysponują, z niezwykłą wrażliwością, wyczuleniem na ukazanie trudnych do wyrażenia przeżyć bohaterów, interpretując z dystansem, przekonująco i wiarygodnie. Bardzo naturalnie wypadły pojedynki dialogiczne, szczególnie trudne ze względu na dynamikę i gęstość w pierwszych fragmentach utworu. Udany okazał się balans między treściami komicznymi i dramatycznymi, zmiana nastroju i barw, ale też zabawa żartem, czy oddanie emocji w scenach kameralnych. Karolina Olga Burek jako Maja i Aleksandra Wojtysiak w roli Igi, to koncert na dwa głosy budujące napięcie, nastrój, oddające barwy emocji. Ciekawie wypadły jako pozerki, bawiące się w udawanie wielkomiejskich dam prowadzących światopoglądowe spory, jak i wyczulone na puls rzeczywistości, pogubione i nie radzące sobie z życiem oraz partnerami kobiety. Bardzo precyzyjne interpretacje postaci, wiarygodne i trochę nieprzewidywalne, co chyba publiczności spodobało się najbardziej.
Panowie w tej sztuce to żywioły osobne, ale dobrze zgrane i zagrane. Bazyl Mariusza Galilejczyka to przekonujący portret człowieka-podróżnika w życiu, pracy. Bohater wędrujący trochę donikąd, co Galilejczyk oddał bezbłędnie, przejmująco. Szukający miłości, domu, którego nie ma, trudniący się nieco cynicznym recenzowaniem życia innych, gubi się i odnajduje w różnych życiowych wcieleniach. Adam Cezarego Jabłońskiego to z pozoru osobowość silna i niezłomna, ale w rzeczywistości słaba, pokruszona, co aktor oddał bardzo celnie. Imponująca paleta nastrojów, tonów emocjonalnych, duże wyczucie komizmu sprawia, że postać skupia uwagę i budzi współczucie. Hubert Adama Krawczuka też jest silny, dynamiczny, pewny siebie, ale to tylko maska, co aktor wygrał udanie. Facet na krawędzi emocji, uczuć, rozpaczy i niespełnionego życia en bloc. Kolejna dobra rola tego aktora. Dodajmy, że niewielka, kameralna przestrzeń spektaklu ma jeszcze innych bohaterów: dobrze przemyślaną, inspirującą scenografię Wojciecha Stefaniaka i ciekawe kostiumy Natalii Kołodziej, które dopełniają się tworząc spójną część spektaklu.
W sztuce Joanny Oparek „Całe życie", wystawianej kilka lat temu w gliwickim teatrze, znalazła się parafraza wypowiedzianego kiedyś przez Zofię Nałkowską zdania „chcemy całego życia". Kto wie, czy tych słów nie mogliby wykrzyczeć życiowi lunatycy, bohaterowie „Drobnej niekonsekwencji”? W końcu nie tyle pogubili życiowe drogi prowadzące do spełnienia i miłości, co uwierzyli, że istnieje jakiś bezczas, egzystencja pozbawiona minut, godzin, lat. Jest tylko teraz, co okazało się dla wszystkich pułapką, iluzją stworzoną przez wybujałe ego. Każdy kryzys kiedyś minie i chyba zrozumieli to w końcu ludzie sportretowani w sztuce. Za każdym razem chodzi bowiem o to, aby każdą ważną dla nas samych rzecz w końcu wypowiedzieć.
