W swoim debiutanckim spektaklu Maciej Jaszczyński przenosi na scenę Dramatycznego dzieło ikony brytyjskiego kina, Dereka Jarmana. „Jubileusz” to spektakl o władzy i buncie, w którym przeszłość spotyka się z teraźniejszością w zaskakującej, punkowej energii. Premiera już w najbliższą sobotę 18 kwietnia.
fot. Karolina Jóźwiak
Inspiracją dla twórców stał się kultowy film Dereka Jarmana – brytyjskiego reżysera awangardowego, pioniera „Queer Cinema”, wizjonera i ikony kontrkultury. Jarman wysyła królową Elżbietę I w towarzystwie nadwornego astrologa Johna Dee w podróż do przyszłości: do Londynu końca lat 70., miasta pogrążonego w chaosie, gdzie króluje wyuzdanie, przemoc i punk rock.
„Jubileusz” Jarmana to film zarazem punkowy i rozliczający się z punkiem, w którym kontrkultura lat 70. zostaje skonfrontowana z dzikim kapitalizmem. Punk – zamiast obietnicy wolności – okazuje się kolejnym produktem, który można kupić i sprzedać, a hasło „no future” staje się sloganem na drogich koszulkach.
Zderzenie tych epok odsłania, że historia nigdy nie jest obiektywnym zapisem faktów. Jest konstrukcją – tworzoną, selekcjonowaną i nadpisywaną przez każdą władzę na nowo. Mit wielkiej monarchini, często idealizowanej w kulturze, staje się punktem wyjścia do krytycznej refleksji nad początkami kapitalizmu, kolonializmu i narodowych fantazmatów.
Między epokami przemieszcza się Ariel – duch znany z „Burzy” Szekspira – postać zawieszona pomiędzy czasami, próbująca zbudować nić porozumienia między tym, co minione, a tym, co właśnie się rozpada.
„Jubileusz” to opowieść o końcu wielkich narracji i zaproszenie do poszukiwania nowych – bardziej zróżnicowanych, włączających i uczciwych wobec nas samych.
Obsada: Magdalena Czerwińska, Martyna Kowalik, Lidia Pronobis, Jan Sałasiński, Helena Urbańska, Karol Wróblewski
Twórcy:
reżyseria: Maciej Jaszczyński
adaptacja i dramaturgia: Maria Gustowska
scenografia i kostiumy: Kamila Bukańska
choreografia: Katarzyna Sikora
muzyka: Michał Puchała
video: Jakub Dylewski
reżyseria świateł: Helena Rakovich
kierowniczka produkcji: Małgorzata Długowska-Błach
producentka: Adrianna Gołębiewska
charakteryzacja: Marta Krasowska
inspicjent: Radosław Duda
Pokaz przedpremierowy: 17 kwietnia, g. 19:30
PREMIERA: 18 kwietnia | Mała Scena
Spektakle popremierowe: 19, 21 kwietnia; 8, 9, 10 maja; 4, 5 lipca
FRAGMENTY ROZMOWY AGNIESZKI GÓRNICKIEJ Z MACIEJEM JASZCZYŃSKIM I MARIĄ GUSTOWSKĄ.
Głównym punktem zaczepienia w twórczości Jarmana, poza filmem „Jubileusz” jest jego książka „Modern Nature. Journals 1989-1990” i co za nią idzie, ważne miejsce w życiu artysty, czyli Prospect Cottage – domek wybudowany na klifie w Wielkiej Brytanii, znajdujący się pomiędzy elektrownią atomową, a morzem. To jest miejsce, które Jarman stworzył ze śmieci, ogród, który stworzył ze śmieci – ogród pamięci po swoich zmarłych w czasie epidemii AIDS przyjaciołach. | Maciej Jaszczyński
Dla mnie wyzwaniem było, w trakcie pracy nad scenariuszem, przełożenie języka filmu – tak awangardowego, intensywnego w obrazie. To nie jest film oparty na słowie. Idąc tropem, że aby pozostać wiernym autorowi, trzeba go zdradzić, dla nas adaptacja filmu „Jubileusz” oznaczało zaadaptowanie samego Jarmana w jego całokształcie. Siedząc w jego dziennikach, które przez wiele lat spisywał, to też była książka „Na własne ryzyko. Testament Świętego” starałam się połączyć z tym duchem Jarmana. To jest rodzaj dziwnego poczucia humoru przed katastrofą, tego wykręcenia, krzywego zwierciadła, śmiechu i odważnego patrzenia w przyszłość, która jest tragiczna. Też czułam, że ten scenariusz, ale szerzej – cała twórczość Jarmana jest trochę jak wiersz, który trzeba interpretować kawałek po kawałku. | Maria Gustowska
Kluczowy jest ten punkt ekonomiczny i społeczny. Kapitalizm, z którym mamy do czynienia teraz, różni się od tego z lat siedemdziesiątych XX wieku, ale tak naprawdę, jest taki sam. Jarman nie był sytuacjonistą per se, ale opowiadał o tym, jak kapitalizm zamienia wszystko w spektakl. I punk był tym skapitalizowanym spektaklem. W naszym spektaklu próbujemy odpowiedzieć na pytanie, co dzisiejszy kapitalizm może zrobić z ideami, symbolami i próbą oporu. Opowiadamy o konsekwencjach życia w świecie, w którym system ekonomiczny wpływa na każdą próbę oporu przeciwko niemu. | Maciej Jaszczyński
To co u Jarmana jest wspaniałe, i z czym warto się spotkać i do czego zapraszałabym widzów, to jest rodzaj humoru i absurdu, odnajdywania śmiechu i odwagi w bezwstydnym byciu sobą, w obliczu świata, który jest straszny i systemu, z którego nie da się wydostać i kolejne drogi oporu nie działają. U Jarmana jest ten rodzaj zabawy i wspólnoty i tego - powiem metaforycznie, ale nawiązując też do samego „Jubileuszu”: tańczenia baletu na gruzach Europy. | Maria Gustowska
„Jubileusz” to bajka o nas samych. Opowiadamy bajkę o królowej, która chciała być kochana i podziwiana, chciała być postrzegana jako dobra królowa, ale jej decyzje na to nie pozwoliły. My w śmieszny, humorystyczny, czasami groteskowy sposób, za Jarmanem, opowiadamy o nas samych i o tej wspólnocie, która na naszych oczach się rozpada. Ale nie robimy tego w sposób dokumentalny – robimy to w sposób Jarmanowy, metaforyczny, symboliczny. W tej bajce będziemy mogli znaleźć jakiś wentyl na spuszczenie powietrza i odetchnięcie od tego cierpienia i strachu o przyszłość, w którym jesteśmy. Jarman nie daje nadziei, ale umożliwia chwilowe odpuszczenie i zadanie pytania: co dalej? | Maciej Jaszczyński
BIOGRAMY TWÓRCÓW I TWÓRCZYŃ
Maciej Jaszczyński
(reżyser)
Reżyser teatralny, dramaturg. Student V roku Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie na kierunku reżyseria. Absolwent wydziału filmowego Ravensbourne University London oraz Kolegium Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Współautor scenariusza i dramaturg spektaklu „Schody, schody, schody”, będącego dyplomem studentów wydziału aktorskiego Akademii Teatralnej. Spektakl „Samotność pól bawełnianych”, który wyreżyserował, prezentowany był na Forum Młodej Reżyserii w Krakowie, Skomrahi 2023 w Macedonii Północnej oraz na Festiwalu FIST 19 w Belgradzie. Spektakl „Men’s Talk”, który współtworzył dramaturgicznie, pokazywany był na Venice Open Stage w Wenecji, Festiwalu Szkół Teatralnych w Łodzi, Międzynarodowym Kongresie Kobiet w Brukseli oraz Festiwalu Istropolitana w Bratysławie, gdzie zdobył Grand Prix. Jest twórcą spektaklu „LUBLIXPOL. Przewodnik po lubelskiej scenie techno, której już nie ma, bo nigdy nie istniała” w Centrum Kultury w Lublinie. Brał udział w projekcie „Scena Nowej Dramaturgii” w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Tworzył dramaturgię i video do spektaklu „Iwanow. Człowiek, który śpi” w Teatrze Dramatycznym w Wałbrzychu. Pracował jako asystent Wojciecha Farugi przy spektaklach „Così fan tutte” w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej oraz „Faust” w Teatrze Narodowym w Warszawie.
Maria Gustowska
(autorka adaptacji i dramaturżka)
Absolwentka dramaturgii w Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie i filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Dramaturżka, dramatopisarka, autorka adaptacji. Półfinalistka nagrody dramaturgicznej im. Tadeusza Różewicza, stypendystka programu Młoda Polska i Funduszu Popierania Twórczości ZAiKS, wyróżniona podczas 12. Forum Młodej Reżyserii. Brała udział w programie rezydencyjnym „Reason now!” Komuny Warszawa i Hellerau Festspielhaus pod opieką artystyczną Rabih’ego Mroué. Jako dramaturżka współpracowała z Zofią Gustowską (“Przebudzenie wiosny”, Teatr Ochoty w Warszawie, “Własny pokój”, Teatr Łaźnia Nowa i “Katarzyna, czyli o szkodach, jakie przynosi czytanie powieści”, Teatr Modrzejewskiej w Legnicy), Kaliną Jagodą Dębską (“Magnetyzm serc” w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie) i Agnieszką Glińską (“Dyplom z miłości”, Teatr AST), a także jako asystentka reżyserki Justyny Sobczyk (“You can fail! Porażka show” Teatr Komedia w Warszawie). Jej sztuki były prezentowane w formie czytań performatywnych w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku oraz Sala Beckett w Barcelonie, a sztuka “Ostatnia lekcja” została wystawiona na deskach warszawskiego Teatru Ateneum w reż. Grzegorza Damięckiego. Jej prace były prezentowane podczas festiwali Boska Komedia, Open Eyes Art Festival, Sibiu International Theater Festival i Festiwalu Otwarcia w Teatrze Ludowym w Krakowie.
Kamila Bukańska
(autorka scenografii i kostiumów)
Scenografka, kostiumografka. Absolwentka Wydziału Scenografii ASP w Warszawie (2020–2025). Współpracowała m.in. z Wawrzyńcem Kostrzewskim, Sławomirem Narlochem, Korkiem Bojanowskim, Ewą Konstancją Bułhak, Wojciechem Kościelniakiem, Michałem Walczakiem. Pracowała w wielu teatrach, m.in. Teatrze Ludowym w Krakowie, Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie, Teatrze Współczesnym w Warszawie, Teatrze Rampa w Warszawie, Teatrze Nowym im. Witkacego w Słupsku, Teatrze Muzycznym Capitol we Wrocławiu. Laureatka nagrody Papaya Young Creators 2022 za najlepszą scenografię. Nominowana za najlepsze kostiumy do „Utraty równowagi” na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni 2024. Laureatka I nagrody w konkursie Najlepszych Dyplomów Scenografii Uczelni Artystycznych 2026.
Katarzyna Sikora
(choreografia)
Tancerka, performerka, choreografka. Absolwentka Wydziału Teatru Tańca w Bytomiu przy Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. Stypendystka Folkwang Universitat der Kunste w Essen. Odbyła program szkoleniowy ModemPro w Compagnia Zappala Danza w Katanii (Sycylia). Stypendystka Alternatywnej Akademii Tańca 2016 oraz 2019 realizowanej przez Art Station Foundation by Grażyna Kulczyk. Otrzymała stypendium Miasta Warszawy w roku 2021. Była tancerką Śląskiego Teatru Tańca w Bytomiu. Autorka spektaklu "Dotyk za dotyk. Dansing" w Teatrze Współczesnym w Szczecinie. Autorka choreografii do spektakli teatralnych m.in: "Chłopaki płaczą", "Edukacja seksualna" Michała Buszewicza, "Oficerki" Anny Smolar, "Trzy siostry" Jędrzeja Piaskowskiego czy "Święta kluska" Agnieszki Smoczyńskiej (asystentka choreografki). Choreografka w filmie krótkometrażowym „Breathlings” w reżyserii Arpad de Griek (nagroda w kategorii „The best female dancer” i „The best choreographer” za film „Breathlings” w Neringa - Litwa). Współpracowała przy klipach i filmach krótkometrażowych z m.in. Krzysztofem Skoniecznym, Jakubem Piątkiem, Zuzanną Krajewską, Michałem Marczakiem, Nagi Giannim. Współpracowała z instytucjami takimi jak: Opera Narodowa w Warszawie, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Opera Królewska w Sztokholmie, Komuna Warszawa.
Michał Puchała
(muzyka)
Kompozytor, producent muzyczny, multiinstrumentalista, wokalista i autor tekstów. Współzałożyciel wrocławskiej formacji PUCH, w której odpowiada za warstwę liryczną, wokalną oraz gra na gitarze. Tworzy muzykę do spektakli teatralnych, filmów i gier, poruszając się swobodnie między formami i estetykami. W latach 2013–2019 był członkiem poznańskiego zespołu Muchy – jako gitarzysta, klawiszowiec i wokalista zagrał ponad 350 koncertów, występując na najważniejszych polskich festiwalach, m.in. Open’er Festival, Orange Warsaw Festival, OFF Festival czy Festiwalu w Jarocinie, a także za granicą, m.in. na Crossroads Festival we Francji. Od 2019 roku współtworzy z Marcinem Borsem kolektyw muzyczny Saints of Suburbia, prezentujący cykl Fonoplastykon.live.
Jakub Dylewski
(video)
Operator filmowy i artysta wizualny. Absolwent Wydziału Operatorskiego Szkoły Filmowej w Łodzi oraz student Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest autorem zdjęć do filmu dokumentalnego „Kontrewers” (reż. Z. Banasińska), którego premiera odbyła się na festiwalu Berlinale 2026. Jego dorobek operatorski obejmuje pełnometrażowy dokument „Dekonstrukt” (reż. M. Góra, K. Wilk) oraz liczne formy krótkometrażowe, w tym nagradzany film „Skraj” (zdjęcia i reżyseria we współpracy z Edmundem Krempińskim). „Skraju” otrzymał m.in. Nagrodę Polskich Krytyków Sztuki w ramach Najlepszych Dyplomów 2022, Nagrodę Główną na Queer Lisboa 2023, a także nagrodę publiczności i drugą nagrodę w Konkursie Polskim na Short Waves Festival 2023. Film przyniósł mu również nominację do European Short Film Audience Award (ESFA) oraz prezentację na Clermont-Ferrand International Short Film Festival. W swojej pracy operatorskiej łączy kino fabularne i dokumentalne z eksperymentalną praktyką wideo w obszarze sztuki współczesnej. Jest zdobywcą nagrody głównej Project Room w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski za wystawę i film „Ostatni pociąg do Warszawy”. Jego prace operatorskie i reżyserskie doceniono również Grand Prix Lwowskiej Akademii Sztuki oraz nagrodami na festiwalach Kamera Akcja i LAVA. Równolegle rozwija działalność w obszarze sztuk performatywnych. W 2025 roku został laureatem nagrody „Nowa Generacja” na realizację spektaklu „For men” w poznańskiej Scenie Roboczej. Jego performance „Esencja” (współtworzony z Edmundem Krempińskim) był prezentowany w TR Warszawa oraz w ramach Generation After 9. Showcase w Nowym Teatrze. Współpracuje z Kacprem Szaleckim przy instalacjach wideo (m.in. „Głuchy telefon”). Swoje realizacje wizualne wystawiał w takich instytucjach jak Narodowa Galeria Sztuki Zachęta, Galeria Arsenał w Poznaniu oraz Muzeum Sztuki w Łodzi.
Helena Rakovich
(reżyseria świateł)
Reżyserka światła i producentka teatralna, absolwentka szkoły baletowej. Studiowała na Uniwersytecie Łódzkim, Uniwersytecie Warszawskim, Uniwersytecie w Antwerpii oraz Akademii Teatralnej w Warszawie. Stypendystka Litewskiej Akademii Muzyki i Teatru w Wilnie, rezydentka Warszawskiego Obserwatorium Kultury.
Tworzy światła dla spektakli dramatycznych, projektów interdyscyplinarnych, muzycznych i choreograficznych w Polsce, Litwie i Estonii. Współpracowała m.in. z Krzysztofem Warlikowskim i Felice Ross (Nowy Teatr w Warszawie), Barbarą Wiśniewską i Aleksandrem Prowalińskim (Teatr Wielki – Opera Narodowa), Wojciechem Farugą (Teatr Collegium Nobilium), Piotrem Pacześniakiem (Teatr Nowy im. K. Dejmka w Łodzi) oraz Jakubem Zalasą (Teatr Pantomimy we Wrocławiu, Teatr Barakah w Krakowie).
W swojej praktyce artystycznej szczególne miejsce poświęca eksploracji relacji między percepcją wzrokową a aktywnością kory przedczołowej — neurologicznym i neurobiologicznym mechanizmom przetwarzania bodźców dostarczanych przez narząd wzroku.
