W Roku Andrzeja Wajdy Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury zaprasza od 7 sierpnia br. na wystawę poświęconą twórczości Krystyny Zachwatowicz-Wajdy – wybitnej polskiej scenograf, pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a także artystycznej partnerki Andrzeja Wajdy.
fot. mat. Narodowego Centrum Kultury
Przygotowana we współpracy z Muzeum Śląskim w Katowicach oraz Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha wystawa przypomina wybrane realizacje teatralne i filmowe artystki. Oryginalne projekty scenografii, kostiumy i fotografie spektakli ukazują ponad siedem dekad dorobku artystycznego współtwórczyni najważniejszych realizacji teatralnych i filmowych drugiej połowy XX wieku. Wystawie będą towarzyszyć oprowadzania kuratorskie oraz działania edukacyjne, zaplanowane na wrzesień i październik. Ekspozycję będzie można oglądać do 11 października br. Po raz pierwszy w tym roku wystawa w Kordegardzie realizowana jest przy wsparciu firmy ORLEN – Mecenasa Galerii Kordegarda oraz Mecenasa Dostępności.
Ekspozycja obejmuje wybór 56 projektów scenograficznych Krystyny Zachwatowicz-Wajdy. Oryginalne projekty scenografii, kostiumy i fotografie spektakli ukazują ponad siedem dekad dorobku artystycznego współtwórczyni najważniejszych realizacji teatralnych i filmowych drugiej połowy XX wieku.
Profesor Krystyna Zachwatowicz-Wajda to postać wyjątkowa. Znakomita scenografka o unikalnej wrażliwości, współautorka dzieł, które od dekad kształtują polską wyobraźnię, a także artystyczna i życiowa partnerka Andrzeja Wajdy. Jej powstańcza przeszłość oraz późniejsze zaangażowanie w działania opozycyjne są świadectwem niezwykłej odwagi i wierności wartościom – zarówno wyrażanym w sztuce, jak i w życiu publicznym. Krystyna Zachwatowicz była zawsze obecna w życiu naszej zbiorowości, dlatego cieszę się, że w Kordegardzie – wspólnie z Muzeum Manggha i Muzeum Śląskim – oddajemy głos istotnemu fragmentowi jej ogromnej teatralnej i pozateatralnej wyobraźni. W Roku100.lecia urodzin Andrzeja Wajdy przypominamy autonomiczną twórczość oraz niezwykłą opowieść Artystki o wartościach, które budowały jej światy, ale także ciągłość polskiej kultury – podkreśla Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury
Narrację rozpoczynają wyróżnione inscenizacje dramatów Williama Shakespeare’a: „Król Lear”, „Jak wam się podoba” i „Sen nocy letniej”. W centrum umieszczono przykłady spektakli interpretujących teksty arcydzieł literatury XIX i XX wieku: „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego, „Wesela” i „Nocy listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego, „Matki” Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Ślubu” Witolda Gombrowicza oraz „Sprawy Dantona” Stanisławy Przybyszewskiej. Są to realizacje teatralne z lat 60. i 70. ubiegłego stulecia, które definiują zarówno warsztat artystyczny Krystyny Zachwatowicz-Wajdy, jak i przywołują obecne w jej sztuce i skutecznie zakamuflowane przed cenzurą komentarze do ówczesnej sytuacji w Polsce.
Rok Andrzeja Wajdy przynosi również ważne rocznice w twórczej biografii Krystyny Zachwatowicz-Wajdy. Mija bowiem 55 lat od ich pierwszego spotkania i pierwszej wspólnej pracy – nad Biesami Dostojewskiego w krakowskim Starym Teatrze. To właśnie ta praca związała ich ze sobą na całe życie. Mija także 70 lat od spotkania Krystyny Zachwatowicz z Tadeuszem Kantorem i jej wejścia do kręgu artystów tworzących teatr Cricot 2. Jak sama wspominała w jednym z wywiadów, przez bardzo długi czas szukała tego, co naprawdę chciałaby w życiu robić. To właśnie Kantor skierował ją ku scenografii. Dzięki niemu dwie jej wielkie pasje – artystyczna i głęboko humanistyczna – zbiegły się w jednym nurcie twórczości. Tak narodził się teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy. Teatr w pełni autorski, choć powstający w dialogu z największymi twórcami polskiej sceny. Teatr – jak można się na tej wystawie przekonać – tak wyraźnie obecny nawet wtedy, gdy kurtyna już dawno opadła – mówi dr. Łukasz Galusek, dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach
Artystka współpracowała z wieloma wybitnymi reżyserami, którzy myśleli o teatrze w sposób totalny, obejmujący całość przestrzeni dzieła scenicznego. Wystawa scenografii Krystyny Zachwatowicz przywołuje dokonania Jerzego Jarockiego, Jerzego Krasowskiego, Zygmunta Hübnera, Krystyny Skuszanki i Konrada Swinarskiego, a wieńczy je współpraca z Andrzejem Wajdą.
Krystyna Zachwatowicz-Wajda uczy nas, że kultura jest formą odpowiedzialności – za pamięć, za wspólnotę i za miejsca, które pozostawiamy następnym pokoleniom. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, którego jest fundatorką, jest najpiękniejszym dowodem tej postawy – żywą instytucją zrodzoną z idei dialogu, otwartości i służby dobru wspólnemu. Ta wystawa jest opowieścią o artystce, która nie tylko współtworzyła historię polskiego teatru i kina, ale także tworzyła przestrzeń, w której kultura może nieustannie żyć i inspirować kolejne pokolenia - zaznacza Katarzyna Nowak, Dyrektorka Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha
Spotkanie Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz w 1971 roku połączyło dwoje dojrzałych i doświadczonych artystów, czego owocem był spektakl „Biesy” Fiodora Dostojewskiego, którego premiera odbyła się 29 kwietnia 1971 roku. Już od pierwszej wspólnej premiery tworzyli arcydzieła sceniczne a także filmy.
Jednym z najważniejszych punktów tej współpracy pozostaje filmowa wersja „Wesela” w reżyserii Andrzeja Wajdy, której premiera odbyła się 9 stycznia 1973 roku. Krystyna Zachwatowicz była odpowiedzialna za kostiumy, a jej dyscyplina pracy pozwoliła stworzyć dzieło spójne w obrazie. Artystka wspomina, jak zgodnie z ustaloną wspólnie z reżyserem koncepcją, opartą na wykorzystaniu autentycznych bronowickich strojów ludowych, pozyskiwała rodowe pamiątki od tamtejszych gospodyń. „Wesele” zostało „namalowane” poprzez wybór inspiracji epoką a także cytatów z obrazów Stanisława Wyspiańskiego.
ORLEN od lat angażuje się w rozwój i popularyzację polskiej kultury, współpracując z bardzo wieloma instytucjami i wspierając przedsięwzięcia o wysokiej jakości artystycznej i istotnej wrażliwości społecznej. Współpraca biznesu z instytucjami kultury pozwala tworzyć warunki dla ambitnych projektów, chronić dorobek wybitnych twórców i otwierać go na nowych odbiorców. Jako Mecenas Galerii Kordegarda oraz Mecenas Dostępności wspieramy wystawę Krystyny Zachwatowicz-Wajdy z przekonaniem, że dorobek tej miary powinien być obecny we współczesnym obiegu kultury i dostępny dla kolejnych pokoleń. Jako odpowiedzialny partner chcemy współtworzyć wartość projektu, pomagać mu się rozwijać, docierać do nowych odbiorców i budować jego długofalowy potencjał. Tak właśnie rozumiemy rolę firmy ORLEN – mówi Sylwia Snopkiewicz, Dyrektor Wykonawczy ds. Sponsoringu ORLEN
Wystawa prowadzi także ku biografii artystki i miejscom, które ją ukształtowały. Warszawa to jej miasto rodzinne, zrujnowane podczas drugiej wojny światowej i odbudowane przy udziale profesora Jana Zachwatowicza, ojca artystki, który potrzebę rekonstrukcji Starówki uzasadniał słowami: „Bo naród i pomniki jego kultury to jedno. Nie mogę zgodzić się na wydarcie nam pomników kultury (…), będziemy je odbudowywali od fundamentów, aby przekazać pokoleniom (…)”. Zachowany z wojennej pożogi Kraków to zaś miasto wybrane, w którym Krystyna Zachwatowicz jest charyzmatyczną scenograf, pedagogiem, obywatelką troszczącą się o „młodych”, ponieważ – jak podkreśla – „to oni są przyszłością”.
Krystyna Zachwatowicz-Wajda (ur. 1930) – scenograf, pedagog, profesor sztuk plastycznych oraz działaczka społeczna. Ukończyła historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz scenografię na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Zrealizowała około 150 scenografii dla teatru, opery i filmu, współpracując z najwybitniejszymi polskimi reżyserami, w tym z Andrzejem Wajdą, dla którego projektowała scenografie teatralne oraz kostiumy filmowe. W latach 1970–1998 była związana ze Starym Teatrem w Krakowie, a od 2001 roku kierowała Katedrą Scenografii ASP w Krakowie. Wraz z Andrzejem Wajdą w 1988 roku założyła Fundację Kyoto-Kraków w celu budowy Muzeum Manggha. Obecnie pełni funkcję prezesa Fundacji Kyoto–Kraków, kontynuując działalność na rzecz kultury, edukacji artystycznej i ochrony dziedzictwa Andrzeja Wajdy.
Szczegółowy program wydarzeń towarzyszących wystawie będzie publikowany na stronie Narodowego Centrum Kultury.
Wystawa: „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy”
Termin: 7 sierpnia – 11 października 2026
Wernisaż: 7 sierpnia, godz. 18.00
Miejsce: Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury
Organizator: MKiDN, Narodowe Centrum Kultury, Muzeum Śląskie w Katowicach, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha
Mecenas Galerii Kordegarda oraz Mecenas Dostępności: ORLEN
Kuratorka: Agnieszka Kołodziej-Adamczuk / Muzeum Śląskie w Katowicach Koordynacja: Agnieszka Bebłowska Bednarkiewicz / NCK, Dominika Górowska / Manggha Projekt graficzny: Izabela Jurczyk Studio Design Projekt scenografii: Krystian Bieniak Redakcja: Iwona Hardej Piórotwory Tłumaczenie: Jarosław Sawiuk
Kolekcje: Narodowy Teatr Stary im. Heleny Modrzejewskiej, Muzeum Śląskie w Katowicach, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, Zamek Królewski w Warszawie, Archiwum Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
Zdjęcia: Wojciech Plewiński, Antoni Zdebiak, Yehor Lamzyakoff, Andrzej Banaś, Renata Pajchel, Grażyna Wyszomirska, Stanisław Gadomski, Franciszek Myszkowski
Wystawę „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
