Warszawskie Obserwatorium Kultury we współpracy z Teatrem Ochoty im. Haliny i Jana Machulskich zrealizowało etnograficzny projekt w ramach badania o uczestnictwie w kulturze Warszawy dzieci z doświadczeniem migracji. Materiały z badania stały się inspiracją dla dwóch projektów artystycznych: wystawy fotograficznej oraz spektaklu.
fot. Bartek Warzecha
Od maja 2025 roku Warszawskie Obserwatorium Kultury realizuje badanie „Дzieci uczestniczą!”. Projekt pokazuje, jak udział w kulturze wpływa na życie warszawskich dzieci i młodzieży, jakie ma dla nich znaczenie oraz z jakimi barierami w dostępie do kultury się mierzą.
Pierwsza odsłona projektu badawczego obejmuje dzieci i rodziny z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, pochodzące z Białorusi i Ukrainy. Efektem działań jest raport z badania jakościowego, który można znaleźć na stronie WOK.
Spotkania w kulturowych światach
Jednym z obszarów badania było przyjrzenie się temu, jak kultura towarzyszy dzieciom z doświadczeniem migracji w procesie odnajdywania się w nowej rzeczywistości. Aktywności kulturalne mogą pomagać w integracji i dawać dzieciom poczucie bezpieczeństwa. Mogą też być sposobem na wyrażenie własnych emocji i sprzeciwu wobec trudnych doświadczeń związanych z migracją lub uchodźstwem, w których często dzieci czują się bezwolne.
W narracjach młodych osób wyjątkowo ważnym aspektem uczestnictwa w kulturze była możliwość spędzania czasu razem – jako rodzina, z przyjaciółmi w grupach mniejszościowych lub mieszanych kulturowo, w przestrzeniach publicznych, w podmiotach kultury oraz w wirtualnych „piaskownicach", takich jak Minecraft czy Roblox. Traktowanie kultury jako pretekstu do spotkania pokazuje, jak ważne dla dzieci i rodzin są aspekty społeczne – budowania nowej sieci społecznej, dbania o relacje wewnątrzrodzinne oraz o przyjaźnie, te na miejscu i te rozdzielone setkami lub tysiącami kilometrów.
Badanie miało charakter eksploracyjny, co pozwoliło podążać za różnorodnymi aktorami kulturowych mikroświatów Warszawy, a także przetestować różnego rodzaju narzędzia badawcze. Badaczki przyjęły szerokie rozumienie kultury – obejmujące także działania poza instytucjami.
Przepływ wiedzy pomiędzy nauką a sztuką
W partnerstwie z Teatrem Ochoty zrealizowano także badawczy projekt etnograficzny, w ramach którego ośmioro młodych osób przez dwa tygodnie dokumentowało i poddawało refleksji swoje aktywności w czasie wolnym. Stworzony przez uczestniczki i uczestników badania materiał fotograficzny i pamiętnikowy stał się podstawą do dwóch twórczych działań.
Pierwszym z nich jest wystawa fotograficzna, której autorkami i autorami zdjęć oraz koncepcji kuratorskiej są dzieci, które wzięły udział w projekcie.
Najpierw grupa dzieci z Białorusi i Ukrainy dokumentowała fotograficznie swój czas wolny. Następnie zaprosiłyśmy każdą z osób do rozmowy indywidualnej. Kolejnym etapem był warsztat kuratorski, gdzie zaczęła kształtować się opowieść o tym, czym i po co jest czas wolny oraz co dają te aktywności – emocjonalnie, społecznie i kulturowo – mówi Sara Majcher-Wojciechowska, badaczka WOK i koordynatorka projektu.
Wystawę można oglądać w WOK Lab (ul. Marszałkowska 34/50) od poniedziałku do czwartku w godz. 11:00-16:00, do 5 marca po wcześniejszym kontakcie z Sarą Majcher-Wojciechowską, koordynatorką projektu. Od 11 marca wystawę będzie można oglądać w Teatrze Ochoty.
Drugim efektem artystycznym projektu jest spektakl „Masz coś w zębach” w Teatrze Ochoty, którego reżyserką jest Liuba Ilnytska.
Podczas pracy nad spektaklem korzystano z materiałów zgromadzonych w ramach badania – pamiętników, fotografii i wywiadów. Narracje młodych osób o czasie wolnym były dla reżyserki jedną z inspiracji, która ułatwiała jej zrozumienie codziennej rzeczywistości, z jaką mierzy się młodzież z doświadczeniem migracji w Warszawie – mówi Piotr Morawski, Zastępca Dyrektorki programowych Teatru Ochoty.
Warszawskie Obserwatorium Kultury
Warszawskie Obserwatorium Kultury jest samorządową instytucją kultury m. st. Warszawy. Istniejemy od 1 września 2022 roku. Obserwujemy procesy zachodzące we współczesnej kulturze i społeczeństwie, gromadzimy wiedzę i dzielimy się zasobami. Realizujemy społecznie wartościowe projekty artystyczne i badawcze. Opracowujemy innowacyjne narzędzia i rozwiązania wspierające rozwój i profesjonalizację sektora kultury. Tworzymy przestrzeń wymiany wiedzy i doświadczeń, budujemy sieci współpracy, inicjujemy debatę publiczną.
Do naszych najważniejszych projektów należy Warszawskie Uczestnictwo w Kulturze (WUK). Badamy edukację kulturalną oraz wspieramy sieciowanie środowiska. W projekcie „Dzieci uczestniczą” badamy uczestnictwo w kulturze Warszawy dzieci i młodzieży. Wspieramy rozwój środowiska tańca w stolicy – przeprowadziliśmy facylitację powstania Pawilonu Tańca i Innych Sztuk Performatywnych. Więcej o naszych projektach można znaleźć w podsumowaniu 2025 roku: → link
Teatr Ochoty
Od 2025 roku Teatr Ochoty przekształca się w pierszy Polsce teatr dla młodzieży – instytucję, która nie tylko tworzy program dla młodych ludzi, ale rozwija go z nimi i dzięki nim. Wychodzimy z przekonania, że młodzież jest jedną z najsłabiej reprezentowanych grup w życiu społecznym, a jednocześnie posiada ogromny potencjał sprawczy, twórczy i obywatelski. Teatr ma stać się przestrzenią pomiędzy szkołą a domem – otwartą na eksperyment, dialog i współdecydowanie.
Zamiast tradycyjnego modelu instytucji repertuarowej TO wybiera formułę tworzenia ekosystemu: procesualną, partycypacyjną i interdyscyplinarną, opartą na mobilnych spektaklach dla grup 13–15 i 16–19 lat, działaniach performatywnych realizowanych także w szkołach, programie badawczym diagnozującym potrzeby młodzieży oraz projektach artystyczno-pedagogicznych tworzonych we współpracy z młodymi osobami i nauczycielami.