Warszawa. Król Władysław IV i jego teatr na wystawie na Zamku Królewskim

Wszechstronnie wykształcony król Władysław IV stworzył na Zamku Królewskim w Warszawie jedną z najsłynniejszych i najpiękniejszych scen teatralnych Europy epoki baroku. Był to pierwszy stały teatr operowy na ziemiach polskich. Wystawa „Wielka gra. Opera Władysława IV” przedstawia fenomen tego teatru.

Ekspozycja „Wielka gra. Opera Władysława IV” opowiada o powstaniu i rozkwicie teatru władysławowskiego, którego główna siedziba znajdowała się w skrzydle południowym Zamku Królewskiego w Warszawie.

Monarcha starannie budował swój teatr, sprowadzał fachowców na najwyższym poziomie, kupował w Europie dzieła, które miały stać się ozdobą teatru. Jego teatr zyskał rozgłos w ówczesnym świecie. Król interesował się też architekturą, wystrojem wnętrz i ogrodami. Miał zamiłowanie do sztuk pięknych.

W 1628 roku na Zamku wystawiono operę „Acys i Galatea” i w ten sposób zainaugurowano działalność teatru dworskiego.

Teatr królewski nie był jedynie rozrywką. Stanowił też swoiste narzędzie propagandy. Muzyka, poezja, scenografia, kostiumy i pomysłowe maszyny sceniczne współtworzyły widowiska oddziałujące na wszystkie zmysły. Pobudzając wyobraźnię widza, budowały autorytet monarchy. W świecie Władysława IV niemal każde wydarzenie publiczne miało teatralny charakter – od ceremonii dyplomatycznych po uroczyste wjazdy do miast czy pokazy fajerwerków. Cała Rzeczpospolita stawała się sceną wielkiego spektaklu.

- „Wielka gra” to opowieść o czasach, kiedy humaniści, artyści, chcąc zrekonstruować teatr starożytny, wykreowali nową jakość, nowy dramat operowy, który łączył wszystkie dziedziny aktywności artystycznej. To opowieść o czasach, kiedy teatr stawał się ważnym narzędziem władzy. Naświetlamy tę fascynującą kartę w dziejach Polski przez pryzmat naszej współczesności. Dlatego wystawa jest dynamiczna, angażująca i wielowymiarowa – powiedział dr Jacek Żukowski, kurator ekspozycji.

Ponad sto obiektów ze zbiorów polskich i europejskich instytucji – od dzieł malarstwa i grafiki po instrumenty muzyczne oraz dokumenty i druki z epoki –jest obecnie eksponowanych w efektownie zaaranżowanej przestrzeni wystawowej II piętra Zamku Królewskiego.

Scenografia zaprojektowana do „Wielkiej gry” to niemal samodzielna realizacja artystyczna. - Głównym założeniem aranżacyjnym wystawy było zbudowanie narracji w nawiązaniu do zabiegów przestrzennych wykorzystywanych w XVII-wiecznym teatrze, jednak za pomocą współczesnych środków wyrazu. Najważniejsze obiekty i wątki narracyjne podkreślono za pomocą iluzji perspektywicznych, warstwowości, gry światła, odbić, kolorów, a także projekcji czy dźwięku. W przestrzeni uwypuklono relacje, które wystawa – jako scena – nawiązuje z osobą króla, ale także ze zwiedzającymi i samym gmachem Zamku – mówił Wojciech Cichecki, scenograf wystawy.

Od strony wizualnej cała scenografia konsekwentnie nawiązuje do estetyki dawnych rycin i wykorzystuje m.in. motywy z rysunków Giulia Parigiego i Giovanniego Battisty Gisleniego – zauważa Marta Kuliga, autorka rekonstrukcji historycznej sceny teatralnej.

Obok eksponatów zabytkowych narrację uzupełniają: rekonstrukcje i makiety teatru w Zamku Królewskim, projekcje multimedialne oraz obiekty interaktywne przybliżające działanie sceny barokowej.

Przygotowano – jak zaznaczyła prof. Małgorzata Omilanowska, dyrektorka Zamku Królewskiego w Warszawie - bogaty program wydarzeń towarzyszących wystawie, m.in. spotkania z kuratorem i wspólne zwiedzanie, wieczorne oprowadzania, ścieżki autorskie, a także zajęcia międzypokoleniowe i animacje w specjalnie zaprojektowanej przestrzeni edukacyjnej. Zaplanowano też oprowadzania dla osób z niepełnosprawnościami słuchu i wzroku oraz zajęcia dla grup osób w kryzysie psychicznym – muzeoterapię.

Wystawie towarzyszy publikacja zawierająca eseje polskich i europejskich badaczy teatru Władysława IV.

Wystawa „Wielka Gra. Opera Władysława IV” będzie dostępna na zamku Królewskim w warszawie od 17 kwietnia do 19 lipca 2026 r.