2 września przed Kordegardą. Galerią Narodowego Centrum Kultury w Warszawie otworzy się plenerowa wystawa „Dziady na polskiej scenie”, prezentująca niemal dwieście lat teatralnych inscenizacji jednego z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu - „Dziadów” Adama Mickiewicza.
fot. Fot. Franciszek Myszkowski / mat. Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego
Ekspozycję będzie można oglądać do 22 września br. Będzie także dostępna w plikach do pobrania ze strony Narodowego Centrum Kultury dla szkół, domów kultury i bibliotek.Dramat Mickiewicza jest lekturą tegorocznej 15. edycji Narodowego Czytania, którego finał odbędzie się 5 września br.
Ekspozycja przypomina, jak Dziady - jeden z najważniejszych i najbardziej wymagających tekstów polskiej kultury – przez blisko dwa stulecia inspirował twórców teatru do poszukiwania nowego języka scenicznego. Autorką scenariusza wystawy jest dr hab. Dorota Jarząbek-Wasyl z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Dziady Adama Mickiewicza należą do dzieł, które nie dają się zamknąć ani w jednej epoce, ani w jednej interpretacji. Napisane w latach 20. i 30. XIX wieku, łączą doświadczenie jednostki z losem wspólnoty i historią narodu pogański obrzęd - z metafizyką, bunt - z pytaniem o sens istnienia. Zarazem pozostają jednym z najbardziej nowoczesnych tekstów polskiego teatru.
Ekspozycja prowadzi widza przez najważniejsze polskie realizacje utworu - od XIX-wiecznych wykonań fragmentów, przez przełomową inscenizację Stanisława Wyspiańskiego z 1901 roku, monumentalne widowiska Leona Schillera, powojenne eksperymenty teatralne, głośne przedstawienie Kazimierza Dejmka z 1967 roku i legendarną interpretację Konrada Swinarskiego, aż po realizacje najnowsze, które na nowo konfrontują Mickiewicza ze współczesnością.
Historia obecności Dziadów na scenie jest zarazem historią przemian polskiego teatru. To opowieść o zmieniających się językach inscenizacji, o kolejnych próbach zmierzenia się z poematem, który długo uchodził za niesceniczny, a jednak od blisko dwóch stuleci przyciąga twórców gotowych podejmować artystyczne ryzyko. Luźna, otwarta kompozycja utworu sprawia, że każda realizacja staje się nie tylko interpretacją Mickiewicza, lecz także próbą przemyślenia na nowo samej formy teatru.
Wystawa pokazuje Dziady jako tekst żywy, zakorzeniony w swojej epoce i aktualny zarazem- dzieło, które każde pokolenie odczytuje na nowo, wydobywając z niego własne pytania i niepokoje. W kolejnych inscenizacjach powracają spory o wspólnotę, wolność, religię, pamięć, przemoc, ciało i duchowość. Szczególne miejsce zajmuje przedstawienie Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym, zdjęte z afisza po interwencji cenzury, którego recepcja stała się jednym z impulsów wydarzeń Marca 1968. W tym sensie Dziady okazywały się nie tylko dramatem scenicznym, ale także tekstem zdolnym przekraczać granice teatru i oddziaływać na rzeczywistość społeczną.
Na planszach zaprezentowano fotografie spektakli, projekty scenografii, afisze, plakaty i materiały archiwalne pochodzące z najważniejszych polskich instytucji i kolekcji teatralnych. Tworzą one wielowątkową opowieść o dziele, które nie znosi interpretacyjnej bierności i od pokoleń prowokuje reżyserów, aktorów oraz scenografów do poszukiwania nowych środków wyrazu.
Plenerowa forma ekspozycji przenosi tę opowieść w przestrzeń miejską, czyniąc historię polskiego teatru dostępną dla szerokiej publiczności. „Dziady na polskiej scenie” są zaproszeniem do spojrzenia na dramat Mickiewicza nie tylko jako na arcydzieło romantyzmu, lecz także jako na wciąż działający, niespokojny i otwarty poemat teatralny - utwór, który od niemal dwustu lat zmienia sposób myślenia o scenie i o tym, co w polskim doświadczeniu pozostaje „do myślenia”.
W grafice wykorzystano zdjęcie ze spektaklu Dziady w reż. K. Dejmka (1967), w roli Gustawa-Konrada – Gustaw Holoubek.
