Ponad 50 rozesłanych przez nas newsletterów promowało owoce pracy osób piszących i tłumaczących z różnych języków teksty dla teatrów, w tym teatru radiowego i telewizji – czytamy w podsumowaniu roku przygotowanym przez Agencję Dramatu i Teatru „ADiT".
fot. mat. ADiT
Zacznę więc od podziękowań dla kilkudziesięciu twórczyń i twórców, których teksty redagowaliśmy, omawialiśmy i polecaliśmy na naszej stronie www, w mediach społecznościowych oraz bezpośrednio ludziom teatru. Starając się o różnorodną ofertę, otwieramy się na uwagi i życzenia naszych subskrybentów. Zachęcamy do zgłaszania ich mailowego lub w formie komentarzy pod postami w mediach społecznościowych.
Dziękuję również zespołowi redakcyjnemu, który przez te dwanaście miesięcy otrzymał sporą porcję tematów, gatunków i konwencji do przemyślenia i opisania. Od trzech dekad doskonalimy nasze umiejętności, by proponowane przez nas teksty spełniały wszelkie profesjonalne kryteria.
Z początkiem 2025 zaskoczył nas Petr Zelenka „Beckhamem”, w którym znakomicie uchwycił naturę rozdmuchanych medialnych afer. Pisany metodą filmową, a więc tym bardziej atrakcyjny dla teatrów, które często szukają inspiracji w scenariuszach filmowych. Koniec roku przyniósł nam również znakomite tłumaczenie Agaty Wróbel najnowszej sztuki tego samego autora, pt. „Amatorzy”.
W tym jubileuszowym dla ADiT-u roku (30-lecie agencji i 25-lecie wydawnictwa) zależało nam na odkrywaniu nowych tekstów współczesnych autorów, jak: Constance Dennig („Extasy show”), Rhea Leman („Bunkier”), Ella Road („Laborantka”), Sophia Fabilli („Klątwa bliźniaczek”), Mark O’Rowe („Zjazd rodzinny”), Marius von Mayenburg („Ellen Babić”, „Ex”), Theo van Gogh („Randki w ciemność”), Ivor Martinić („Mój syn chodzi, tylko trochę wolniej” oraz „Syn, matka i ojciec siedzą przy stole i długo milczą”), Ferdinand von Schirach („Jej słowo, jego słowo”), Pablo Ramón („Zaćmienie w dwóch aktach”), Matias Del Federico („Terapia dla par”), Jordi Galceran („Pic na wodę”), Simon Stephens („Ciemno, prawie czerń”), Joanna Oparek („Osobliwość/Singularity”, w której autorka „wieszczy […] czas, kiedy ludzie organiczni staną się algorytmami”), a także promowaniu nowych wersji klasyków starożytnej literatury jak „Uczta Trymalchiona” Petroniusza (tłumaczenie i adaptacja Leszka Wysockiego) czy „Antygona” i „Medea” w tłumaczeniu Jacka Kaduczaka. Niektóre z powyższych nadal czekają na prapremierę.
Niewątpliwie należy odnotować kolejne premiery sztuk Ingrid Lausund, Freda Apke, Marka St. Germain, Duncana Macmillana, Martina McDonagha, Stevena Moffata, Hanocha Levina, Michaela McKeevera czy Volkera Schmidta. Nieustannym zainteresowaniem teatrów cieszy się Astrid Lindgren, musical „Kabaret” czy sztuki Arthura Millera i Tennessee Williamsa w tłumaczeniu Jacka Poniedziałka, a także metafizyczna komedia pt.: „Umrzeć ze śmiechu” Paula Elliotta.
Cieszymy się przede wszystkim z prapremier sztuk naszych rodzimych autorów, zrealizowanych na zamówienie teatrów: Maliny Prześlugi – „Bolek i Lolek. Hop w nieznane!”, Teatr Pinokio w Łodzi; Przemysława Pilarskiego „Sceny z życia pobożnych mieszkańców Waldenburga”, Teatr Dramatyczny im. Szaniawskiego w Wałbrzychu i „Koń na rycerzu” wg książki „Sztuka obsługi penisa”, Teatr im. Żeromskiego w Kielcach. I premier: Anny Burzyńskiej („Survival”, „Cafe Luna”, „Akompaniator”), Marii Wojtyszko („Piekło – niebo”, Teatr Narodowy) czy Kuby Kaprala („Tata”, druk w „Dialogu”).
Rozpoczęliśmy współpracę z nowymi autorkami, Anną Dwojnych i Kariną Obarą, polecając ich teksty (jak: „Piękni ludzie nauczeni brzydkiego myślenia o sobie” czy monodram postbiograficzny o Konopnickiej pt. „Maria, sztuka przetrwania”) oraz reżyserem Filipem Gieldonem w roli tłumacza, który z pasją odkrywa dla nas nowych autorów, jak Emanuele Aldrovandi, Alistair McDowall czy Rhea Leman.
Od lat bardzo ważną dla nas formą promocji tekstów dramatycznych są ich czytania performatywne. W jubileuszowym dla agencji roku 2025 rozpoczęliśmy w Krakowie comiesięczny cykl czytań „Konstelacje Przejścia”, inaugurując nim współpracę z Teatrem Nowym Proxima i Pałacem Nieśmiertelności, który stał się jakże barwną i adekwatną scenerią dla naszego projektu. Pragniemy wspólnie z Teatrem Nowym Proxima przedstawić sześć zróżnicowanych formalnie tekstów reprezentujących najnowsze trendy w światowej dramaturgii i dotykających tematu człowieka uwikłanego w problematykę świata XXI wieku. Do współpracy zaprosiliśmy uznanych reżyserów, aktorów i aktorki krakowskich teatrów, a także studentów akademii teatralnych. W minionym roku odbyły się dwa pierwsze czytania: „Berlin Porn” Joanny Oparek (w reżyserii autorki) i reżyserowanej przez Weronikę Marię Kuśmider sztuki Brytyjki Lulu Raczki „Nic” (w tłum. Marty Orczykowskiej). Już w lutym kontynuacja!
Ten rok zaowocował również wieloma czytaniami z inicjatywy teatrów/reżyserów/aktorów, począwszy od styczniowego „Ellen Babić” Mariusa von Mayenburga w Klubie Żak (reż. Piotr Biedroń), zanim doszło do poznańskiej prapremiery. W Sopotece, z którą współpracujemy od lat (wcześniej w Dworku Sierakowskich), miało miejsce czytanie kilku sztuk, jak: „Więzi rodzinne” Dana Gordona, „Druhny” Alana Baala, „Bańskie kwiaty” Saby Szekely i „Główna wygrana” Ivora Martinicia – zawsze pod opieką Krzysztofa Gordona i z wstępem prof. Małgorzaty Jarmułowicz w ramach projektu Teatr przy stole. W Inkubatorze w ramach festiwalu Literacki Sopot Mira Mańka przygotowała czytanie „Zniknięć” Elise Wilk. Last but not least: z naszymi partnerami AFK i Teatrem Ateneum w Warszawie czytaliśmy pod opieką Aldony Figury adaptację sceniczną znanego filmu pt. „Sąsiad z naprzeciwka” Daniela Kehlmana, „Quasilandię” Tary Meister i „Jej walkę” Izy Hochgerner. Teatr im. Kochanowskiego w Opolu przygotował czytania sztuk: Jona Fossegp „Noc śpiewa piosenki” pod opieką Dominiki Przybyszewskiej i „Boga” Ferdinanda von Schiracha pod opieką dyrektora Norberta Rakowskiego. Życzymy wszystkim sztukom pomyślnej drogi do premiery! Tak rozumiemy sens inwestycji w czytelnictwo współczesnej dramaturgii, które wspieramy również wydawniczo.
Ważnym punktem sezonu była druga edycja WyspianKiss w Teatrze Śląskim w Katowicach. To nie jest grzeczny konkurs z dyplomem do szuflady, tylko prawdziwa przepustka do obiegu w teatralnym życiu. Młode pisanie i młoda reżyseria dostają tu światło, czas i instytucjonalny ciężar, który zwykle bywa dla debiutu nieosiągalny. Finałowy weekend był pełen niespodzianek. Były szkice sceniczne, były rozmowy, było spotkanie ludzi, którzy piszą, i tych, którzy decydują, co wejdzie do repertuaru. W programie pojawiły się szkice „Seks, dragi, neonaziści” Hanny Kopiec w reżyserii Julii Nowak, „Współlokatorki” Doroty Bator w reżyserii Dominika Gorbaczyńskiego, „Liczby pierwsze” Stefana Szulca w reżyserii Eliasza Niezgody oraz „Zapytaj o Martę” Jagody Plachetki w reżyserii Klaudii Gębskiej. Do tego „Speed Dating” z Wyspiańskim, panel Kopalnia debiutu i slam dramaturgiczny „Po weselu”. W ramach finału WyspianKiss rozdano nagrody, które mają wagę, bo za nimi idą realne konsekwencje. Nagrodę reżyserską otrzymał Dominik Gorbaczyński, a z nią możliwość realizacji spektaklu w Teatrze Rozrywki w Chorzowie. ADiT przyznał nagrody dramatopisarskie. Pierwszą nagrodę zdobył Stefan Szulc za „Liczby pierwsze”, drugą Dorota Bator za „Współlokatorki”, a Jagoda Plachetka została nagrodzona za „Zapytaj o Martę”, przy czym w relacjach finału pojawia się też wyróżnienie dla Hanny Kopiec. Radio Katowice wyróżniło duet Jagoda Plachetka i Klaudia Gębska z myślą o realizacji słuchowiska. To jest ten piękny moment, kiedy debiut przestaje być zapowiedzią, a staje się faktem. I cieszy nas to, że jako ADiT mogliśmy i możemy brać w tym wydarzeniu udział.
Na kolejnych warsztatach w procesie rozwoju w PWSFTViT w Łodzi testowaliśmy ze studentami reżyserii i wydziału aktorskiego sztukę Anny Dwojnych „Telepolacy” oraz Pauliny Ilskiej – „Ne me kite pa”. Rezultaty w postaci nagranych pokazów można zobaczyć na naszym kanale YouTube.
Na tymże kanale pojawiło się już nagranie spotkania z autorkami i tłumaczem podczas Targów Dobrej Książki we Wrocławiu pt. „Dramat jest sexy”, które prowadziła Małgorzata Słabicka-Turpeinen. Czekamy na pojawienie się nagrania audycji noworocznej w RDC, prowadzonej przez Jana Bończę-Szabłowskiego, którą zdominowały tematy wydawnicze…
Jesteśmy dumni z efektów wydawniczych tego roku, począwszy od „Panny Julie” – ze wstępem Strindberga na temat obecnej, nieocenzurowanej wersji tekstu, i z posłowiem tłumacza Mariusza Kalinowskiego, wyjaśniającym ważne kwestie kontekstualne i zmianę tytułowego imienia bohaterki. Jesteśmy przyzwyczajeni do kilkusetstronicowych antologii i takie również w roku 2025 wydaliśmy w dobrych opracowaniach: „Nagie maski” Luigiego Pirandella, „Ktoś tu przyjdzie” Jona Fossego (noblistów!), „Niekończący się sierpień. Antologia nowego dramatu białoruskiego” i „Nasza prawda. Antologia dramatów o powstaniu styczniowym w 160-lecie stracenia bohaterów Konstantego Kalinowskiego, Romualda Traugutta, księdza Stanisława Brzóski” pod redakcją prof. dr hab. Anny Kuligowskiej-Korzeniewskiej. Pod sam koniec grudnia ukazał się także pierwszy z trzech planowanych tomów sztuk Tadeusza Słobodzianka, „Żydowskie historie”, zawierający nowy dramat „Akropolis nasze”. Przed nami działania promocyjne. W 2026 planujemy publikację również co najmniej pięciu pozycji, wśród których znajdą się dramaty Brendy Howlin, Mateusza Pakuły, Ivany Sajko oraz dwa pozostałe tomy sztuk Tadeusza Słobodzianka. Nasze książki można zamawiać w naszej internetowej księgarni oraz na portalach, ale również w dobrych księgarniach.
Dziękujemy ludziom teatru, którzy niestrudzenie poszukują tekstów w naszych zasobach, penetrując nowości na stronie i składając zamówienia na podstawie ich omówień oraz czytając nasze cotygodniowe newslettery, które szczególnie polecamy.
Dziękujemy redakcjom Polskiego Radia i Telewizji za realizację słuchowisk („Gotki” Pałygi, „Wracaj” Pilarskiego, „Syn” i „Ktoś tu przyjdzie” Fossego) i spektakli Teatru Telewizji („Biedermann i podpalacze” Frischa).
Wszystkim ludziom teatru życzymy twórczych inspiracji, stabilnej sytuacji i szczęścia w budowaniu zespołów artystycznych.