„Pani Twardowska albo Nieustraszony Adam Mickiewicz” Sandry Szwarc w reż. Joanny Zdrady w Teatrze Lalka w Warszawie. Pisze Anna Czajkowska w Teatrze dla Wszystkich.
fot. Bartek Warzecha
W maju 1945 roku Janina Kilian-Stanisławska, historyk sztuki, graficzka i ilustratorka związana z lwowską awangardą, założyła w Samarkandzie wędrowny Polski Teatr Marionetek „Niebieskie Migdały”. Po repatriacji teatru do Polski, do Krakowa, i pracowitych miesiącach spędzonych już w ojczyźnie, w 1948 roku Niebieskie Migdały przeniesiono do Warszawy, gdzie od listopada 1950 roku działały pod nazwą Teatr Lalka.
W tym roku Lalka obchodzi jubileusz 80-lecia i z tej okazji zrealizowano spektakl „Pani Twardowska albo Nieustraszony Adam Mickiewicz”, który przywodzi na myśl inscenizację z 1945 roku, uznawaną za założycielskie przedstawienie dzisiejszego, artystycznego teatru dla dzieci.
Opowieść Sandry Szwarc w reżyserii Joanny Zdrady zaskakuje niezwykle świeżym, atrakcyjnym podejściem do klasyki i nowszej literatury. Warstwa stylistyczna scenariusza jest rozbudowana, nieco na wzór charakterystycznej dla epoki romantyzmu ballady, w której poeta łączył elementy epiki, liryki i dramatu. Autorka stara się zachować rytm i dynamikę utworów Mickiewicza, ale w poetycko wysmakowanym, opartym głównie na tekstach narodowego wieszcza spektaklu nie brakuje licznych nawiązań do współczesności, czytelnych dla młodszych i starszych widzów.
Historia poszukującego twórczej weny pisarza i skutków jego paktu z diabłem zawiera liczne cytaty i frazy zaczerpnięte z innych utworów, wchodząc w humorystyczną polemikę ze znanymi dziełami Mickiewicza, głównego bohatera spektaklu. W przedstawieniu pojawiają się także nawiązania do współczesnych autorów i książek – nie tylko dla dzieci (dorośli z pewnością je dostrzegą i docenią). Takie inspirujące, uniwersalne odniesienia wzbogacają inscenizację o dodatkowe znaczenia, łącząc tekst z kodem kulturowym, o którego znajomość warto zadbać już u najmłodszych. Całość została tak pomyślana, by dzieci nie nudziły się ani przez moment, obserwując zabawne sceny i świetną grę aktorską.
W muzyczno-słownej podróży przez strofy, wersy i piosenki Joanna Zdrada łączy kilka technik teatralnych – samo przedstawienie grane jest w planie aktorskim i lalkowym. Trudne w obsłudze sycylijskie marionetki ożywają w rękach animatorów i nabierają charakteru, dzięki czemu spokojniejsza momentami akcja nabiera tempa. Sami aktorzy bawią się tekstem, podkreślając aluzje, parafrazy i anegdoty.
Wojciech Pałęcki w roli Adama Mickiewicza to prawdziwy lew sceniczny, który potrafi wyrażać subtelniejsze uczucia, stając się realnym, mniej „posągowym” poetą. Towarzyszy mu wdzięczna Narratorka – w tej roli czaruje widza niezawodna, pełna naturalnej swobody Aneta Jucejko-Pałęcka. Równie wyrazistą kreację, dynamicznie i z humorem, buduje Jan Stasiczak jako Mefistofeles oraz Nikola Czerniecka – młodziutka, pełna energii, bystra i zaradna Grażyna. Pozostali aktorzy grają brawurowo, z niezbędną energią, a kiedy trzeba – z przymrużeniem oka. Umiejętnie wykorzystują komizm postaci, sytuacji oraz grę słów, dzięki czemu humor tryska z każdego zdania i piosenki, w czym wspiera ich muzyka autorstwa Iwony Skwarek, a także żywiołowa choreografia Dashy Melekh i konsekwentna reżyseria świateł Damiana Pawelli. Jednym słowem – sukces spektaklu to zasługa całego zespołu.
Scenografia i stylizacja, lalki i kostiumy zaprojektowane przez Juliję Skuratovą przypominają filmy grozy Tima Burtona, lecz łagodzone są satyrą, z mrugnięciem do publiczności. Wszystko to silnie przemawia do widzów, uruchamiając różnorodne skojarzenia związane z niemym kinem, kabaretem i współczesnym obrazem, z efektami specjalnymi.
Zabawa różnorodnymi konwencjami, ze sceniczną fanfaronadą i aluzjami, atrakcyjne pomysły rodem ze snów pozwalają dzieciom doświadczyć bogactwa literackiej gry z wyobraźnią, dostępnego w teatrze, w którym wszystko może się zdarzyć.
Ocena recenzenta: 10/10
