„Bal w Operze" Juliana Tuwima w reż. i wyk. Artura Barcisia w Teatrze Polonia w Warszawie. Pisze Krzysztof Skiba w „Tygodniku Angora".
fot. Katarzyna Kural-Sadowska
Czy klasyczny tekst Tuwima sprzed 90 lat może być nadal aktualny? Czy poemat „Bal w Operze" - tak niegdyś niecenzuralny, obrazoburczy, opublikowany w całości dopiero wiele lat po śmierci autora - i dziś może wzbudzać niepokój? Czy eksperymenty językowe Tuwima wiele lat po napisaniu mają moc?
Język tego poematu to absolutny majstersztyk i jego siła działa nadal jak karabin maszynowy, który nie zardzewiał mimo trzymania go w zakurzonej skrytce na strychu. Przekonać się o tym można, udając się na istny festiwal twarzy, emocji i napięć, które serwuje nam Artur Barciś w Teatrze Polonia. W zasadzie mógłbym napisać wielkimi literami ARTUR BARCIŚ i to powinno wystarczyć wszystkim za recenzję. To, co z poematem Tuwima wyczynia na scenie ten aktor, to prawdziwa sztuka cyrkowa słowa i gestu. Kiedy trzeba, jest wulkanem energii, a kiedy jest ku temu sposobność, staje się wyciszony, refleksyjny, jakby pogodzony z tym, co nieuchronne. Spektakl, podobnie jak lata temu, jest wielką czerwoną lampką ostrzegawczą. Zbliża się katastrofa, ale elity bawiące się na balu tego nie dostrzegają. Zabawa trwa w najlepsze. Przepych, arogancja, obżarstwo, głupota, polityka, pogoń za zyskiem i upadek rozumu, wydają się dziś na tym samym poziomie, co w 1936 roku, gdy Tuwim pisał „Bal w Operze". Ostatnie wydarzenia przed Trybunałem Konstytucyjnym, szarpaniny, demonstracje, wyzwiska, kłamstwa, histeria i zakłamywanie rzeczywistości w sosie pseudopatriotycznym to idealny kontekst do tekstu Tuwima.
To aż nieprawdopodobne, jak „Bal" nadal jest aktualny. Gdy poeta dawał upust swym gorzkim refleksjom, w ostrej formie, pełnej nie tylko wulgaryzmów, ale także eksperymentów językowych, trwała wojna domowa w Hiszpanii, a faszyści z Hitlerem na czele już kilka lat wcześniej dorwali się do władzy w Niemczech. W Polsce władze sanacyjne nieudolnie powielały wzorzec wojskowej dyktatury, znany już Europie z Włoch i znad Renu. Spektakl w Teatrze Polonia zawiera kilka akcentów bardzo współczesnych. Nie zdradzę ich, by nie psuć widzom przyjemności odkrywania. Całość jednak mimo popisowej roli Artura Barcisia przyjemna nie jest, bo nie może być. To nie jest przedstawienie do wesołej kontemplacji między ciasteczkiem i kawą a wieczorną lampką wina. To krzyk rozpaczy, krzyk ostrzegawczy, apel o rozum i opamiętanie. To jakby smutna konstatacja faktu, że zbudowali nam autostrady, podłączyli nas do cywilizacji i telefonii komórkowej, obdzielili komputerami, a my dalej, skacząc sobie do gardeł, nie dostrzegamy faktu, że tańczymy na krawędzi wodospadu, gdy faszyści z bejsbolami stoją za rogiem.
„Bal w Operze". Spektakl Teatru Polonia. Warszawa. Autor: Julian Tuwim. Premiera: 25 września 2026. Reżyseria i wykonanie: Artur Barciś. Muzyka: Jerzy Satanowski. Wizualizacje: Franciszek Barciś. Ocena: Sztorm Skala ocen: Sztorm, Wysoka fala, Na pełnej fali, Średnia fala, Płycizna, Dno
