Dwa festiwale mające w swojej nazwie słowo "opera" odbędą się we wrześniu w Poznaniu. I choć na żadnym z nich nie usłyszymy arii czy orkiestry, warto wiedzieć, że to diametralnie różne wydarzenia. Między 11 a 13 września w CK Zamek czeka na nas skupiony na muzyce eksperymentalnej i awangardowej festiwal OPERA 2026, a od 19 do 26 września, m.in. w Pawilonie czy Farbach, trwać będzie festiwal sztuk społecznych OFF Opera.
fot. mat. organizatora
OPERA w Zamku
Trzecia edycja festiwalu OPERA to gratka dla poszukiwaczy nowych, nieoczywistych brzmień. - Wszystkie zaproszone przez nas zespoły mają wspólny mianownik: tworzą bardzo oryginalną, współczesną muzykę, która jest jedyna w swoim rodzaju. Nie da się jej pomylić i porównać z czymś innym - tak do udziału w festiwalu OPERA w CK Zamek zachęca Krystian Piotr, kurator oraz niezależny organizator koncertów z cyklu LAS.
Jednocześnie przyznaje, że hasło "festiwal", kojarzące się z nadmiarem i niemożnością uczestnictwa we wszystkich proponowanych przez organizatorów wydarzeniach, nie do końca do OPERY pasuje. - Tu nie ma tak szybkiego tempa, jeśli ktoś chce, może zobaczyć 100 procent programu, nie musi wybierać. To celowy zabieg. Zależy nam na stworzeniu wydarzenia, którego doświadcza się bez pośpiechu i które pozwala skupić się na muzyce - tłumaczy.
Nie oznacza to jednak, że propozycji będzie mało. - Mamy niesamowity line-up w tym roku - wyjaśnia Aleksandra Kołodziej, kuratorka i producentka działająca w CK Zamek. - Odwiedzą nas artyści z całego świata, od Stanów Zjednoczonych, przez Francję i Egipt, po Australię. Zagra też artysta pochodzenia kenijskiego To supermocne pozycje. 14 koncertów plus 9 DJ-setów i live'ów. W sumie to 23 występy - wylicza.
Kuratorski duet Kołodziej/Piotr współpracuje przy tworzeniu OPERY, dzięki czemu program jest bardziej różnorodny. Line-up budowany jest dynamicznie. Rozwija się od pierwszego dnia, by zabrać słuchaczki i słuchaczy w starannie wyselekcjonowaną brzmieniowo opowieść. Znajdziemy w nim zarówno pełne energii, mocne dźwięki, jak i bardziej subtelne i wyciszające propozycje. To spotkanie z muzyką eksperymentalną, awangardową, niezależną i niekomercyjną czy, jak mówi Krytian Piotr, najprościej - współczesną.
Za headlinerów festiwalu producentka i jego kurator jednoznacznie uznają zespół Divide and Dissolve, grający ciężki, powolny i głośny gitarowy drone, kojarzący się z muzyką postmetalową; Moin - londyńskie trio, w którym grają Tom Halstead i Joe Andrews z duetu Raime oraz perkusistka Valentina Magaletti - oraz Williama Basinskiego, nazywanego Iggym Popem ambientu. Na scenie OPERY pojawią się też: aya, Simo Cell & Abdullah Miniawy z nowym projektem Dying Is The Internet oraz Sam Slater & Theresa Baumgartner. Mamy audiowizualny show Allenheimera, czyli Atliego Bolasona z Reykjavíku, który współpracował m.in. z zespołem Gus Gus. - Mamy też Magmę, czyli nowy projekt Jacka Sienkiewicza i Roberta Piernikowskiego - dodaje Krystian Piotr. - I kilka propozycji mniej znanych, np. zespół schtum z Wiednia, który robi naprawdę doskonały show na żywo. Preparuje gitarę basową i elektryczną w taki sposób, że w ogóle zapominamy o tym, co jest źródłem dźwięku, a dostajemy współczesną elektronikę - tłumaczy. Aleksandra Kołodziej przypomina też o Justynie Banaszczyk, czyli FOQL. - Ona gra piękną, organiczną muzykę słuchowiskową. Nagrała piękny album Bug Poems, który zaprezentuje w przestrzeniach zabytkowych Zamku - zachęca producentka.
- CK Zamek to świetna przestrzeń do prezentacji takiej muzyki, nie tylko ze względu na jakość dźwięku w Sali Wielkiej, ale i architekturę. Nie bez znaczenia jest też rola Zamku w finansowaniu tej imprezy. Dzięki niemu bilety i karnety są naprawdę dostępne cenowo - podkreśla Krystian Piotr.
W tym roku poza główną sceną we wspomnianej Sali Wielkiej oraz znaną z poprzednich edycji nieco bardziej taneczną i imprezową Sceną na Dziedzińcu, na festiwalu pojawi się trzecie miejsce - Lokum Stonewall. Swoje sety DJ-skie zagrają tam m.in. przedstawiciele lokalnego środowiska. - Trochę nam brakowało do tej pory takiej przestrzeni, w której moglibyśmy, poza słuchaniem muzyki, spędzić razem czas, posiedzieć i porozmawiać z ludźmi - mówi Aleksandra Kołodziej. - OPERA, jak każdy festiwal skupiony na jakimś konkretnym gatunku muzyki, ma misję, żeby ludzie mogli się tu po prostu poznać i w ten sposób docierać do nowych brzmień - dodaje Krystian Piotr.
Zwłaszcza że to nie jest muzyka prosta, łatwa i przyjemna. - To brzmienia, z którymi trzeba się skonfrontować - mówi kurator festiwalu. OPERA to nie jest miejsce, gdzie poleżymy na leżaku, słuchając spokojnego ambientu. Ten festiwal oferuje coś innego. - Tu raczej dostajemy bardzo wyraźne, mocne koncerty i projekty, które zostawiają ślad - tłumaczy Krystian Piotr. - Ludzie, którzy byli na poprzednich edycjach OPERY, będą lepiej rozumieć, o czym mówię, a ci, którzy przyjdą po raz pierwszy, po prostu się zaskoczą, mam nadzieję, mile...
fot. mat. organizatora
OFF Opera
OFF Opera to festiwal, który w swoich początkach wiązał się ściśle z muzyką operową. 12-letnia ewolucja myślenia o tym wydarzeniu zmieniła go w festiwal sztuk społecznych, którego program jest bardzo szeroki. W tym roku spaja go hasło "Telefony, telefony".
- Zainspirowała mnie 150. rocznica przeprowadzenia pierwszej rozmowy telefonicznej - mówi Zuzanna Głowacka, dyrektorka festiwalu. - Wynalezienie telefonu miało wpływ na... wszystko i pomyślałam, że to jest temat bliski OFF Operze. Dotyczy komunikacji i budowania relacji między ludźmi - tłumaczy. Obecność rozmów od dłuższego czasu jest ważnym elementem festiwalu. A rozmowa o telefonach staje się pretekstem do działania.
W programie OFF Opery są więc warsztaty. Będzie można napisać rapową piosenkę z Po Prostu Kajtkiem, spróbować nagrać teledysk komórką pod okiem reżyserki Heleny Ganjalyan lub zrobić sobie dzwonek na telefon na warsztatach produkcji muzycznej, które poprowadzi Iwona Skv. DJ-set tej ostatniej artystki (Farby, 19.09, g. 22), znanej z solowych nagrań, a także zespołów Rebeka i Shyness!, z których ten pierwszy otworzy festiwal. - Jest plan, że Iwona będzie wplatała w swój występ różne dźwięki telefoniczne - będzie to DJ-set tematyczny, bo na tym polega siła wydarzeń OFF Opery. Jestem ciekawa, co z tego wyjdzie - mówi Zuzanna Głowacka. Następnego dnia (20.09, g. 21) w Farbach odbędzie się wieczór teledysków i podsumowanie dwudniowych warsztatów.
Kolejne wydarzenia festiwalu to inspirujące rozmowy i prelekcje. We wtorek (22.09, g. 19) w siedzibie Malta Festivalu "Historię połączeń, czyli o telefonie w popkulturze" przedstawi Marta Kożuchowska - filmoznawczyni i instagramerka znana jako o_oezu. Będzie się z nią można również spotkać i porozmawiać podczas dyskusji "Halo, to Ty dzwonisz! czyli Wasze historie o telefonach" (Farby, 24.09, g. 19). - Mam ogromną nadzieję, że na tym spotkaniu pojawią się np. ludzie, którzy pracowali w call center - mówi Zuzanna Głowacka. - Sądzę, że rozmowy z klientami nie zawsze były przyjemne, ale jestem pewna, że osoby "dorabiające na słuchawce" mają dużo wniosków i historii, którymi mogą się podzielić. Tworzymy więc przestrzeń do tego, żeby móc tego typu rzeczy opowiadać - wyjaśnia.
Nie zabraknie rozmowy o poważnych problemach. W ramach współpracy z Local Girls Movement odbędzie się specjalna, festiwalowa odsłona cyklu "Święte zdrowie" (siedziba Malta Festivalu, 23.09, g. 19), poświęcona uzależnieniu od telefonu, które dziś dotyka coraz więcej ludzi. Co ważne jednak, jak mówi Zuzanna Głowacka: - Nie chcemy uciekać w narrację pod hasłem "zły telefon". Sama mam potrzebę, żeby porozmawiać w grupie o tym, jak inni sobie radzą z tym, by z tego urządzenia mniej korzystać. Wiemy jednak, że telefon jest fascynującym wynalazkiem, który przyniósł tyle samo dobrego, co i złego - podkreśla.
Nie zabraknie więc nieco bardziej rozrywkowych wydarzeń. Będzie quiz wiedzy o emotikonach przełomu wieków "O co chodzi z tą buźką?" (Lokum Stonewall, 23.09, g. 20.30), speed friending, czyli sposób na szybkie poznawanie się na żywo - "Daj mi swój numer" (Farby, 24.09, g. 20.30). Będą wreszcie "Mistrzostwa gry w Snake'a" rozgrywane na starym modelu Nokii 3310. Ich finał zaplanowano na koncertowy dzień festiwalu, który odbędzie się 25 września w Pawilonie. - Mamy chytry plan, by zbudować specjalne stanowisko i transmitować obraz z telefonu na ekran podczas występów - mówi Zuzanna Głowacka. Na scenie wystąpią wspominany już Po Prostu Kajtek (g. 19), a tuż po nim duet DJ Blik live & Dominika Płonka, zapowiadany jako "energetyczne połączenie elektroniki, muzyki klubowej i grania na żywo, wzbogacone o wyrazisty wokal". Na miejscu będzie też można sobie zrobić sitodruk z grafikami współpracującej od lat z OFF Operą ilustratorki Oli Szmidy.
I to teoretycznie koniec, bo koncerty to oficjalny finał festiwalu, ale... 26 września w siedzibie Malta Festivalu odbędzie się jeszcze jedno ważne wydarzenie. - Bardzo długo mi to chodziło po głowie - przyznaje Zuzanna Głowacka. - Albert Memeti, śpiewak operowy, który brał udział w 2. odsłonie naszego festiwalu, podczas pandemii zaczął prowadzić profil instagramowy @80aerobicsworkout. Przygotowywał krótkie układy choreograficzne i zapraszał przyjaciół do ich wspólnego wykonania. Oczywiście w strojach z lat 80. I z towarzyszeniem kamery - tłumaczy dyrektorka OFF Opery. To był punkt wyjścia dla wydarzenia "Call on me: aerobik w stylu lat 80." - Chodzi o taki wehikuł czasu, wspólną zabawę, z której nagramy pamiątkowe wideo. Chcemy zrobić coś szalonego i przenieść się do lat, kiedy nie istniały jeszcze telefony komórkowe - śmieje się. Tego samego dnia wieczorem (g. 17.30) w pracowni ekonomii społecznej Ładne Rzeczy odbędzie się jeszcze warsztat "Zrób z nami kolejny festiwal!". To będzie rozmowa o tym, co planujemy za rok. Rozmowa, jak na OFF Operę przystało...
